ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرىندە جۇمىس كۇشى جەتىسپەي جاتسا, ەندى ءبىر ايماقتاردا «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك ىزدەگەن» ادامداردىڭ قاراسى باسىمداۋ. سول سەبەپتى, ۇكىمەت ەلىمىزدەگى كوشى-قوندى رەتتەۋ ءۇردىسىن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا, دەموگرافيانى دامىتۋعا ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇددەلى. ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ 2016 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىنداعى جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن تۇيىندەۋگە ارنالعان بريفينگتە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ وسى تۋرالى باياندادى.
«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا 78 مىڭ 400 ادام قاتىستى. قازىر ولاردىڭ 32 مىڭنان استامى ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىسا, تاعى 750 ادامنىڭ ءىشىنارا جۇمىسى بار», دەدى ۆيتسە-مينيستر. باعدارلاماعا قاتىسقانداردىڭ اراسىندا از قامتىلعان 3 مىڭ 340 ادام بار, ولاردىڭ 2 مىڭ 500-گە جۋىعىنىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى.
جوعارىدا اتاپ كەتكەنىمىزدەي, ۇكىمەت حالىقتى ءبىر ورىنعا بايلانىپ وتىرا بەرەتىن ەسكى ادەتتەن ارىلتىپ, كوشى-قون ءۇردىسىن كۇشەيتىپ, سول ارقىلى جۇمىسسىزدىقتى جويۋعا دا بەل شەشىپ كىرىسكەنى بايقالادى. قازىرگى تاڭدا ەل ىشىندەگى كوشى-قون ۇدەرىسىن جانداندىرىپ, حالىقتىڭ قۇلشىنىسىن ارتتىرۋعا تىرىسىپ وتىر. مينيسترلىك وكىلى وسى جيىندا ايتىپ وتكەندەي, رەسپۋبليكا بويىنشا ەكونوميكالىق الەۋەتى تومەن 459 ەلدى مەكەن بار ەكەن. سونداي ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىن تىنىس-تىرشىلىگى قىز-قىز قايناعان جەرلەرگە كوشىرۋ تۇرعىنداردىڭ وزدەرى ءۇشىن دە, ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن دە ءتيىمدى بولماق.
سول سياقتى, ۇكىمەت جۇمىس كۇشى جەتىمسىز, حالىق كوبەيگەن جاعدايدا ايدارىنان جەل ەستىرۋگە بولاتىن ايماقتاردى انىقتاپ, سول ءوڭىرلەرگە كوشكەن ازاماتتارعا, وتباسىلارعا قولداۋ جاساپ وتىر. سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان سىندى وبلىستارعا وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ ازاماتتارى نيەت بىلدىرسە, مەملەكەت ولارعا قولداۋ كورسەتۋگە قاشاندا ءازىر. بۇل تۋرالى ب.نۇرىمبەتوۆ «ءبىرىنشىدەن, كوشى-قونعا كەتكەن شىعىندارى وتەلەدى, ول ءار وتباسى ءۇشىن 50 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش شاماسىنداعى قاراجات. ەكىنشىدەن, وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە 35 اەك قاراجات بەرىلەدى. كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقىسى كەلەتىندەرگە 5 ميلليون تەڭگەگە دەيىن شاعىن نەسيە بەرىلەدى», دەدى.
ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ بيىلعى جىلى 320 وتباسى وسى ءۇردىس بويىنشا قونىس اۋدارعانىن, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 200 وتباسى وڭتۇستىك وڭىردەن سولتۇستىكتەگى ەلدى مەكەندەرگە كوشىرىلەتىنىن جەتكىزدى.
كوشى-قون ءۇردىسىنىڭ جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەستە عانا ەمەس, دەموگرافيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا دا سەپتىگى تيەتىن ءتۇرى بار. ماسەلەن, ەگەر ءتۇرلى وبلىستار اراسىنداعى كوشى-قوننىڭ قازىرگى قارقىنى وزگەرىسسىز قالا بەرسە, 2050 جىلعا قاراي ەل حالقىنىڭ 55 پايىزىن وڭتۇستىك ءوڭىردىڭ تۇرعىندارى قۇراۋى ابدەن مۇمكىن. ال 2030 جىلدارعا قاراي سولتۇستىك وبلىستارداعى حالىقتىڭ سانى 2030 جىلدىڭ وزىندە 1 ميلليون ادامعا دەيىن ازايىپ كەتپەك. ۆيتسە-مينيستر ارنايى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر ناتيجەسى وسىنداي بولجامعا جەتەلەيتىنىن ايتىپ وتىر.
وسى جيىندا ايتىلعانداي, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جالپى كولەمى 100 ميلليارد تەڭگە قاراجات جۇمسالادى دەپ جوسپارلانعان. «اۋىلدىق جەرلەردە جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ قارقىنى تومەن ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. سوندىقتان بۇل جەرلەردە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ, قولداعان تيىمدىرەك. ول, ءبىرىنشى كەزەكتە, شاعىن نەسيە بەرۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى. بيىل شاعىن نەسيە بەرۋگە بولىنگەن قاراجات ەداۋىر كوبەيدى. بۇعان دەيىن جىل سايىن 10 ميلليارد شاماسىندا ءبولىنىپ كەلسە, بيىل 30 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتتى. سونىڭ ارقاسىندا 9 مىڭنان استام ادام شاعىن نەسيە الىپ, كاسىپكەرلىك باستايدى. كاسىپكەرلەر 12 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورىندارىن اشادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. 1 شىلدەدەگى ەسەپ بويىنشا, 2 871 ادام شاعىن نەسيە الىپ, 2 708 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشتى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
ب.نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندى ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 8 ميلليون 907 مىڭ ادامدى قۇرايدى. ولاردىڭ ىشىندە جۇمىسسىزداردىڭ سانى 45 مىڭعا جۋىقتايدى.
ارنۇر اسقاروۆ, «ەگەمەن قازاقستان»
