قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعى  №147

  2015 جىلعى 23 اقپان, استانا قالاسى كەمەلەرمەن بولعان اۆاريالىق جاعدايلاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى «ساۋدا ماقساتىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ تۋرالى» 2002 جىلعى 17 قاڭتارداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 4-بابى 3-تارماعىنىڭ 55-12) تارماقشاسىنا سايكەس بۇيىرامىن: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان كەمەلەرمەن بولعان اۆاريالىق جاعدايلاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ قاعيدالارى بەكىتىلسىن. 2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ كولىك كوميتەتى ء(ا.ا. اساۆباەۆ): 1) وسى بۇيرىقتىڭ زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن; 2) وسى بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە ونىڭ كوشىرمەلەرىن مەرزىمدى باسپا باسىلىمدارىندا جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ رەسپۋبليكالىق قۇقىقتىق اقپارات ورتالىعى» شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىنىڭ «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىندە رەسمي جاريالاۋعا جىبەرۋدى; 3) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينترانەت-پورتالىندا ورنالاستىرىلۋىن; 4) وسى بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن 10 جۇمىس كۇنى ىشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ زاڭ دەپارتامەنتىنە وسى بۇيرىقتىڭ 2-تارماعىنىڭ 1), 2) جانە 3) تارماقشالارىندا كوزدەلگەن ءىس-شارالاردى ورىنداۋ تۋرالى مالىمەتتەردى ۇسىنۋدى قامتاماسىز ەتسىن. 3. وسى بۇيرىقتىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى وزىمە قالدىرامىن. 4. وسى بۇيرىق العاشقى رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ج.قاسىمبەك «كەلىسىلدى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى _____________ ا.ۆولكوۆ 2015 جىلعى 12 ناۋرىز «كەلىسىلدى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى _____________ ق.قاسىموۆ 2015 جىلعى 4 ناۋرىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى مىندەتىن اتقارۋشىسىنىڭ 2015 جىلعى 23 اقپانداعى №147 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن كەمەلەرمەن بولعان اۆاريالىق جاعدايلاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ قاعيدالارى 1. جالپى ەرەجەلەر 1. وسى كەمەلەرمەن بولعان اۆاريالىق جاعداي­لاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ قاعيدالارى (بۇدان ءارى - قاعي­دا­لار) «ساۋدا ماقساتىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ تۋرالى» 2002 جىلعى 17 قاڭتارداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زا­ڭىنىڭ 4-بابى 3-تارماعىنىڭ 55-12) تارماقشاسىنا سايكەس ازىرلەنگەن. 2. وسى قاعيدالار ءجۇزۋ كەزىندە نەمەسە تۇراقتا كەمەلەرمەن بولعان اۆاريالىق جاعدايلاردى تەرگەۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. كەمەلەرمەن بولعان اۆاريالىق جاعدايلاردى تەرگەۋدىڭ ماقساتى اۆاريالىق جاعدايلاردىڭ سەبەپتەرىن ايقىنداۋ جانە ولاردى بولاشاقتا بولدىرماۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ بولىپ تابىلادى. 3. وسى قاعيدالاردىڭ قولدانىسى: 1) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىن; 2) ولاردىڭ ءجۇزۋى نەمەسە قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ اۋماقتىق جانە ىشكى سۋ جولدارى تۇراعى كەزىندە شەتەل تۋىن كوتەرىپ جۇزەتىن پايدالانۋداعى تەڭىز كەمەلەرىنە تارالادى. 4. وسى قاعيدالار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ جانە شەكارا قىزمەتىنىڭ تەڭىز بولىمدەرىنىڭ تۋىن كوتەرىپ جۇزەتىن كەمەلەرگە قولدانىلمايدى. 5. وسى قاعيدالاردا مىناداي نەگىزگى ۇعىمدار پايدالانىلادى: 1) اۆاريالىق جاعداي – اپاتقا ۇشىراۋعا جانە تەڭىزدە ءجۇزۋ ساپاسىن ءىشىنارا نەمەسە تولىق جوعال­تۋعا اكەپ سوقتىرعان كەمەمەن بولعان وقيعا, كەمەمەن باسقا كەمەنى (كەمەلەردى), ناۆيگاتسيالىق جاب­دىق قۇرال­دارىنىڭ, جاعالاۋ قۇرىلىستارىن, سۋ استى كابەلىن, سۋ استى قۇبىر جولدارىن زاقىمداۋ, كەمەنىڭ تىركەپ سۇيرەتكەن وبەكتىسىن جوعالتۋى نەمەسە زاقىمداۋى; 2) ناۆيگاتسيالىق قاۋىپسىزدىك – ناۆيگاتسيالىق كارتانىڭ جانە جۇزۋگە ارنالعان وقۋ قۇرالىنىڭ جەتكىلىكتىك پەن دالدىگى دارەجەسى, ناۆيگاتسيالىق جابدىق قۇرالدارىنىڭ شتاتتىق ورنىنان اۋىسۋى جانە ولاردىڭ سيپاتتامالارىنىڭ وزگەرۋى تۋرالى ناۆيگاتسيالىق جەدەل اقپاراتتىڭ ۋاقتىلىعى, ءجۇزۋ اۋدانىن گيدروگرافيالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ تولىقتىعى مەن سەنىمدىلىگى, راديوناۆيگاتسيالىق قۇرالدار سيپاتتاماسىنىڭ تۇراقتىلىعى, اۋا رايى جاعدايىن بولجاۋ ساپاسى, ءجۇزۋدىڭ قاۋىپسىز جولدارى تۋرالى ۇسىنىمدار جانە تەڭىزدە ءجۇزۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن باسقا دا فاكتورلار; 3) پايدالانىلۋ شەكتەۋلەرى - اۆاريالىق جاعدايدىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولعان تەحنيكالىق جاي-كۇيى دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىن جانە/نەمەسە تەڭىزدە ءجۇزۋ ساپاسىنىڭ ناشارلاۋىن, جابدىقتاۋدا كەمشىلىكتەردىڭ پايدا بولۋىن, جابدىقتاۋدىڭ تولىق بولماۋىن ەسكەرە وتىرىپ, كەمەنى پايدالانۋ كەزەڭىندە ۋاكىلەتتى ورگان بەلگىلەگەن تالاپتاردى بەلگىلى ءبىر قولدانۋدان شىعارۋ; 4) پورتتىڭ تەڭىز اكىمشىلىگى (بۋدان ءارى – ءتپا) – ۋاكىلەتتى ورگان ۆەدومستۆوسىنىڭ اۋماقتىق بولiمشەسi; 5) سيۋرۆەيەر – كەمەلەر مەن جۇكتەردى تەكسەرۋمەن اينالىساتىن جانە ولاردىڭ جاي-كۇيى, اۆاريالىق جاعداي كەزىندە بۇزۋشىلىقتاردىڭ مولشەرى تۋرالى, كەمەنىڭ تەڭىزدە ءجۇزۋى تۋرالى قورىتىندىنى بەرەتىن ساراپشى; 6) تەڭىزدە ءجۇزۋ ساپاسى - كەمەنىڭ بەرىكتىلىگىنە, ورنىقتىلىعىنا, جۇزۋشىلىگىنە جانە باتپاۋشىلىعىنا قويىلاتىن تالاپتار جيىنتىعى; 7) ۋاكىلەتتى ورگان - ساۋدا ماقساتىندا تەڭiزدە ءجۇزۋ سا­لاسىنداعى باسشىلىقتى, سونداي-اق قازاقستان رەس­­پۋب­­ليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا كوزدەلگەن شەكتە سالا­ارالىق ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن ورتالىق اتقارۋشى ورگان; 8) ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ۆەدومستۆوسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ كولىك كوميتەتى. 2. اۆاريالىق جاعدايلاردى تەرگەۋ ءتارتىبى 6. اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەيتىن ورگان ۋاكىلەتتى ورگان بولىپ تابىلادى. 7. كەمە كاپيتانى بولعان اۆاريالىق جاعداي تۋرالى كەمە يەسىنە دەرەۋ حابارلايدى. ەگەر اۆاريالىق جاعداي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماقتىق سۋلارىندا نەمەسە قازاقستاندىق پورت اكۆاتورياسىندا بولسا, حابارلاما ءتپا-گە دە جىبەرىلەدى, ول بولعان اۆاريالىق جاعداي تۋرالى كوميتەتتىڭ اۋماقتىق بولىمشەسىنە, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەسىنە جانە كولىك پروكۋراتۋراسىنا دەرەۋ حابارلايدى. 8. اۆاريالىق جاعدايلار تۋرالى حابارلاما مىناداي مالىمەتتەردى قامتۋى ءتيىس: 1) كەمەنىڭ اتاۋى, شاقىرۋ بەلگىلەرى, ۇلگىسى (سەرياسى), جاسالعان جىلى مەن ورنى. مۇزدان بولعان اۆاريالىق جاعداي كەزىندە كورپۋستىڭ مۇزعا قارسى كۇشەيتىلۋىنىڭ ناقتى ساناتىن كورسەتۋ; 2) كۇنى, كەمەدەگى ۋاقىت; 3) اۋدان (پورت, ايلاق, بۇعاز, شىعاناق, رەيد, ىشكى جانە اۋماقتىق سۋلار, اشىق تەڭىز), كوورديناتتار; 4) كەمەنىڭ سوڭعى شىققان پۋنكتى جانە ونىڭ باراتىن باعىتى; 5) جۇكپەن نەمەسە باللاست, جۇكتىڭ ءتۇرى (ەگەر سۇيىق جۇك تاسىمالدايتىن كەمە بولسا, وندا گازدان تازارتۋ, ينەرتتى گازداردىڭ جۇيەسى تۋرالى مالىمەتتەر); 6) گيدرومەتەورولوگيالىق جاعدايلار (جەلدىڭ باعىتى جانە كۇشى, تەڭىزدىڭ تولقىنداۋى, كىشكەنە تولقىندار, اعىس, كورۋ مۇمكىندىگى, مۇز جامىلعىسىنىڭ سيپاتى, اۋا-رايى بولجامى); 7) بورتتا لوتسماننىڭ بولۋى, سۇيرەتكىشتى پايدالانۋ; 8) اۆاريالىق جاعدايدىڭ ءمان-جايى: سوقتىعىسۋ كەزىندە: باعىت, جىلدامدىق, ۆاحتانىڭ قۇرامى, كەمەنى كىمنىڭ باسقارعانى, جاعداي (باسىپ وزۋ, قارسى ءجۇزۋ, قيىلىساتىن باعىتپەن ءجۇزۋ); قايراڭدا تۇرعان كەزدە: توپىراقتىڭ سيپاتتاماسى, اۆاريالىق جاعدايعا دەيىن جانە كەيىن شوگۋى (الدىڭعى, ارتقى جاعىمەن), شوگۋدى جوعالتۋ, قيسايۋ, باعىت, تاسۋ مولشەرى, ءبىر سانتيمەتر شوگۋگە كەلەتىن توننانىڭ سانى, تريۋمدار, تانكتەر بويىنشا جۇكتەردى ورنالاستىرۋ, كەمە بەتىندەگى پالۋباداعى جۇك, سۇيرەتۋ ارقانىنىڭ جانە براگاعا ارنالعان ارقاننىڭ بولۋى جانە ولشەمى; 9) اۆاريالىق جاعدايعا تاپ بولعان كەمەلەردىڭ اتاۋى, ولاردىڭ تۋى, تىركەلگەن پورتى, يەلەرى تۋرالى مالىمەتتەر; 10) كەمەلەردىڭ تەڭىزدە ءجۇزۋ قابىلەتتەرىن جوعالتۋى, ايلاقتىڭ (وبەكتىنىڭ) پايدالانۋدان شىعارىلۋى; 11) تەگى, اتى, اكەسىنىڭ اتى, لاۋازىمى كورسەتىلگەن زارداپ شەككەن ادامداردىڭ سانى; 12) سۋ ورتاسىن لاستاۋ, كەمەدەن تاستالعان مۇناي ونىمدەرىنىڭ جانە باسقا زياندى زاتتاردىڭ كولەمى, ورنى, بولجامدى سەبەبى, ءتۇرى جانە مولشەرى; 13) ادامدارعا كومەك كورسەتۋ جانە قۇتقارۋ, زاقىم­دانۋلاردى جانە تەڭىزدى لاستاۋ سالدارىن جويۋ جونىندە قابىلداناتىن شارالار. سۋعا تۇسىرىلگەن قۇتقارۋ قۇرالدارىنىڭ سانى مەن ءتۇرى; 14) ومىرشەڭدىك ءۇشىن كۇرەس جونىندەگى ءىس-قيمىلداردى ۇيلەستىرۋ, كەمەلەرمەن جانە جاعالاۋ ستانتسيالارىمەن بايلانىس; 15) كاپيتاننىڭ تەگى, اتى, اكەسىنىڭ اتى, تۋعان جىلى, ءبىلىمى, كاپيتان لاۋازىمىنداعى جۇمىس ءوتىلى, وسى كەمەدە جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتى; 16) اۆاريالىق جاعدايدىڭ ءمان-جايىن جانە ونىڭ زارداپتارىن سيپاتتايتىن قوسىمشا مالىمەتتەر. 9. اۆاريالىق جاعدايعا ۇشىراعان كەمە كاپيتانى كەمە نەمەسە ونىڭ ەكيپاجى ءبىرىنشى قازاقستاندىق پورت­قا كەلگەننەن كەيىن جيىرما ءتورت ساعاتتىڭ ىشىندە ءتپا-نە تەڭىز پورتى كاپيتانىنىڭ اتىنا اۆاريالىق جاعداي تۋرالى جازباشا ءوتىنىشتى جانە اۆاريالىق جاع­دايدى تىركەۋ ءۇشىن ءوزى بەكىتكەن تەحنيكالىق اكتىنى ۇسىنادى. 10. اۆاريالىق جاعداي تۋرالى جازباشا ءوتىنىش ەركىن نىساندا جازىلادى, وندا اۆاريالىق جاعدايعا كىم ۇشىرادى, كۇنى, ۋاقىتى, بولعان جەرى كورسەتىلەدى. 11. تەحنيكالىق اكتىدە مىناداي مالىمەتتەر كورسەتىلەدى: 1) كۇنى, ورنى, كەمەنىڭ بورتى; 2) اكتىنى جاساعانداردىڭ لاۋازىمى, تەگى, اتى, اكەسىنىڭ اتى; 3) اۆاريالىق جاعدايدىڭ ءتۇرى, ورنى جانە كۇنى; 4) زاقىمدانۋلاردىڭ تولىق سيپاتتاماسى جانە زالالدى اتاپ كورسەتۋ; 5) زارداپ شەككەن ادامداردىڭ ءتىزىمى, جوعالعان جۇكتىڭ (م ۇلىكتىڭ, كەرەك-جاراقتىڭ, جابدىقتاردىڭ, جاب­دىقتاۋدىڭ, راديوگراممالار كوشىرمەلەرىنىڭ) تىزبەسى; 6) اكتىنىڭ سوڭىندا اكتىنى جاساعانداردىڭ قولى قويىلادى. 12. اۆاريالىق جاعدايدى تىركەۋ اۆاريالىق جاعداي تۋرالى ءوتىنىشتى جانە تەحنيكالىق اكتىنى العان كەزدە اۆاريالىق جاعدايلاردى تىركەۋ جۋرنالىنا (بۇدان ءارى – جۋرنال) ءتپا لاۋازىمدى ادامى جۇزەگە اسىرادى. قاجەتتى اقپاراتتار جانە دالەلدەر جينالعاننان سوڭ, ءتپا اۆاريالىق وقيعا بويىنشا بارلىق ماتەريالداردى اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەۋ جانە جىكتەۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگانعا جولدايدى. اۆاريالىق وقيعانى تەرگەۋ قورىتىندىسى بويىنشا ءتپا جۋرنالعا وسى اۆاريالىق جاعدايدى سىنىپتاۋ تۋرالى مالىمەتتەردى ەنگىزەدى. 13. ءتپا كەمە كاپيتانىنان تەرگەپ-تەكسەرۋگە قاجەتتى قۇجاتتاردى ۋاقتىلى بەرۋىن تالاپ ەتەدى. 14. كەمە كاپيتانى اۆاريالىق جاعداي تۋرالى قۇجاتتاردى ءتپا-نە بەرەدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا ماقساتىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ زاڭناماسىنا سايكەس تەڭىز نارازىلىعىن رەسىمدەيدى. 15. كەمە كاپيتانى كەمە نەمەسە ونىڭ ەكيپاجى ءبىرىنشى قازاقستاندىق پورتقا كەلگەننەن سوڭ ءۇش تاۋلىك ىشىندە ءتپا-گە مىناداي قۇجاتتاردى ۇسىنادى: 1) ەركىن تۇردە جازىلاتىن اۆاريالىق جاعدايدىڭ جاي-كۇيىن, سەبەپتەرىن, سالدارىن, وعان قاتىستى ادام­دار­دى كورسەتۋمەن اۆاريالىق جاعداي تۋرالى تولىق جەتكىزۋ; 2) كەمە قۇجاتتارىنان كوشىرمەلەر; 3) اۆاريالىق وقيعاعا قاتىسى بار ادامدار مەن كۋاگەرلەردىڭ تۇسىنىكتەمەلەرى; 4) قاجەت بولعان كەزدە - ءوزى جازاتىن لەنتالار, ولاردىڭ ماعىناسىن اشۋ, توسەممەن بىرگە جول كارتاسى; 5) مانەۆرلەۋ سىزباسى; 6) زاقىمدانۋدىڭ سىزبالارى مەن كەسكىندەرى; 7) ءتپا-ءنىڭ تالابى بويىنشا اۆاريالىق جاعدايعا قاتىستى قۇجاتتار. 16. قاجەتتى اقپارات پەن دالەلدەردى جيناۋ پروتسە­سىن­دە اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەپ-تەكسەرۋ ءۇشىن كەمە كاپيتانى ءتپا تالاپ ەتۋىمەن اۆاريالىق وقيعا ناتيجەسىندە بولعان كەمەنىڭ زاقىمدانۋىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مىناداي قوسىمشا قۇجاتتاردى ۇسىنادى: 1) سۇڭگۋىردى قاراپ تەكسەرۋ بايقاۋ جانە/نەمەسە دوكتىق قاراپ تەكسەرۋ; 2) سىنىپتامالىق قوعام نەمەسە كەمە قاتىناسى تىركەلىمى قىزمەتكەرلەرىنىڭ تەحنيكالىق قاراپ تەكسەرۋ اكتىسى; 3) زاقىمدانۋلاردىڭ فوتوسۋرەتتەرى; 4) جوندەۋدىڭ الدىن الا كالكۋلياتسياسى; 5) اۆاريالىق زاقىمداردى جويۋدى جۇرگىزگەن مامانداندىرىلعان ۇيىمداردىڭ شوتتارى; 6) كەمەنىڭ زاقىمدانۋىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇجاتتار. 7) اۆاريالىق جاعداي كەزىندە كەمە يەسى قول قوياتىن شىعىندار مولشەرى تۋرالى انىقتاما, ول مىناداي مالىمەتتەردى قامتيدى: كەمەنىڭ اتاۋى, كەمە يەسىنىڭ اتاۋى; اۆاريالىق جاعداي بولعان كۇنى جانە ورنى; اۆاريالىق جاعداي بويىنشا شىعىنداردىڭ جالپى سوماسى (مىڭنىڭ وننان بىرىنە دەيىنگى دالدىكپەن, تەڭگەمەن); كەمەنىڭ تەڭىزدە ءجۇزۋ ساپاسىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن اۆاريالىق زاقىمدانۋلاردى جويۋدىڭ قۇنى; قۇتقارۋ وپەراتسيالارىنىڭ جانە/نەمەسە اۆاريالىق كەمەنى تىركەپ سۇيرەۋدىڭ جانە/نەمەسە ونىمەن ىلەسىپ ءجۇرۋدىڭ قۇنى; جوعالعان جۇكتىڭ قۇنى جانە/نەمەسە اۆاريالىق جاعدايدىڭ ناتيجەسىندە ونىڭ زاقىمدانۋىنان, قايتا قالاۋدان, ارتىق تيەۋدەن كەلگەن شىعىندار. ءتپا وسى قاعيدالاردىڭ 16-تارماعىنىڭ 7) تارماق­شاسىندا كورسەتىلگەن قۇجاتتى بەرۋ مۇمكىن بولما­عان جاعدايدا, كەمە كاپيتانى ءوزى نەمەسە تاۋەلسىز سيۋر­ۆەيەردىڭ كومەگىمەن اۆاريالىق جاعداي بويىنشا شامامەن الىنعان شىعىن ەسەبىن جاسايدى جانە ۇسىنادى. 17. اۆاريالىق جاعداي تۋرالى دالەلدەردى ىزدەۋ قاجەت بولعان كەزدە اۆاريالىق جاعدايعا تارتىلعان كەمەلەر كەلىپ توقتاعان تەڭىز پورتتارىنىڭ كاپيتاندارى قاجەتتى اقپاراتتى جيناۋعا قاتىسادى. 18. اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەۋ ءۇشىن قاجەتتى اقپاراتتار مەن دالەلدەردى جيناۋدىڭ مەرزىمى ول جۋرنالدا تىركەلگەن كەزدەن باستاپ ەسەپتەلەدى جانە وتىز جۇمىس كۇنى ىشىندە جۇرگىزىلەدى, بۇل جونىندە ۋاكىلەتتى ورگانعا جانە ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ۆەدومستۆوسىنا حابارلانادى. اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەۋدى اۆاريالىق وقيعا تۋرالى ماتەريالداردى العان كۇننەن باستاپ ۋاكىلەتتى ورگان وتىز جۇمىس كۇنى ىشىندە جۇرگىزەدى. 19. اۆاريالىق وقيعالار: 1) كەمەنىڭ اپاتقا ۇشىراۋى; 2) اۆاريا; 3) اۆاريالىق وقيعا; 4) پايدالانىلۋ زاقىمدارى بولىپ جىكتەلەدى. 20. كەمەنىڭ اپاتقا ۇشىراۋىنا مىناداي: 1) كەمەنىڭ قيراۋى نەمەسە ونىڭ تولىق كونسترۋك­تيۆتىك بۇزىلۋى ناتيجەسىندە قالپىنا كەلتىرىپ جوندەۋ ماقساتقا ساي بولماسا; 2) كەمە سۇيرەتىپ كەلە جاتقان وبەكتىنىڭ جوعالۋى ناتيجەسىندە بولعان اۆاريالىق جاعدايلار جاتادى. 21. اۆارياعا مىناداي اۆاريالىق جاعدايلار جاتادى: 1) ادام (ادامدار) ولىمىنە اكەلگەن جاعداي. وقيعا ەگەر ادام (ادامدار) ءولىمى اۆاريالىق جاعداي سالدارىنان بولسا, اۆاريا بولىپ جىكتەلەدى. 2) جولاۋشىلار كەمەسىندەگى اۆاريالىق جاعداي, كەمەنىڭ زاقىمدانۋى ناتيجەسىندە بولعان ەڭ بولماعاندا ءبىر تەڭىزدە ءجۇزۋ ساپاسىن جوعالتاتىن نەمەسە بەلگىلى ءبىر پايدالانىمدىق شەكتەۋلەردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى وندىرىستىك قىزمەتتە كەدەرگىنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەتىن جاعداي. 22. اۆاريالىق وقيعاعا مىناداي اۆاريالىق جاعدايلار جاتادى: 1) ناتيجەسىندە كەمەنىڭ زاقىمدانۋىنا اكەلگەن, تەڭىزدە ءجۇزۋدىڭ كەم دەگەندە ءبىر ساپاسىن جانە/نەمەسە بەلگىلى ءبىر پايدالانىلۋ شەكتەۋلەرىنىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى وندىرىستىك قىزمەتتە كەدەرگىنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەتىن; 2) ناتيجەسىندە كەمەنىڭ سۋ استى كابەلىنە, سۋ استى قۇبىر وتكىزگىشتەرىنە, ناۆيگاتسيالىق جابدىق قۇرال­دارىنا, جاعالاۋ قۇرىلىستارىنا جانە وزگە وبكتىلەرگە زاقىم كەلىپ, ولاردىڭ پايدالانۋدان شىعۋىنا اكەلگەن; 3) ناتيجەسىندە كەمە الىنعان جانە/نەمەسە كەلتى­رىلگەن زاقىمدانۋدىڭ ولشەمى مەن سيپاتىنا قاراماستان جيىرما ءتورت ساعاتتان ارتىق قايراڭدا تۇرعان; 4) ناتيجەسىندە كەمەدەگى تاسىمالداناتىن جۇك جىلجىپ كەتسە جانە/نەمەسە ەڭ بولماعاندا ءبىر كەمەنىڭ تەڭىزدە ءجۇرۋ ساپاسىن جوعالتۋعا اكەپ سوعاتىن كەمەنىڭ فيزيكالىق-حيميالىق قاسيەتتەرى وزگەرسە; 5) ناتيجەسىندە كەمەگە باسقا كەمەنىڭ زاقىم كەلتىرۋى, قانداي دا ءبىر پايدالانىلۋ شەكتەۋلەرىنە بايلانىستى كەمەنىڭ (كەمەلەردىڭ) وندىرىستىك قىزمەتىنە كەدەرگى جاسايتىن جاعدايلار; 6) ارقانداردىڭ جانە/نەمەسە تورلاردىڭ ەسپەلى ۆينتتەرگە جانە/نەمەسە رۋلگە ورالۋى ورىن السا, قانداي دا ءبىر پايدالانىلۋ شەكتەۋلەرىنە بايلانىستى كەمەنىڭ (كەمەلەردىڭ) وندىرىستىك قىزمەتىنە قىرىق سەگىز ساعاتقا جانە وداندا ارتىق ۋاقىتقا كەدەرگى جاسايتىن جاعدايلار. 23. پايدالانىلۋ زاقىمدانۋىنا مىناداي اۆاريالىق جاعدايلار جاتادى: 1) ناتيجەسىندە وسى قاعيدالاردىڭ 22-تارماعىنىڭ 1), 4), 5), 6) تارماقشالارىندا كورسەتىلگەن بەلگىلەرگە ساي كەلمەيتىن كەمەنىڭ فيزيكالىق-حيميالىق قاسيەتتەرىنىڭ وزگەرۋى نەمەسە باسقا كەمەنىڭ زاقىمدانۋى نەمەسە تاسىمالداناتىن جۇكتىڭ ورىن اۋىستىرۋى; 2) ءجۇزۋ ساپاسىن جوعالتقانىنا قاراماستان ناتيجەسىندە مۇزدى جەرلەرمەن ءجۇزۋ كەزىندە ەكيپاجدىڭ دۇرىس ارەكەت ەتۋى كەزىندەگى كەمە زاقىمدارى; 3) ناتيجەسىندە تەڭىزدە ءجۇزۋ ساپاسىن جوعالتقانىنا قاراماستان, ناۆيگاتسيالىق قاۋىپسىزدىك قامتاماسىز ەتىل­مەگەن جاعدايدا اۋدانداردا نەمەسە ءجۇزۋ كەزىندە ەكيپاجدىڭ زاڭدى ارەكەتى كەزىندە كەمەنىڭ زاقىمدانۋى بولعان; 4) ناتيجەسىندە تەڭىزدە ءجۇزۋ ساپاسىن جوعالتقانىنا قاراماستان اۆاريالىق-قۇتقارۋ وپەراتسيالارى جۇرگىزۋ ۋاقىتىندا ەكيپاجدىڭ زاڭدى ارەكەتى كەزىندە كەمەنىڭ زاقىمدانۋى بولعان; 5) ناتيجەسىندە كەمەنى پايدالانۋدان شىعارۋعا اكەلمەگەن ناۆيگاتسيالىق جابدىق قۇرالدارىنا زاقىمىن تيگىزگەن; 6) وسى قاعيدالاردىڭ 22-تارماعىنىڭ 1) تارماق­شاسىندا كورسەتىلگەن بەلگىلەرگە جاتپايتىن, ناتيجەسىندە ەكيپاجدىڭ تەڭىزدە ارقانمەن بايلاۋ جانە/نەمەسە جۇك ارتۋ جانە/نەمەسە بۋنكەرلىك وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋ ۋاقىتىندا زاڭدى ارەكەتى كەزىندە كەمەنىڭ زاقىمدانۋى; 7) ناتيجەسىندە كەمە جيىرما ءتورت ساعاتتان كەم قايراڭدا تۇرعان بولسا, جانە بۇل رەتتە كەمىندە ءبىر تەڭىزدە ءجۇزۋ ساپاسىن جوعالتۋعا اكەلەتىن جانە/نەمەسە قانداي دا ءبىر پايدالانىمدىق زاقىمدانۋلاردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى وندىرىستىك قىزمەتىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن زاقىمدانۋ بولماسا; 8) كەمەنىڭ سۋ استى كابەلدەرىن, سۋ استى قۇبىر وتكىزگىشتىكتەرىن, جاعالاۋ قۇرىلىستارىن ولاردى پايدالانۋدان شىعارۋعا اكەلمەگەن باسقا وبەكتىلەردى ەلەۋسىز زاقىمداۋمەن بايلانىستى اۆاريالىق جاعداي. 24. تەرگەپ-تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ۋاكى­لەتتى ورگان قورىتىندى جاسايدى جانە تەرگەۋ ماتەريال­دارىنىڭ كوشىرمەلەرىن كەمە يەسىنە, ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ۆەدوم­ستۆوسىنا, ءتپا جانە كولىك پروكۋراتۋراسىنا بەس جۇمىس كۇنى ىشىندە جىبەرەدى. قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تابىلعان جاعدايدا كورسەتىلگەن ماتەريالداردىڭ كوشىرمەلەرى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جىبەرىلەدى. 25. ءتپا-ءنىڭ ءاربىر نەگىزدەلگەن ۇسىنىمى بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگان اۆاريالىق وقيعالاردى تەرگەۋ ءۇشىن قاجەتتى اقپاراتتار مەن دالەلدەردى جيناۋ مەرزىمىن ون بەس جۇمىس كۇنىنە ۇزارتادى. 26. اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەۋ ناتيجەسىندە ۋاكىلەتتى ورگان مىنالاردى بەلگىلەۋى ءتيىس: 1) كەمەنىڭ, ەكيپاجدىڭ, جاراقتاردىڭ, جابدىقتىڭ ساۋدا ماقساتىندا تەڭىزدە ءجۇزۋ سالاسىندا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلۋى; 2) ناۆيگاتسيالىق جاعدايدى تالداۋ; 3) اۆاريالىق جاعدايعا اكەلگەن جاعدايلار مەن ءمان-جايلار; 4) اۆاريالىق جاعدايعا سەبەپتەر, ونىڭ سالدارى مەن سىنىپتالۋى; 5) اۆاريالىق جاعدايعا قاتىستى ادامداردىڭ ارەكەتىن ولارعا سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەرىن ەسەپكە الىپ باعالاۋ, ولاردىڭ پسيحولوگيالىق جاي-كۇيى, شارشاۋ دەڭگەيى; 6) اۆاريالىق جاعدايعا اكەلگەن نەمەسە بولۋىنا اسەرىن تيگىزگەن, كىمنىڭ نۇسقاۋىمەن جانە قانداي نورماتيۆتىك تالاپتاردىڭ بۇزىلعاندىعىن, ورىندالماعاندىعىن, ساقتالماعاندىعىن كورسەتۋىمەن لاۋازىمدى ادامداردىڭ تىزبەسى; 7) اقتالعان تاۋەكەلدى ەسەپكە الىپ, جاسالعان ارەكەتتەردىڭ تەڭىزدە ءجۇزۋ قاۋىپسىزدىگى بويىنشا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلۋى. تاۋەكەل ءبىر ۋاقىتتا مىناداي جاعدايلاردا اقتالعان بولىپ تانىلادى: 1) تاۋەكەل ءوزى ارنالعان ماقساتقا سايكەس بولۋى ءتيىس; 2) ماقساتقا قاراپايىم, تاۋەكەلمەن بايلانىستى ەمەس ارەكەتتەرمەن قول جەتكىزىلۋى مۇمكىن ەمەس; 3) تاۋەكەل جالعان زالال كەلتىرۋگە شامادان وتپەۋى كەرەك; 4) ماتەريالدىق وبەكتىلەر, تاۋەكەل نىسانى بولىپ تابىلادى. 27. ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ لاۋازىمدى ادامى اۆاريا­لىق جاعدايدى تەرگەۋ بارىسىندا اۆاريالىق جاعدايعا قاتىسى بار ادامدارعا جانە كۋاگەرلەرگە سۇراۋ جۇرگىزەدى. اۆاريالىق جاعدايعا قاتىسى بار ادامدارعا مەن كۋاگەرلەرگە سۇراۋ جۇرگىزگەن كەزدە سۇراۋ حاتتاماسى جۇرگىزىلەدى. اۆاريالىق جاعدايعا قاتىستى ادامدار مەن كۋاگەرلەردى سۇراۋ ءۇشىن شاقىرۋ كەمە يەسىن نەمەسە كەمە كاپيتانىن رەسمي تۇردە ەسكەرتۋ جولىمەن جۇرگىزىلەدى. ەگەر سۇرالۋعا ءتيىستى ادام تەرگەۋ ورگانى ورنالاسقان جەردە بولماسا, تەرگەۋ ورگانىنىڭ جەكە تاپسىرماسى بويىنشا سۇراۋ وسى ادامنىڭ نەمەسە كۋاگەردىڭ تۇرعان جەرى بويىنشا سايكەس كەلەتىن تەرگەۋ ورگانىندا جۇرگىزىلەدى. ەگەر سۇرالاتىن ادام سۇراۋ جۇرگىزىلەتىن ءتىلدى بىلمەسە, اۋدارماشى شاقىرىلادى, ونىڭ قاتىسۋى حاتتامادا كورسەتىلەدى. 28. ۋاكىلەتتى ورگان ءتپا-ءنىڭ جيناعان اۆاريالىق جاعداي بويىنشا ماتەريالدارىن ول بەرىلگەن كۇنىنەن باستاپ وتىز جۇمىس كۇنى ىشىندە قارايدى, وسىدان كەيىن ول بويىنشا قورتىندى شىعارادى. 29. كەمە يەسى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قورىتىندىسىمەن كەلىسپەگەن جاعدايدا, كەمە يەسى تەرگەۋ ماتەريالدارىن العاننان كەيىن ون جۇمىس كۇنى ىشىندە ءوزىنىڭ نارازىلىعىن ۋاكىلەتتى ورگانعا جىبەرەدى. كەمە يەسىنەن نارازىلىق تۇسكەن جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگان اۆاريالىق وقيعا بويىنشا ماتەريالداردى كەمە يەسىنىڭ نارازىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, نارازىلىق تۇسكەن كۇننەن باستاپ بەس جۇمىس كۇنى ىشىندە قايتا قارايدى, وسىدان كەيىن ول بويىنشا مىناداي شەشىمدەردىڭ ءبىرىن قابىلدايدى: 1) كۇنتىزبەلىك وتىز كۇن ىشىندە كەمە يەسىنىڭ نارازى­لىعىن ەسكەرە وتىرىپ, قوسىمشا تەرگەۋگە جىبەرەدى; 2) كەمە يەسىنىڭ نارازىلىعىن قابىلدامايدى جانە قولدانىستاعى قورىتىندىنى كۇشىندە قالدىرادى. قابىلدانعان شەشىم تۋرالى ۋاكىلەتتى ورگان كەمە يەسىنە حابارلايدى. 30. كەمە يەسى قورىتىندىنى العاننان كەيىن الداعى ۋاقىتتا وسىنداي جاعدايلاردىڭ قايتالانۋىن بولدىرمايتىن پروفيلاكتيكالىق شارالار جۇرگىزەدى, ارەكەتتەرى اۆاريالىق جاعدايعا اكەلگەن جانە/نەمەسە ىقپال ەتكەن قىزمەتكەرلەردى تارتىپتىك جانە ماتەريالدىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتادى, سونداي-اق كەمەنىڭ تەحنيكالىق جاي-كۇيىن, ودان ءارى پايدالانۋ جانە/نەمەسە جوندەۋ شارتتارىن انىقتاۋ ماقساتىندا شەتەل سىنىپتاۋ قوعامىنا كۋالاندىرۋعا نەمەسە قازاقستان كەمە قاتىناسىنىڭ تىركەلىمىنە جىبەرەدى. ەگەر اۆاريالىق جاعداي كەمەنى ۋاكىلەتتىك ورگانعا كۋالاندىرۋعا ۇسىنۋعا مۇمكىندىگى جوق شەتەل پورتىندا بولسا نەمەسە ءبىرىنشى كىرۋ پورتى وسىنداي بولىپ تابىلسا, وندا بۇل كەمە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تانىعان شەتەلدىك سىنىپتاۋ قوعامىنا ۇسىنىلادى. 31. اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەۋ اياقتالعاننان كەيىن تەرگەۋدىڭ بارلىق ماتەريالدارى جەكە پاپكاعا تىگىلەدى, بەتتەرى نومىرلەنىپ, قۇجاتتار تىزبەس جاسالادى. پاپكا «اۆاريالىق ءىس» دەپ اتالادى. 32. تەرگەۋ ورگانى اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەۋدى توقتاتىلا تۇرىلۋىنا نەگىز بولعان جاعدايلاردىڭ ءمان-جايلار تولىق نەمەسە ءىشىنارا جوققا شىعارىلعانعا دەيىن توقتاتا تۇرادى. جوققا شىعارىلعاندا ول ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ شەشىمىمەن قايتا باستالادى. تەرگەۋ توقتاتىلا تۇرعان جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگان تەرگەۋدىڭ توقتاتىلا تۇرعانى جانە ونىڭ توقتاتا تۇرۋ نەگىزدەرى تۋرالى مۇددەلى ادامدار مەن كولىك پروكۋراتۋراسىنا ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە حابارلايدى. اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەۋ مىناداي جاعدايلاردا تولىق نەمەسە ءىشىنارا توقتاتىلا تۇرادى: 1) زاڭدا كوزدەلگەن تارتىپپەن كۋالاندىرىلعان, اۆاريالىق جاعدايعا قاتىستى ادامنىڭ ۋاقىتشا پسيحيكالىق بۇزىلۋى نەمەسە وزگە دە اۋىر ناۋقاستانۋى; 2) اۆاريالىق جاعدايعا قاتىسى بار ادامنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان تىسقارى جەردە بولۋى; 3) اۆاريالىق تەرگەۋدىڭ ودان ءارى جۇرگىزىلۋىنە كەدەرگى بولاتىن ەڭسەرىلمەيتىن كۇشتىڭ ارەكەتى; 4) ءتيىستى ساراپتاما جۇرگىزۋ. كورسەتىلگەن ءمان-جايلار جويىلعاننان كەيىن, وسى قاعيدالاردا بەلگىلەنگەن تارتىپكە سايكەس اۆاريالىق جاعدايدى تەرگەۋ جۇزەگە اسىرىلادى. 3. قورىتىندى ەرەجەلەر 33. ءارتۇرلى كەمە يەلەرىنە تيەسىلى كەمەلەردىڭ سوقتىعىسۋمەن بايلانىستى اۆاريالىق جاعداي, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەڭىز پورتىنىڭ اكۆاتورياسىندا بولعان اۆاريالىق وقيعالاردى ۋاكىلەتتى ورگان اۆارياعا ۇشىراعان كەمە يەسى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تەكسەرەدى. 34. ناۆيگاتسيالىق-گيدروگرافيالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ كەمشىلىكتەرىنەن بولعان اۆاريالىق وقيعانى ۋاكىلەتتى ورگان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن تەرگەيدى. 35. شەت مەملەكەتتەردىڭ مۇددەسىن قوزعايتىن اۆاريالىق جاعدايلارعا, مۇزدى جەرلەردە ءجۇزۋ كەزىندە, اۆاريالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە, ناۆيگاتسيالىق قاۋىپسىزدىك قامتاماسىز ەتىلمەيتىن اۋدانداردا نەمەسە جاعدايلاردا ءجۇزۋ كەزىندە بولعان كەمەنىڭ زاقىمدانۋىن, ۋاكىلەتتى ورگان تەرگەيدى. 36. ەگەر حالىقارالىق شارتتاردا وزگەشە كوزدەلمەسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىن كوتەرىپ جۇزەتىن كەمەمەن بولعان اۆاريالىق جاعدايدى ۋاكىلەتتى ورگان تەرگەيدى. 37. شەتەلدىڭ اۋماقتىق سۋلارىندا ورىن العان اۆاريالىق جاعداي تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىن كوتەرىپ جۇزەتىن كەمە كاپيتانى كەمە يەسىنە, ۋاكىلەتتى ورگانعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەت ەلدەگى مەكەمەسىنە حابارلايدى. 38. كەمە يەسى ناۆيگاتسيالىق جابدىق قۇرالدارىنىڭ بارلىق زاقىمدانۋ جاعدايلارى تۋرالى ءتپا-گە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ ءتيىستى قىزمەتىنە نەمەسە زاقىمدالعان جابدىق كىمنىڭ قاراۋىندا بولعانىنا بايلانىستى سۋ قاتىناسى مەملەكەتتىك كاسىپورنىنا دەرەۋ حابارلايدى. بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە 2015 جىلعى 14 ساۋىردەگى نورما­تيۆتىك قۇقىقتىق كەسىمدەردى مەملەكەتتىك تىركەۋدىڭ تىزىلىمىنە №10709 بولىپ ەنگىزىلدى.