ەكونوميكالىق ءوسىم ۇدايى نازاردا

ەلباسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەت ورگاندارىنىڭ اشىقتىعىن, حالىق الدىندا ەسەپتىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل رەتتە كاسىبي مەملەكەت قۇرۋدا مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ءمىنسىز قىزمەتىمەن قاتار, جاريالىلىعى دا قوعام ءۇشىن ماڭىزدى سانالادى.  وسىعان بايلانىستى مەجەلى ۋاقىتتا بۇقارا حالىققا ەسەپ بەرگەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمباەۆ كوپشىلىكتى مينيسترلىك تاراپىنان اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىستارمەن تانىس ەتتى. ەسەپ بەرۋ اياسىندا وتكەن جىل­عى جۇ­مىس قورىتىندىلارىن جانە الداعى جۇمىس جوسپارلارىن بايان­دا­عان مينيستر ەلدەگى ەكونومي­كالىق دامۋدىڭ ءمان-جايىنا كەڭى­رەك توقتالدى. وسى رەتتە قالىپتاسىپ وتىرعان سىرتقى جانە ىشكى دامۋ فاكتورلارىن ەسكەرە وتىرىپ, 2016 جىلعى قاڭتار-مامىر ايلارىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ تومەندەۋى بيىلعى جىلعى قاڭتار-ءساۋىر قورىتىندىلارىمەن سالىستىرعاندا 0,4%-دان 0,2%-عا دەيىن باسەڭدەدى. ال جىل سوڭىندا ءوسۋ 0,5% دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە, دەدى ق.بيشىمباەۆ. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋا­شىلىعىندا مەتاللۋرگيا جانە حيميا ونەركاسىبى, تاماق ونىمدەرى مەن فارماتسەۆتيكا ءوندىرىسى سياق­تى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا ءوسۋدىڭ وڭ قارقىنى ساقتالىپ وتىرعانىن اتاپ ايتتى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ 0,5%-عا ءوسۋى مەتاللۋرگيا ونەر­كا­سىبىندەگى ءوندىرىستىڭ 8,0%-عا ارتۋى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى. سون­داي-اق, رەزەڭكە مەن پلاستماسسا بۇيىم­دارىنىڭ ءوندىرىسى 7,3%-عا, جيھاز 3,3%-عا, ال تاماق ونىمدەرى 3,1%-عا ءوستى. بۇدان باسقا, «نۇرلى جول» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جانە ءتۇيىندى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالاردىڭ جو­عارى ءوسۋى 10,8% دەڭگەيىندە بايقالادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 ماۋ­سىمىنداعى جاعداي بويىنشا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 94,3 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى ءجا­نە جىل باسىنان بەرى 3,2%-عا ءوستى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ شەتەل­دىك اكتيۆتەرى 65,5 ملرد. اقش دوللارىن قۇراپ, 3,2%-عا ۇلعايدى, دەدى ول ءارى قاراي. ال ونەركاسىپتەگى كرەديتتەۋ كو­لەمدەرى 15,7%-عا وسكەن بولسا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 39,3 %-عا, كو­لىك سالاسىندا نەسيەلەۋ بارى­سى – 35,7 %-عا ۇلعايعان. بايلا­نىس پەن ساۋدا سالاسىندا دا كرەديت­تەۋ كو­لەمى كوبەيىپ وتىرعانى بايقا­لادى. كەرىسىنشە, قۇرىلىس سەكتورىن كرەديتتەۋ 12,7 %-عا قىسقارعان. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى­نىڭ سوزىنە قاراعاندا, سىرتقى كۇي­زەلىستەرگە قاراماستان الەۋ­مەت­تىك سالاداعى جاعداي تۇراقتى بولىپ وتىر. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ءتو­مەن كورسەتكىشپەن ساقتالۋدا. ال جا­لاقى مولشەرى 133,8 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. بيىل 1 مامىرعا دەيىنگى ەسەپ بويىنشا ەلىمىزدەگى حالىق سانى 17753,2 مىڭ ادامدى قۇرادى. ايتار بولساق, بۇل دەگەنىمىز وتكەن جىلمەن سا­لىس­تىرعاندا 255,1 مىڭ ادامعا نەمەسە 1,46% وسكەندىگىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار, حالىقپەن كە­زەكتى كەزدەسۋ بارىسىندا ۆەدومستۆو باسشىسى جەكەشەلەندىرۋدىڭ 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان كە­شەندى جوسپارىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى باياندادى. كەشەندى جوسپاردى جەكەشەلەندىرۋگە جاتاتىن جانە ءبا­سەكەلەس ورتاعا بەرىلەتىن 783 ۇيىم­نان تۇراتىن ءتىزىم ايقىندالدى. 2016 جىلدىڭ قاڭتار-مامىرى كەزەڭىندە 3 ملرد. تەڭگەدەن استام سوماعا 23 نىسان جەكەشەلەندىرىلدى, دەدى مينيستر. ءارى قاراي اتالعان جوسپار شەڭبەرىندە «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ 7 كومپانياسى 2020 جىلعا دەيىن IPO-عا شىعارىلاتىندىعىن جەتكىزدى. ولار «قازاقستان تە­مىر جو­لى», «قازمۇنايگاز», «قازاتوم­ونەر­كاسىپ», «سامۇرىق-ەنەرگو», «تاۋ-كەن سامۇرىق», «قازپوشتا» جانە «ەير استانا» كومپانيالارى. وسى­عان بايلانىستى بۇگىنگى تاڭدا دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, اكتيۆتەردى ساتۋعا شىعارۋعا ودان ءارى دايىنداۋ ءۇشىن تاۋەلسىز كەڭەسشىلەر تارتىلۋدا. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, تۇ­راق­تى تۇردە پرەمەر-مينيستر ءتورا­عالىق ەتەتىن ەكونوميكانى جاڭ­عىرتۋ ماسەلەلەرى جونىندە مەم­لەكەت­تىك كوميسسيانىڭ وتىرىس­تارىن­دا بالانستىق قۇنى 5 ملرد. تەڭگە­دەن استام ءىرى كومپانيا­لاردى, سونداي-اق, «سامۇرىق-قا­زىنا» قو­رىنىڭ اكتيۆتەرىن ساتۋ ماسەلە­لەرى قارالادى. قازىردىڭ وزىندە «سامۇرىق-قازىنا» قورى­نىڭ شا­رۋاشىلىق قىزمەتتى ءجۇ­زەگە اسىرمايتىن نەمەسە بيزنەستى ودان ءارى دامىتۋ پەرسپەكتيۆاسى جوق 59 ەنشىلەس جانە تاۋەلدى ۇيىم­داردى جابۋ تۋرالى ۇسىنىس­تارى ماقۇلدانسا, تاعى 12-ءسى ترانس­فورماتسيالاۋ باعدارلاماسى شەڭ­بەرىندە قۇرىلىسىن وڭتايلان­دىرۋ ماقساتىندا قايتا ۇيىمداس­تى­رىلاتىن بولادى. ال جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋ­عا بەرىل­گەن ۋچاسكەلەرگە ينفراقۇ­رىلىم وتكىزۋگە بيىل 24 ميللياردقا جۋىق تەڭگە بولىنبەك. ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلۋدا. مينيسترلىكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, اعىمداعى جىلدىڭ بەس ايىندا 3,9 ملن. شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇل ءوت­كەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىس­تىرعاندا 20,2%-عا ارتىق. ناتيجە­سىندە 33 مىڭنان استام وتباسى تۇر­عىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتىپ وتىر. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسى شەڭبەرىندە قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسىنىڭ جەلىسى بويىنشا بيىل جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 22,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 371,9 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ارقىلى 6 521 وتباسىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بولادى, دەدى ق.بيشىمباەۆ. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىرگى ۋاقىتتا شىعىس قازاقستان, قىزىلوردا جانە قاراعاندى وبلىستارىندا 410 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. اقتوبە, باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, قوستاناي جانە قىزىلوردا وبلىستارى, سونداي-اق, استانا مەن الماتى قالالارىندا 345,1 مىڭ شارشى مەتر نەمەسە 6111 پاتەردىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ق.بيشىمباەۆ ەكونوميكانىڭ ءوسۋى ءۇشىن ىنتالاندىرۋلاردىڭ ءبىرى – تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن ۇلعايتۋ, ونىڭ ىشىندە جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسى ەكەندىگىن ناقتىلادى. بۇل رەتتە قۇرىلىسقا بولىنگەن القاپ­تار تۇرعىن ۇيلەر سالۋ الدىندا ينفرا­قۇ­رىلىممەن قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسى شەڭبەرىندە ينفراقۇ­رى­لىمدىق جوبالاردى جانە ەكو­نوميكانىڭ باسىم سالالارىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى جەدەلدەتۋ بارىسىندا ءبىر­قاتار جۇمىستار كوزدەلگەنىن ايتا كەلە, مينيستر اعىمداعى جىلعى قىركۇيەك ايىندا 2016 جىلعا ار­نالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ناق­تى­لاناتىنىن جەتكىزدى. بۇل كىرىس­تەر بويىنشا بولجامدى ۇل­عايتۋ­دى جانە 2015 جىلدىڭ پايدا­لا­نىل­ماعان قاراجاتىن تارتۋدى كوز­دەيدى. 144,5 ملرد. تەڭگە كولەمىن­دەگى قوسىمشا قاراجات 2016-2017 جىلدارى ەكونوميكانىڭ وسۋىنە مۋل­تيپليكاتيۆتىك اسەرى بار «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدار­لاماسىنىڭ شەڭبەرىندە ينفرا­قۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى جەدەلدەتۋگە, اگرو­ونەركاسىپتىك كەشەن جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جوبالارىن قارجى­لاندىرۋعا باعىتتالاتىن بولادى. سونداي-اق, ەكونوميكانىڭ ءوسۋى­نە جىلدام اسەر ەتۋ ءۇشىن بيىلعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ءىش­كى سۇرانىستى ىنتالاندىرۋعا ۇكىمەت­تىڭ ارنايى رەزەرۆى ەسەبىنەن 91,5 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قاراجات باعىتتالماق. ەلميرا ماتىباەۆا, «ەگەمەن قازاقستان»