اتىراۋدا جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرى جۇرتشىلىقپەن كەزدەستى
وتكەن سەنبىدە اتىراۋدا جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرى جۇرتشىلىقپەن كەزدەستى. ارينە, ءبارى ەمەس, كوميسسيا توراعاسى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ باستاعان 25 مۇشە كەلدى. ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن كەزدەسۋدە كەلۋشىلەرگە دە, پىكىر بىلدىرۋشىلەرگە دە شەكتەۋ قويىلعان جوق.
«ءبىز بۇل جەرگە داۋلاسۋ ءۇشىن ەمەس, جەر مەن ەل تاعدىرىن اقىلداسۋ ءۇشىن جينالىپ وتىرمىز. جەر ءماسەلەسىن اقىلمەن, سابىرمەن, جان-جاقتى تالقىلاۋ ارقىلى قاراپ, شوعىرلانعان ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جاقسى ۇلگىسىن كورسەتۋىمىز قاجەت», دەگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن ءۇش ماسەلەگە كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ ءمالىم ەتۋىنشە, جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى ەلباسى ايرىقشا تاپسىرعانداي, بۇعان دەيىن قۇرىلعان قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق, اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جانە اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءتورت جۇمىس توبىنىڭ ءتيىمدى قىزمەتى ارقىلى قالىڭ كوپشىلىكپەن پىكىر الماسىپ, جەر زاڭناماسىنىڭ نورمالارىنا قاتىستى ۇسىنىستاردى قاراۋ بولىپ تابىلادى. كەزدەسۋدىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەرگە توقتالار بولساق, بىرىنشىدەن, اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن قازاقستاندىقتارعا بەرۋ ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋ. ونىڭ ىشىندە, جەردى ۇتىمدى پايدالانۋعا باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, جەردى جالعا بەرۋ راسىمدەرىنىڭ اشىقتىعىن, ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ءبىر قولعا بەرىلەتىن جەرلەردىڭ شەكتى (ەڭ جوعارى) مولشەرىن بەلگىلەۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكارالاس اۋماقتارىنان بەرىلەتىن اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن پايدالانۋ ءتارتىبىن كۇشەيتۋ.
ەكىنشىدەن, ەلدى مەكەندەر ماڭايىنان جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى قاجەتتى جايىلىمدىق جەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. ۇشىنشىدەن, موراتوري جاريالانعان ەكى ماسەلەگە (قازاقستاندىقتارعا جەكەمەنشىككە جانە شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ) بايلانىستى پىكىر الماسۋ ەدى.
الدىمەن ءسوز العان ەكونوميكالىق توپتىڭ جەتەكشىسى اقىلبەك كۇرىشباەۆ جەردى جالعا بەرۋدىڭ دەموكراتيالىق شارتتارى بولۋى قاجەتتىگى ۇسىنىس رەتىندە شىعارىلىپ وتىرعانىنا توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە, بىرىنشىدەن, قازىرگى كەزدە كوپتەگەن جاعدايدا جەردى جالعا بەرۋدى اكىمدەردىڭ وزدەرى عانا شەشەتىندىگى جاسىرىن ەمەس. بۇعان قاتىستى ول جەردى جالعا بەرۋ دەموكراتيالىق نەگىزدە, ياعني اشىق تۇردە بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. دەمەك, بۇل ماسەلەنى تەك اكىمدەردىڭ عانا قۇزىرىندا قالدىرماي, حالىقتىڭ وكىلدەرى كىرەتىن كوميسسيا شەشۋى كەرەك. سونداي كوميسسيا قۇرامىنا قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى, كاسىپكەرلەر مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارى وكىلدەرى كىرسە قۇبا-قۇپ.
ەكىنشىدەن, جەردى بەرۋ ءجونىندەگى اقپارات قولجەتىمدى ەمەس. جەردى جالعا بەرۋ جونىندەگى اقپارات 30 كۇن بۇرىن باق ارقىلى اشىق تۇردە جاريا بولۋى قاجەت. ياعني, حالىق قاي جەردە, قانشا كولەمدە جەر اۋماعى جالعا بەرىلەتىنى تۋرالى حاباردار بولۋ كەرەك, دەدى ول.
– ءبىز مەملەكەتتىك دەڭگەيدە بىرىڭعاي تيپتىك كەلىسىمشارت جاساۋدى ۇسىنامىز. وندا جالعا الۋشىنىڭ قۇقىقتارى جانە ءمىندەتتەرى بارلىق ايماقتا بىردەي بولۋى كەرەك, –دەپ ەكونوميكالىق توپ جەتەكشىسى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ءۇشىنشى ۇسىنىسىن جاريا ەتتى. – تورتىنشىدەن, جەر ساپاسىن باقىلاپ وتىرۋ قاجەت. اشىعىن ايتۋ كەرەك, ەلىمىزدە جەر ساپاسىن باقىلاۋ جۇيەسىندە كوپتەگەن كەمشىلىكتەر بار. مىسالى, بۇگىنگى تاڭدا شارۋا قوجالىقتارىندا جەردىڭ قۇجاتتارى, پاسپورتتارى جوق. سونىمەن قاتار, بىزدە مەملەكەتتىك كاداستر, ياعني جەردىڭ باعاسىن انىقتاۋدىڭ ادىستەمەسى 2003 جىلى بەكىتىلگەن. ون ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قانشاما ەكونوميكالىق وزگەرىستەر بولدى. ال دامىعان مەملەكەتتەردە ءاربىر ءۇش-بەس جىل سايىن جەردىڭ باعاسى جاڭعىرتىلىپ وتىرادى. وسىعان بايلانىستى جەردىڭ ناقتى سالىقتىق باعاسىنا قاتىستى كوپتەگەن سۇراقتار تۋىنداۋدا. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى كەيبىر قۇنارسىز جەرلەردىڭ سالىق ءمولشەرى قۇنارلى جەردىڭ سالىق باعاسىنان قىمبات. ال كەيبىر ايماقتاردا جايىلىم مەن شابىندىق جەرلەر ەگىستىكتەن دە جوعارى.
ەكونوميكالىق توپ ۇسىنعان بەسىنشى ۇسىنىس جەردى زاڭسىز ءبولۋ فاكتىلەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماسەلەسىمەن بايلانىستى ءوربىدى. ويتكەنى, مۇنداي جاعدايلار ورىن السا, ول حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋى مۇمكىن. مۇنداي ولقىلىقتار زاڭنىڭ ءالسىزدىگىنەن تۋىندايدى. بۇعان مىسال رەتىندە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكس بويىنشا قۇزىرەتتى تۇلعا جەردى جالعا زاڭسىز بەرسە, نە جەردى مەملەكەتكە زاڭسىز قايتارسا, وعان سالىناتىن ايىپپۇلدىڭ مولشەرى 30 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتى (اەك) قۇرايدى. ال ونىڭ كولەمى 63 مىڭ 600 تەڭگەگە تەڭ.
– مۇنداي جازالاۋ شارالارىمەن ەشقانداي ءتارتىپ ورناتا المايمىز. سوندىقتان اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستى كۇشەيتۋدى ۇسىنامىز. ال ەگەر زاڭسىز ارەكەتتەر مەملەكەتتىڭ مۇددەسىنە قايشى كەلسە, كىنالى تۇلعالار قىلمىستىق كودەكس بويىنشا جاۋاپ بەرۋلەرى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. قوعامداعى كوپتەگەن تۇسىنىسپەۋشىلىك اشىق اقپاراتتىڭ جوقتىعىنان تۋىندايدى, – دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
ال كوميسسيانىڭ قۇقىقتىق توبىنىڭ جەتەكشىسى مۇحتار تايجان كەي ادامدار تاراپىنان ءوزدەرىنە ايتىلاتىن سىندى ورىندى دەپ ەسەپتەيدى. ءاسىرەسە, جايىلىمدىق جەر تۋرالى كوبىرەك ايتىلادى. ونىڭ پىكىرىنشە, جايىلىمدىق جەرلەر جەتىسپەيدى. وسىعان بايلانىستى ءار اۋىلدىڭ ماڭايىندا ناقتى راديۋستىڭ اۋماعىنداعى جەر ەشكىمگە جالعا دا, مەنشىككە دە بەرىلمەۋى ءتيىس. «سوڭعى زاڭداعى وزگەرىستەر بويىنشا قازاقستاندىقتاردىڭ جەردى جالعا الۋ مۇمكىندىگى الىنىپ تاستالدى. ءبىز وسى مۇمكىندىكتى قايتارىپ وتىرمىز. ياعني, قازاقستان ازاماتتارى جەردى 49 جىلعا دەيىن جالعا الا الادى. ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – لاتيفۋنديزمگە جاسالعان قارسى قادام. لاتيفۋنديزم اۋىل شارۋاشىلىعىنا وتە زيان. سوندىقتان ءبىر ادامعا بەرىلەتىن جەردىڭ كولەمىنە شەكتەۋ قويىلادى. بۇل وتە ماڭىزدى, وسىنداي شەشىمدەردى ءبىزدىڭ جۇمىس توبى دا قابىلداپ, كوميسسياعا بەردى. استانادا وتكەن سوڭعى وتىرىستا وسى شەشىمدەردى بەكىتىپ الدى. ەندى بۇل ۇسىنىستار پارلامەنتكە ۇسىنىلادى», دەدى ول.
جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلعالى بەرى Call ورتالىققا 14 مامىردان بەرى 12 مىڭ 458 قوڭىراۋ شالىنىپتى. وسى ورتالىققا تۇسكەن ساۋالداردىڭ باسىم كوپشىلىگى – 9583 نەمەسە 77 پايىزى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بايلانىستى بولىپ وتىر, دەپ ءمالىم ەتتى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرلان نىسانباەۆ. ونىڭ پىكىرىنشە, شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرۋ, قازاقستاندىقتارعا جەكەمەنشىككە بەرۋ, تاعى باسقا دا جەرگە قاتىستى 555 قوڭىراۋ شالىنعان, بۇل جالپى ساۋالدىڭ 4,4 پايىزىن قۇراپ وتىر. وڭىرلەر بويىنشا ەڭ كوپ ساۋال وڭتۇستىك قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارىنان ءتۇسىپتى. ال اتىراۋ وبلىسىنان 70 قوڭىراۋ شالىنىپ, ونىڭ 55-ءى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بايلانىستى بولعان.
سونىمەن بىرگە, jerturaly.kz سايتىنا تۇسكەن 947 ساۋالدىڭ 756-نا جاۋاپ بەرىلگەن. قالعانىنا جاۋاپتار ازىرلەنۋدە. سايتقا جولدانعان ساۋالدارعا تالداۋ جاسالعاندا, جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جەرىنە قاتىستى – 357, شەتەلدىكتەرگە اۋىلشارۋاشىلىق جەرىن جالعا بەرۋ ماسەلەسى بويىنشا – 176, ال 300 حات باسقا ماسەلەلەرگە بايلانىستى بولعان.
وزگە وڭىرلەرگە قاراعاندا, اتىراۋ وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پايدالانىلاتىن جەردى سونشالىقتى كوپ دەي المايمىز. ويتكەنى, بۇل ءوڭىردىڭ كليماتى قاتالداۋ ءارى جارتىلاي شولەيتتى ەكەنى بارشاعان ءمالىم. دەگەنمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا كاسىبىن ءدوڭگەلەتە باستاعان شارۋاشىلىق جەتەكشىلەرى جەردى جەكەمەنشىككە بەرۋ ءتيىمدى ەكەنىن العا تارتادى. سولاردىڭ ءبىرى مۇرات سارمانوۆ «ەگەر مەن جەرىمدى جەكەگە ساتىپ السام, ونى ءوز مەنشىگىم رەتىندە پايدالانار ەدىم. جەردى مەنشىك ەسەبىندە پايدالانۋ شارۋالار ءۇشىن قارجى نەسيەلەۋ جۇيەسىنە دە, ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە دە, باعالاۋ جۇيەسىنە دە قاجەت بولىپ تۇر. سول سەبەپتى ءبىرىنشى ماسەلە بويىنشا وتاندىق كاسىپكەرلەرگە وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە جەردى مەنشىككە بەرۋدى قولدايمىن», دەدى.
جاستار اتىنان ءوز ويىن ءبىلدىرگەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى اسقار بوپىلدىقوۆ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ بوس جاتقانى بىزگە ءتيىمسىز, دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ ويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر مىندەتتى تۇردە جاڭا تەحنولوگيامەن وڭدەلۋى قاجەت. سوندا عانا جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىراتىن يەلەرى تابىلادى. جەرگە يەلىك ەتۋشىلەر اۋىلداعى تۇرعىنداردى جۇمىسقا كوپتەپ تارتىپ, ءوندىرىلەتىن ءونىمنىڭ دە ساپاسىنا ءمان بەرەدى. ساپالى ءونىمدەردى جان-جاققا ەكسپورتقا شىعارۋعا دا جول اشىلادى. «الايدا, جەرگە قاتىستى كوتەرىلىپ وتىرعان ءماسەلەلەردى جەلەۋ ەتىپ, جالعان پاتريوتتىق تانىتۋعا بولمايدى. ەڭ باستىسى, ەلدىڭ ءبىرلىگى. ەلدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ, نىعايتۋ تۇرعىسىنان جەرگە قاتىستى ماسەلەلەر تەرەڭ زەرتتەلۋى كەرەك», دەگەن ويىمەن ءبولىستى جاستار وكىلى.
راس, كوميسسيا مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋدە پىكىر بىلدىرۋگە تالپىنۋشىلار شوعىرى كوپ بولدى. الۋان-الۋان پىكىرلەر ايتىلدى. پىكىرىن اقىلمەن, سابىرمەن, جان-جاقتى تالداۋمەن ايتۋشىلار دا كەزدەستى. قۋانىش ايتاحانوۆ, نۇرتاي سابيليانوۆ, باحىتبەك سماعۇل, مەرەكە قۇلكەنوۆ, مۇحتار شاحانوۆ, جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, يۆان ساۋەر, بەكبولات تىلەۋحان, ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ, جانۇزاق اكىم سەكىلدى كوميسسيا مۇشەلەرى ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. نەگىزىنەن ۇسىنىستىڭ دەنى كوميسسيا مۇشەلەرى تاراپىنان ايتىلدى. ماسەلەن, ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم كوميسسيا قۇرامىنداعى ءتورت جۇمىس توبىن بىرىكتىرىپ, ءبىر توپ قۇرۋدىڭ قاجەتتىگىنە توقتالدى. «بۇگىن ءتورتىنشى وڭىرگە كەلىپ وتىرمىز. 25 ادامنان ۇشكە ءبولىنىپ, تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءبىراز جەردى ارالاپ وتۋگە بولادى. مەنىڭشە مۇنى كوپكە سوزباي جاساعانىمىز دۇرىس. بىزدە ءتورت جۇمىس توبى بار. قاراپ وتىرساق, ولار ءبىر ماسەلەنى قاراستىرىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا ءبىر توپ قۇرۋ كەرەك. وعان 7-8 ادام كىرسىن. زاڭدى دا, ناقتى ۇسىنىستى دا 75 ادام دايىندامايدى. سوندىقتان 7-8 ادامدى جۇمىستان بوساتايىق. اقىلبەك كۇرىشباەۆ پەن مۇحتار تايجاندى تەڭ توراعا ەتىپ, ءبىر توپ جاسايىق. ولار استانادا وتىرىپ, جۇمىس جاساي بەرسىن, ال ءبىز وڭىرلەردى ارالاپ, كورگەن-بىلگەنىمىزدى وسى ازاماتتارعا جەتكىزىپ وتىرساق», دەگەن ۇسىنىسىن جەتكىزدى ساياساتتانۋشى. ول ارينە, كوميسسيا جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋ, جەتىلدىرۋ ماقساتىن كوزدەدى دەگەن ويدامىز.
سونىمەن بىرگە, قادىر ءجۇسىپ, راحىمجان وتارباەۆ, جۇماباي دوسپانوۆ سەكىلدى ءوڭىردىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە, قاراپايىم تۇرعىندارى دا ەلدىك مۇددە تۇرعىسىنان اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ قاجەتتىگىن العا تارتتى. ال «دوستان اتا» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى سەيىتجان بالجىگىت, «اسىل اگرو» جشس ديرەكتورى نۇفتوللا قۇلباسوۆ جانە وزگە دە جەرگىلىكتى شارۋالار جەردىڭ قازاقستاندىقتارعا جەكە مەنشىككە بەرىلۋىن قۇپتايدى.
– موراتوري جاريالانعان ەكى ماسەلەگە بايلانىستى قوعامدىق پىكىردى ەسكەرە وتىرىپ, ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋ جونىندە ايتىلعان ۇسىنىستى بۇگىنگى تاڭدا كوميسسيا مۇشەلەرى دە قولداپ وتىر, – دەدى حالىقپەن كەزدەسۋدەن كەيىن كوميسسيا توراعاسى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ
اتىراۋدا جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرى جۇرتشىلىقپەن كەزدەستى
وتكەن سەنبىدە اتىراۋدا جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرى جۇرتشىلىقپەن كەزدەستى. ارينە, ءبارى ەمەس, كوميسسيا توراعاسى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ باستاعان 25 مۇشە كەلدى. ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن كەزدەسۋدە كەلۋشىلەرگە دە, پىكىر بىلدىرۋشىلەرگە دە شەكتەۋ قويىلعان جوق.
«ءبىز بۇل جەرگە داۋلاسۋ ءۇشىن ەمەس, جەر مەن ەل تاعدىرىن اقىلداسۋ ءۇشىن جينالىپ وتىرمىز. جەر ءماسەلەسىن اقىلمەن, سابىرمەن, جان-جاقتى تالقىلاۋ ارقىلى قاراپ, شوعىرلانعان ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جاقسى ۇلگىسىن كورسەتۋىمىز قاجەت», دەگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن ءۇش ماسەلەگە كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ ءمالىم ەتۋىنشە, جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى ەلباسى ايرىقشا تاپسىرعانداي, بۇعان دەيىن قۇرىلعان قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق, اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جانە اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ءتورت جۇمىس توبىنىڭ ءتيىمدى قىزمەتى ارقىلى قالىڭ كوپشىلىكپەن پىكىر الماسىپ, جەر زاڭناماسىنىڭ نورمالارىنا قاتىستى ۇسىنىستاردى قاراۋ بولىپ تابىلادى. كەزدەسۋدىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەرگە توقتالار بولساق, بىرىنشىدەن, اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن قازاقستاندىقتارعا بەرۋ ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋ. ونىڭ ىشىندە, جەردى ۇتىمدى پايدالانۋعا باقىلاۋدى كۇشەيتىپ, جەردى جالعا بەرۋ راسىمدەرىنىڭ اشىقتىعىن, ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ءبىر قولعا بەرىلەتىن جەرلەردىڭ شەكتى (ەڭ جوعارى) مولشەرىن بەلگىلەۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكارالاس اۋماقتارىنان بەرىلەتىن اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن پايدالانۋ ءتارتىبىن كۇشەيتۋ.
ەكىنشىدەن, ەلدى مەكەندەر ماڭايىنان جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى قاجەتتى جايىلىمدىق جەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ. ۇشىنشىدەن, موراتوري جاريالانعان ەكى ماسەلەگە (قازاقستاندىقتارعا جەكەمەنشىككە جانە شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋ) بايلانىستى پىكىر الماسۋ ەدى.
الدىمەن ءسوز العان ەكونوميكالىق توپتىڭ جەتەكشىسى اقىلبەك كۇرىشباەۆ جەردى جالعا بەرۋدىڭ دەموكراتيالىق شارتتارى بولۋى قاجەتتىگى ۇسىنىس رەتىندە شىعارىلىپ وتىرعانىنا توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە, بىرىنشىدەن, قازىرگى كەزدە كوپتەگەن جاعدايدا جەردى جالعا بەرۋدى اكىمدەردىڭ وزدەرى عانا شەشەتىندىگى جاسىرىن ەمەس. بۇعان قاتىستى ول جەردى جالعا بەرۋ دەموكراتيالىق نەگىزدە, ياعني اشىق تۇردە بولۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى. دەمەك, بۇل ماسەلەنى تەك اكىمدەردىڭ عانا قۇزىرىندا قالدىرماي, حالىقتىڭ وكىلدەرى كىرەتىن كوميسسيا شەشۋى كەرەك. سونداي كوميسسيا قۇرامىنا قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى, كاسىپكەرلەر مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارى وكىلدەرى كىرسە قۇبا-قۇپ.
ەكىنشىدەن, جەردى بەرۋ ءجونىندەگى اقپارات قولجەتىمدى ەمەس. جەردى جالعا بەرۋ جونىندەگى اقپارات 30 كۇن بۇرىن باق ارقىلى اشىق تۇردە جاريا بولۋى قاجەت. ياعني, حالىق قاي جەردە, قانشا كولەمدە جەر اۋماعى جالعا بەرىلەتىنى تۋرالى حاباردار بولۋ كەرەك, دەدى ول.
– ءبىز مەملەكەتتىك دەڭگەيدە بىرىڭعاي تيپتىك كەلىسىمشارت جاساۋدى ۇسىنامىز. وندا جالعا الۋشىنىڭ قۇقىقتارى جانە ءمىندەتتەرى بارلىق ايماقتا بىردەي بولۋى كەرەك, –دەپ ەكونوميكالىق توپ جەتەكشىسى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ءۇشىنشى ۇسىنىسىن جاريا ەتتى. – تورتىنشىدەن, جەر ساپاسىن باقىلاپ وتىرۋ قاجەت. اشىعىن ايتۋ كەرەك, ەلىمىزدە جەر ساپاسىن باقىلاۋ جۇيەسىندە كوپتەگەن كەمشىلىكتەر بار. مىسالى, بۇگىنگى تاڭدا شارۋا قوجالىقتارىندا جەردىڭ قۇجاتتارى, پاسپورتتارى جوق. سونىمەن قاتار, بىزدە مەملەكەتتىك كاداستر, ياعني جەردىڭ باعاسىن انىقتاۋدىڭ ادىستەمەسى 2003 جىلى بەكىتىلگەن. ون ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قانشاما ەكونوميكالىق وزگەرىستەر بولدى. ال دامىعان مەملەكەتتەردە ءاربىر ءۇش-بەس جىل سايىن جەردىڭ باعاسى جاڭعىرتىلىپ وتىرادى. وسىعان بايلانىستى جەردىڭ ناقتى سالىقتىق باعاسىنا قاتىستى كوپتەگەن سۇراقتار تۋىنداۋدا. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى كەيبىر قۇنارسىز جەرلەردىڭ سالىق ءمولشەرى قۇنارلى جەردىڭ سالىق باعاسىنان قىمبات. ال كەيبىر ايماقتاردا جايىلىم مەن شابىندىق جەرلەر ەگىستىكتەن دە جوعارى.
ەكونوميكالىق توپ ۇسىنعان بەسىنشى ۇسىنىس جەردى زاڭسىز ءبولۋ فاكتىلەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماسەلەسىمەن بايلانىستى ءوربىدى. ويتكەنى, مۇنداي جاعدايلار ورىن السا, ول حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋى مۇمكىن. مۇنداي ولقىلىقتار زاڭنىڭ ءالسىزدىگىنەن تۋىندايدى. بۇعان مىسال رەتىندە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكس بويىنشا قۇزىرەتتى تۇلعا جەردى جالعا زاڭسىز بەرسە, نە جەردى مەملەكەتكە زاڭسىز قايتارسا, وعان سالىناتىن ايىپپۇلدىڭ مولشەرى 30 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتى (اەك) قۇرايدى. ال ونىڭ كولەمى 63 مىڭ 600 تەڭگەگە تەڭ.
– مۇنداي جازالاۋ شارالارىمەن ەشقانداي ءتارتىپ ورناتا المايمىز. سوندىقتان اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستى كۇشەيتۋدى ۇسىنامىز. ال ەگەر زاڭسىز ارەكەتتەر مەملەكەتتىڭ مۇددەسىنە قايشى كەلسە, كىنالى تۇلعالار قىلمىستىق كودەكس بويىنشا جاۋاپ بەرۋلەرى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. قوعامداعى كوپتەگەن تۇسىنىسپەۋشىلىك اشىق اقپاراتتىڭ جوقتىعىنان تۋىندايدى, – دەدى ا.كۇرىشباەۆ.
ال كوميسسيانىڭ قۇقىقتىق توبىنىڭ جەتەكشىسى مۇحتار تايجان كەي ادامدار تاراپىنان ءوزدەرىنە ايتىلاتىن سىندى ورىندى دەپ ەسەپتەيدى. ءاسىرەسە, جايىلىمدىق جەر تۋرالى كوبىرەك ايتىلادى. ونىڭ پىكىرىنشە, جايىلىمدىق جەرلەر جەتىسپەيدى. وسىعان بايلانىستى ءار اۋىلدىڭ ماڭايىندا ناقتى راديۋستىڭ اۋماعىنداعى جەر ەشكىمگە جالعا دا, مەنشىككە دە بەرىلمەۋى ءتيىس. «سوڭعى زاڭداعى وزگەرىستەر بويىنشا قازاقستاندىقتاردىڭ جەردى جالعا الۋ مۇمكىندىگى الىنىپ تاستالدى. ءبىز وسى مۇمكىندىكتى قايتارىپ وتىرمىز. ياعني, قازاقستان ازاماتتارى جەردى 49 جىلعا دەيىن جالعا الا الادى. ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – لاتيفۋنديزمگە جاسالعان قارسى قادام. لاتيفۋنديزم اۋىل شارۋاشىلىعىنا وتە زيان. سوندىقتان ءبىر ادامعا بەرىلەتىن جەردىڭ كولەمىنە شەكتەۋ قويىلادى. بۇل وتە ماڭىزدى, وسىنداي شەشىمدەردى ءبىزدىڭ جۇمىس توبى دا قابىلداپ, كوميسسياعا بەردى. استانادا وتكەن سوڭعى وتىرىستا وسى شەشىمدەردى بەكىتىپ الدى. ەندى بۇل ۇسىنىستار پارلامەنتكە ۇسىنىلادى», دەدى ول.
جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلعالى بەرى Call ورتالىققا 14 مامىردان بەرى 12 مىڭ 458 قوڭىراۋ شالىنىپتى. وسى ورتالىققا تۇسكەن ساۋالداردىڭ باسىم كوپشىلىگى – 9583 نەمەسە 77 پايىزى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بايلانىستى بولىپ وتىر, دەپ ءمالىم ەتتى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرلان نىسانباەۆ. ونىڭ پىكىرىنشە, شەتەلدىكتەرگە جەردى جالعا بەرۋ, قازاقستاندىقتارعا جەكەمەنشىككە بەرۋ, تاعى باسقا دا جەرگە قاتىستى 555 قوڭىراۋ شالىنعان, بۇل جالپى ساۋالدىڭ 4,4 پايىزىن قۇراپ وتىر. وڭىرلەر بويىنشا ەڭ كوپ ساۋال وڭتۇستىك قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارىنان ءتۇسىپتى. ال اتىراۋ وبلىسىنان 70 قوڭىراۋ شالىنىپ, ونىڭ 55-ءى جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا بايلانىستى بولعان.
سونىمەن بىرگە, jerturaly.kz سايتىنا تۇسكەن 947 ساۋالدىڭ 756-نا جاۋاپ بەرىلگەن. قالعانىنا جاۋاپتار ازىرلەنۋدە. سايتقا جولدانعان ساۋالدارعا تالداۋ جاسالعاندا, جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جەرىنە قاتىستى – 357, شەتەلدىكتەرگە اۋىلشارۋاشىلىق جەرىن جالعا بەرۋ ماسەلەسى بويىنشا – 176, ال 300 حات باسقا ماسەلەلەرگە بايلانىستى بولعان.
وزگە وڭىرلەرگە قاراعاندا, اتىراۋ وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پايدالانىلاتىن جەردى سونشالىقتى كوپ دەي المايمىز. ويتكەنى, بۇل ءوڭىردىڭ كليماتى قاتالداۋ ءارى جارتىلاي شولەيتتى ەكەنى بارشاعان ءمالىم. دەگەنمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا كاسىبىن ءدوڭگەلەتە باستاعان شارۋاشىلىق جەتەكشىلەرى جەردى جەكەمەنشىككە بەرۋ ءتيىمدى ەكەنىن العا تارتادى. سولاردىڭ ءبىرى مۇرات سارمانوۆ «ەگەر مەن جەرىمدى جەكەگە ساتىپ السام, ونى ءوز مەنشىگىم رەتىندە پايدالانار ەدىم. جەردى مەنشىك ەسەبىندە پايدالانۋ شارۋالار ءۇشىن قارجى نەسيەلەۋ جۇيەسىنە دە, ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە دە, باعالاۋ جۇيەسىنە دە قاجەت بولىپ تۇر. سول سەبەپتى ءبىرىنشى ماسەلە بويىنشا وتاندىق كاسىپكەرلەرگە وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە جەردى مەنشىككە بەرۋدى قولدايمىن», دەدى.
جاستار اتىنان ءوز ويىن ءبىلدىرگەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى اسقار بوپىلدىقوۆ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ بوس جاتقانى بىزگە ءتيىمسىز, دەپ ەسەپتەيدى. ونىڭ ويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر مىندەتتى تۇردە جاڭا تەحنولوگيامەن وڭدەلۋى قاجەت. سوندا عانا جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىراتىن يەلەرى تابىلادى. جەرگە يەلىك ەتۋشىلەر اۋىلداعى تۇرعىنداردى جۇمىسقا كوپتەپ تارتىپ, ءوندىرىلەتىن ءونىمنىڭ دە ساپاسىنا ءمان بەرەدى. ساپالى ءونىمدەردى جان-جاققا ەكسپورتقا شىعارۋعا دا جول اشىلادى. «الايدا, جەرگە قاتىستى كوتەرىلىپ وتىرعان ءماسەلەلەردى جەلەۋ ەتىپ, جالعان پاتريوتتىق تانىتۋعا بولمايدى. ەڭ باستىسى, ەلدىڭ ءبىرلىگى. ەلدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ, نىعايتۋ تۇرعىسىنان جەرگە قاتىستى ماسەلەلەر تەرەڭ زەرتتەلۋى كەرەك», دەگەن ويىمەن ءبولىستى جاستار وكىلى.
راس, كوميسسيا مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋدە پىكىر بىلدىرۋگە تالپىنۋشىلار شوعىرى كوپ بولدى. الۋان-الۋان پىكىرلەر ايتىلدى. پىكىرىن اقىلمەن, سابىرمەن, جان-جاقتى تالداۋمەن ايتۋشىلار دا كەزدەستى. قۋانىش ايتاحانوۆ, نۇرتاي سابيليانوۆ, باحىتبەك سماعۇل, مەرەكە قۇلكەنوۆ, مۇحتار شاحانوۆ, جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, يۆان ساۋەر, بەكبولات تىلەۋحان, ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ, جانۇزاق اكىم سەكىلدى كوميسسيا مۇشەلەرى ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. نەگىزىنەن ۇسىنىستىڭ دەنى كوميسسيا مۇشەلەرى تاراپىنان ايتىلدى. ماسەلەن, ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم كوميسسيا قۇرامىنداعى ءتورت جۇمىس توبىن بىرىكتىرىپ, ءبىر توپ قۇرۋدىڭ قاجەتتىگىنە توقتالدى. «بۇگىن ءتورتىنشى وڭىرگە كەلىپ وتىرمىز. 25 ادامنان ۇشكە ءبولىنىپ, تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءبىراز جەردى ارالاپ وتۋگە بولادى. مەنىڭشە مۇنى كوپكە سوزباي جاساعانىمىز دۇرىس. بىزدە ءتورت جۇمىس توبى بار. قاراپ وتىرساق, ولار ءبىر ماسەلەنى قاراستىرىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا ءبىر توپ قۇرۋ كەرەك. وعان 7-8 ادام كىرسىن. زاڭدى دا, ناقتى ۇسىنىستى دا 75 ادام دايىندامايدى. سوندىقتان 7-8 ادامدى جۇمىستان بوساتايىق. اقىلبەك كۇرىشباەۆ پەن مۇحتار تايجاندى تەڭ توراعا ەتىپ, ءبىر توپ جاسايىق. ولار استانادا وتىرىپ, جۇمىس جاساي بەرسىن, ال ءبىز وڭىرلەردى ارالاپ, كورگەن-بىلگەنىمىزدى وسى ازاماتتارعا جەتكىزىپ وتىرساق», دەگەن ۇسىنىسىن جەتكىزدى ساياساتتانۋشى. ول ارينە, كوميسسيا جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋ, جەتىلدىرۋ ماقساتىن كوزدەدى دەگەن ويدامىز.
سونىمەن بىرگە, قادىر ءجۇسىپ, راحىمجان وتارباەۆ, جۇماباي دوسپانوۆ سەكىلدى ءوڭىردىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى دە, قاراپايىم تۇرعىندارى دا ەلدىك مۇددە تۇرعىسىنان اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ قاجەتتىگىن العا تارتتى. ال «دوستان اتا» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى سەيىتجان بالجىگىت, «اسىل اگرو» جشس ديرەكتورى نۇفتوللا قۇلباسوۆ جانە وزگە دە جەرگىلىكتى شارۋالار جەردىڭ قازاقستاندىقتارعا جەكە مەنشىككە بەرىلۋىن قۇپتايدى.
– موراتوري جاريالانعان ەكى ماسەلەگە بايلانىستى قوعامدىق پىكىردى ەسكەرە وتىرىپ, ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋ جونىندە ايتىلعان ۇسىنىستى بۇگىنگى تاڭدا كوميسسيا مۇشەلەرى دە قولداپ وتىر, – دەدى حالىقپەن كەزدەسۋدەن كەيىن كوميسسيا توراعاسى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ
سوڭعى جاڭالىقتار
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى 34 جاسىرىن ەسىرتكى زەرتحاناسىن جويدى
ەسىرتكى • بۇگىن, 15:55
قازۇۋ-دا ۇستەل ءۇستى سپورتتىق ويىندارىنان چەمپيونات ءوتتى
سپورت • بۇگىن, 15:34
بالقاشتان الماتى مەن استاناعا تىكەلەي رەيستەر ىسكە قوسىلادى
قوعام • بۇگىن, 15:25
Allur «ەڭبەك جاستارى» ۆولونتەرلىك قوزعالىسىن ىسكە قوستى
ۆولونتەر • بۇگىن, 15:15
قازاق فايتەرلەرى قارسىلاستارىن نوكاۋتپەن جەڭدى
سپورت • بۇگىن, 15:10
اتىراۋ وبلىسىنداعى تەكسەرىستەن كەيىن پوليتسيا باسشىلارى قىزمەتىنەن شەتتەتىلدى
ايماقتار • بۇگىن, 15:03
جانىبەك ءالىمحان ۇلى IBF رەيتينگىنەن تىس قالدى
كاسىپقوي بوكس • بۇگىن, 14:42
جىلدامدىقتى 59 رەت اسىرعان: استانادا Porsche جۇرگىزۋشىسى قاماۋعا الىندى
قوعام • بۇگىن, 14:34
كوركەم گيمناسشىلار تاشكەنتتە كۇمىس الدى
سپورت • بۇگىن, 14:18
ولجاس بەكتەنوۆ: شاعىن اۆياتسيانىڭ اۋە كەمەلەرىن ساتىپ الۋ ىسىندە كەمشىلىكتەر بار
ۇكىمەت • بۇگىن, 13:57
«قازسۋشار» فيليالدارىنا 130 جاڭا موتوتسيكل بەرىلدى
قوعام • بۇگىن, 13:31
«كەلەشەك مەكتەپتەرى»: ەلىمىزدە 217 زاماناۋي ءبىلىم وشاعى اشىلدى
ءبىلىم • بۇگىن, 13:18
پرەمەر-مينيستر تەمىرجول ۆوكزالدارىن جاڭعىرتۋ قارقىنىن سىنعا الدى
لوگيستيكا • بۇگىن, 13:01
قوستاناي وبلىسىندا جول اپاتىنان 4 ادام قايتىس بولدى
وقيعا • بۇگىن, 12:51
ەلىمىزدە قار جاۋىپ, كۇن كۇرت سۋىتادى
اۋا رايى • بۇگىن, 12:42
