قويمەن قاتار قويان ورسە, نەسى بار؟..

قازەكەم قويمەن قاتار قويان وسىرسە ۇتىل­مايتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر. شىنىندا دا, جىلداپ كۇتكىزبەي-اق جىلدام ءونىم بەرەتىن قويان شارۋاشىلىعىن دامىتۋ سونشا ءبىر دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيدى. جىلىنا ەكى-ءۇش مارتە كۇشىكتەپ, ءار جولى ورتا ەسەپپەن بەس كوجەكتەن تولدەيتىن سالپاڭقۇلاقتىڭ ەرىنبەگەن ەردى پايداعا كەنەلتەرى انىق. قويان ھارام حايۋان ەمەس. وسىنداي تۇجىرىم­عا ەرتە باستان كەلگەن قارقارالىلىق جاس كاسىپ­كەر جىگەر كارىم ۇلىنىڭ قويان ءوسىرۋ شارۋاشىلىعى بۇگىندە قانات جايىپ كەلەدى. جىگەر ءوسىرىپ وتىرعان سالپاڭقۇلاق كوبە­لەك, فرانتسۋز قويى, بەلگيالىق الىپ دەپ اتالاتىن قويان تۇقىمدارى ەرەكشە كۇتىمدى, بالاداي باعۋدى كەرەك ەتەدى. وڭاي تابىس قايدا بار, ەرتەڭ پايدا اكەلەتىن جانۋاردىڭ ءوسىپ-ونۋىنە نە كەرەك سونى جاساۋ كەرەك, البەتتە. جاس كاسىپكەر مۇنى جاقسى تۇسىنەدى جانە قويان كۇتىمىن سونشا ءبىر ماشاقات ساناپ جۇرگەن جوق. كۇندىز-ءتۇنى سولارعا جاعداي جاساۋمەن جۇرەدى. جىگەر ءوزىنىڭ وسى قويان شارۋاشىلىعىن اشپاس بۇرىن, سالپاڭقۇلاقتار, ولاردىڭ كۇتىمى مەن ءوسىپ-ءونۋى تۋرالى كوپ وقىپ, كوپ ىزدەنگەن ەكەن. ءبىرتالاي ماماندارمەن اقىلداسقان. – كەي ادامدار قوياندى قاماپ ۇستاساڭ بولدى, كۇشىكتەپ, وزىنەن-ءوزى كوبەيە بەرەدى دەپ ويلايدى, – دەيدى پىكىر بولىسكەن جاس كاسىپكەر. – ولاردىڭ تىم قورقاق, يممۋنيتەتىنىڭ ءالسىز كەلەتىنىن ەسكەرە بەرمەيدى. قويان تۇقىمىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ولاردىڭ تۇراتىن جەرىن تازا, جارىق ءارى كەمىندە 17 گرادۋس جىلىلىقتا ۇستاپ, ءتاۋىر جەمشوپ­پەن اسىراۋ كەرەك. ءتىپتى, كادىمگى تۇماۋدىڭ ءوزى قويانداردى تۇگەلىمەن قىرىپ سالۋى عا­جاپ ەمەس. كەيدە سولاردىڭ جاي-كۇيىن قا­راپ, جەمشوبىن بەرىپ, ءدارى-دارمەگىن تامىزىپ, كۇنى­بويى قاستارىندا جۇرەسىڭ. بالا باققاننان كەم ەمەس, قىسقاسى. ءاتۇستى قاراۋ سالدارىنان كەيبىرىنىڭ ارام ولگەن كەزدەرى بولعان. سوندىقتان, باقىلاۋدى السىرەتۋگە بولمايدى. جىگەردىڭ نەگىزگى ماماندىعى – زاڭگەر. بىراق ماماندىعى بويىنشا كوپ جۇمىس ىستەي قويماعان. سول زاڭگەرلىكتى وقىماي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاقىن بالا ارمانىما بىردەن دەن قويۋىم كەرەك ەدى دەيدى. كەزىندە ەكىنىڭ ءبىرى الدە ەكونوميست, الدە زاڭگەر بو­لۋعا ۇمتىلعان ناۋقانعا ىلەسىپ, قالاماعان ماماندىعىنىڭ سوڭىندا ءبىراز ءجۇرىپ قالعان. ءالى ەسىندە, بالا كەزىندە اسىق ويناپ ءجۇرىپ, باسكە تىگىلگەن قورازدى ۇتىپ العانى بار. ول قورازدى باسقاسىنا ايىرباستاپ, كەيىن ونى دا ساتىپ, اقىر اياعىندا قويان ساتىپ العان. بالالىق, ول اۋەستىگىن كوپ ۇزاماي ۇمىتىپ كەتتى دەگەنمەن, مۇنىڭ قويان وسىرۋگە دەگەن قۇلشىنىسى سول بالعىن شاعىندا-اق بولعان ەكەن. ەرجەتىپ, ساناسىنا ءوز ءىسىن اشۋ تۋرالى وي كەلگەندە, سول باياعى بالا كۇنگى ارمانى جادىندا قايتا جاڭعىردى. قيالى قىزىق ءارى اقىلعا قونىمدى كورىنىپ, وزىنشە بيزنەس جوبا جاسادى. ونىسى بەكەر بولماپتى, سول جوباسىمەن وبلىس اكىمىنىڭ 300 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى شاعىن گرانتىنا يە بولدى. ءسال كەيىنىرەك مۇنىڭ قويان ءوسىرۋ يدەياسى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاما­سى بويىنشا قارجىلاي قولداۋ تاۋىپ, ايى وڭى­نان تۋدى. بۇل ۋاقىتتا جىگەردىڭ ءوز قاراجاتىنا تۇرعىزعان 120 شارشى مەترلىك قورا-جايى بار ەدى. اتالمىش باعدارلاما ارقىلى ءبىر جارىم ميلليون تەڭگەدەي قاراجات الىپ, وعان جەلدەتكىش جابدىقتار ساتىپ الدى, قورا-جايىن جىلى بولۋى ءۇشىن تۇگەلىمەن قاپتاپ-قىمتاپ, جاڭا قويان تۇقىمدارىن ساتىپ الدى. قازىر بەلارۋس پەن رەسەيدەن اكەلگەن 400-دەي قويانى بار. سولاردىڭ سانىن الدىمەن مىڭ جارىمعا جەتكىزۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. سودان كەيىن تەرى يلەۋ ءىسىن دە قولعا الامىن دەيدى. تەرىنى قولمەن يلەپ, ءيىن قاندىرۋعا كەمىندە ءۇش كۇن كەتەدى ەكەن. پالەنباي تەرىنى ارنايى تەحنولوگياسىز وڭدەپ وتىرۋعا ۋاقىت جوق, سوندىقتان ولاردى ازىرگە رەسەيلىك, قىتايلىق ساتىپ الۋشىلارعا ارزان باعاعا بەرىپ ءجۇر. جىگەر كارىم ۇلى قوياندارمەن قاتار بودەنە, دەكوراتيۆتىك قىتاي جىبەك تاۋىقتارىن, براما جانە كوحينحين تاۋىقتارىن دا وسىرۋدە. ياعني, سولاردان ديەتالىق قۇس ەتى مەن جۇ­مىرت­قا دا وندىرەدى. ونىڭ تاۋارلارىن جەر­گىلىكتى دۇكەندەر مەن دەمالىس ۇيلەرى قۋانا قا­بىلدايدى. سولاردى الۋ ءۇشىن كورشى وبلىس­تاردان ارنايى كەلەتىندەر دە بار. جاقىندا قوياندار مەن تاۋىقتاردى سۋ­ارۋدىڭ نيپپەلدىك جۇيەسىن ساتىپ الىپ, ونى ءوزى ورناتتى. بۇل سۋدى ۇنەمدەپ, ءارى ونى قوياندار مەن قۇستاردىڭ ءاردايىم تازا كۇيدە ىشۋىنە ىڭعايلى قۇرىلعى. ەندى قويانداردىڭ جەمىن شاشپاي-توك­پەي ۇنەمدى ءارى تازا پايدالانۋىنا ىڭعايلى بۋن­كەرلىك استاۋ ساتىپ الۋدى كوزدەپ ءجۇر. كەلەشەكتە قوياننىڭ قيىنا دەيىن تىڭايتقىش نەمەسە وتىن ەتىپ وڭدەيتىن قالدىقسىز ءوندىرىس ۇيىمداستىرسام دەگەن جوسپارى بار. سالپاڭقۇلاقتاردىڭ جەمشوبىن ازىرلەۋ ءۇشىن جالعا جەر الۋدى دا ويلاستىرىپ جۇرگەن جايى بار. ازىرگە كومەكشى جۇمىسكەرلەر الىپ, ولاردى قويان شارۋاشىلىعىنىڭ ءادىس-تاسىلدەرىنە ۇيرەتسەم دەيدى.  ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ىستە ەڭ باستىسى ىنتا-جىگەر بولۋى كەرەك. شارۋاشىلىق العا باسقان سايىن ونى جۇرگىزۋشىلەردىڭ دە الەۋەتى ارتا بەرمەك. ءيا, جىگەر اتىنا زاتى ساي ازامات ەكەن. قوي وسىرگەن قازاقتىڭ قوياندى دا وسىرە الاتىنىنا ەلدىڭ كوزىن جەتكىزىپ ءجۇر. ماقساتقا جەتەر جول­دا ەڭ الدىمەن كەرەگى جىگەر دەيدى. جاس كاسىپكەردىڭ جىگەرلى ۇمتىلىستارى جەمىستى بولعاي!.. قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى وبلىسى, قارقارالى اۋدانى