اجارى كۇننەن-كۇنگە ايشىقتانىپ, ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان استاناداي ءىرى مەگاپوليستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءتىرشىلىگىنىڭ ىركىلىسسىز جۇمىس ءىستەۋى ءۇشىن وزىق تەحنولوگياعا ساي جەتىلگەن جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولۋى اۋاداي قاجەت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلوردانى ودان ءارى وركەندەتۋ ماسەلەسىندە قالانىڭ بازالىق ينفراقۇرىلىمىن, ونىڭ ىشىندە قالا جولدارى مەن جول ايرىقتارىن بارىنشا دامىتۋعا ۇنەمى باسىمدىق بەرىپ كەلە جاتقاندىعى دا سوندىقتان. وسىعان بايلانىستى «استانا قالاسى اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ باسشىسى سىمبات مىرزاعۇلوۆتىڭ ايتقاندارىنا سۇيەنە وتىرىپ, ەلوردانىڭ وسى ءبىر ماڭىزدى باعىتتا اتقارعان جۇمىستارى مەن جۇزەگە اسىرعان جوبالارىن سارالاعان ەدىك.
ينفراقۇرىلىم – قالا تىرشىلىگىنىڭ قان تامىرى. جاسىراتىنى جوق, وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن استانا قالاسىنىڭ كوشەلەرى كولىك تاسقىنىنان تۇنشىعىپ تۇراتىن. ەلوردادا جىلدان-جىلعا كولىك تاسقىنى كوبەيىپ كەلەدى. ال قالا كوشەلەرىنىڭ كوپشىلىگى كەشەگى كەڭەس جۇيەسىنىڭ جوباسى بويىنشا سالىنعان ءارى تار, ءارى قولايسىز ەدى. قالىپتاسقان وسى جاعدايدى ەسكەرە كەلىپ, قالا اكىمدىگى وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن ەلوردانىڭ جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىن تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋ ماقساتىنداعى كەشەندى شارالاردى قولعا العان بولاتىن. بۇل شارالاردىڭ باستى ماقساتى – قالا كوشەلەرىندەگى كولىك كەپتەلىستەرىن جويىپ, قوعامدىق كولىك قىزمەتىنىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, قالا اۋماعىندا زاماناۋي كولىك قاتىناسىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى.
بۇل رەتتە باس قالامىزدا سوڭعى جىلدارى كوشە جولدارىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جانە جاڭا اۆتوكولىك جولدارىن سالۋ ماسەلەسى ءبىرشاما وڭتايلى شەشىم تاۋىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ايتقان ءجون. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە قالا اۋماعىندا جول قۇرىلىسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا اسا ءىرى جۇمىستار اتقارىلدى. 2014 جىلى باس قالامىزدا ۇزىندىعى 99 شاقىرىمدى قۇرايتىن جاڭا جول ينفراقۇرىلىمى سالىندى. ونىڭ ىشىندە 38 شاقىرىم جاڭا جول قۇرىلىسى سالىنىپ, 9 شاقىرىم جول قايتا جاڭعىرتىلىپ, 52 شاقىرىم جول كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. 2015 جىلى ەلوردادا ۇزىندىعى 65 شاقىرىم جول ينفراقۇرىلىمى جاسالدى. ونىڭ ىشىندە 20 شاقىرىم جاڭا جول قۇرىلىسى سالىنىپ, 8 شاقىرىم جول جاڭعىرتىلىپ, 37 شاقىرىم جول كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى.
ەلوردانىڭ جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ ماقساتىندا ءبىرشاما نىساندار پايدالانۋعا بەرىلدى. بوگەنباي باتىر داڭعىلىنان جەڭىس داڭعىلىنا دەيىنگى جول ۋچاسكەسى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, بەيبىتشىلىك جانە ەسەنبەرلين كوشەلەرى قايتا جاڭعىرتىلدى. №2 جەو باعىتىنداعى جول قايتادان جاڭعىرتىلىپ, تۇران داڭعىلىنان «ەلوردانىڭ جاڭا ورتالىعىنا» دەيىنگى ۋچاسكەدە دوستىق كوشەسى سالىندى. تۇران داڭعىلىنان «ەلوردانىڭ جاڭا ورتالىعىنا» دەيىنگى ۋچاسكەدە د.قوناەۆ اتىنداعى كوشە پايدالانۋعا بەرىلدى. رەسپۋبليكا داڭعىلى مەن اباي داڭعىلى قيىلىسى جانە سارىارقا داڭعىلى مەن كەنەسارى كوشەسىنىڭ قيىلىستارى قايتادان جاڭعىرتىلدى.
جاقسىلىق جارشىسى – جاڭا جوبالار
كولىك ستراتەگياسىنىڭ تيىمدىلىگى تەك جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋمەن عانا شەكتەلمەسە كەرەك. بۇل ورايدا, قالا كوشەلەرىندەگى قوعامدىق كولىك قاتىناسىنىڭ جانە جولاۋشىلارعا كورسەتىلەتىن قىزمەت ساپاسىنىڭ دا ايرىقشا ءمانى بار ەكەندىگى داۋسىز. وسىعان وراي, ەلورداداعى قوعامدىق كولىك قاتىناسىن جاقسارتۋ جانە جولاۋشىلارعا بارىنشا ءتيىمدى دە ساپالى قىزمەت كورسەتۋ جايى بارعان سايىن جۇيەلى تۇردە جەتىلدىرىلىپ كەلەدى.
وسىعان بايلانىستى سوڭعى ۋاقىتتا ەلوردامىزدىڭ جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ اياسىندا بىرقاتار ماڭىزدى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماسەلەسى قولعا الىندى. اتاپ ايتقاندا, «استانا LRT» جشس 2014 جىلى پايدالانۋعا الدىمەن ءىتS جوباسىن ۇسىندى. ءىتS جوباسى بىرنەشە كىشى جوبالىق جۇيەدەن تۇرادى. ولار: باعدارشام نىساندارىن بەيىمدەپ باسقارۋ; جۇرگىزۋشىلەردى حاباردار ەتۋ جۇيەسى; قوعامدىق كولىكتى ديسپەتچەرلىك قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى; جولاۋشىلاردى جەدەل حاباردار ەتۋ جۇيەسى; جول ءجۇرۋ اقىسىن تولەۋدىڭ ەلەكتروندىق جۇيەسى; جول قيىلىستارىن بەينەباقىلاۋ جۇيەسى. ءىتS جوباسى ەلوردانىڭ 6 كوشەسىندەگى 42 رەتتەلەتىن جول قيىلىسىن اۆتوماتتى باسقارۋدى جۇزەگە اسىرادى. بۇل جۇيەگە سارىارقا, تۇران, سارايشىق, قوناەۆ, دوستىق جانە سىعاناق كوشەلەرى كىرەدى. ءىتS جۇيەسىن پايدالانعان كەزدە بۇل كوشەلەر قيىلىسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتتىلىگى مەن كولىك اعىمدارىنىڭ قوزعالىس جىلدامدىعىن ورتا ەسەپپەن 21 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزىلدى. كولىك اعىندارىن باسقارۋ تيىمدىلىگى ەداۋىر ارتتى.
جەڭىل رەلسپەن جۇيتكيدى
جەڭىل رەلستى كولىك (LRT) جوباسى – كوشەلەردەن تىس جانە كوشە جول توراپتارىندا دا پايدالانۋعا ارنالعان, جىلجىمالى قۇرامى بار جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن جەتىلدىرىلگەن كولىك جۇيەسى. ول اۆتوبۋس كولىگىنە قاراعاندا, جوعارى تاسىمالداۋ ءمۇمكىندىگىنە يە. سونىمەن بىرگە, بۇل كولىك جۇيەسى ەكولوگيالىق جاعىنان تيىمدىلىگىمەن, جوعارى جايلىلىعىمەن جانە قاۋىپسىزدىگىمەن سيپاتتالادى. ۇزىندىعى 22,4 شاقىرىمعا سوزىلاتىن جاڭا LRT جەڭىل رەلستى كولىك جۇيەسى استانا حالىقارالىق اۋەجايىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى قالاشىعىمەن, ابۋ-دابي پلازا جانە جاڭا تەمىرجول ۆوكزالىمەن بايلانىستىراتىن بولادى. زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان جاڭا جۇيە 100 پايىز ەستاكاد جولىمەن جابدىقتالادى. سونىمەن بىرگە, بۇل جوباعا 18 زاماناۋي بەكەت, 19 دانا جىلجىمالى قۇرام جانە ارنايى دەپو ورتالىعى كىرەدى.
«City Bus»
«City Bus» جوباسىن – «استانا LRT» جشس استانا قالاسىنىڭ جولاۋشىلار كولىگى باسقارماسىمەن بىرگە جىلجىمالى قۇرامدى جاڭارتۋ جانە جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. وسى جوبا شەڭبەرىندە IVECO Citelis ماركاسىنداعى قازىرگى زامانعى قالالىق جىلجىمالى قۇرامنىڭ 358 بىرلىگى ساتىپ الىندى. بۇگىنگى كۇنى وسى اۆتوبۋستار وزدەرىن جولاۋشىلاردى قولايلى تۇردە تاسىمالداۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان ساپالى جانە سەنىمدى كولىك رەتىندە كورسەتتى. قىسقى مەرزىمدە ىستەن شىققان اۆتوبۋستاردىڭ قاتارىندا ءبىر دە ءبىر IVECO اۆتوبۋسى بولماعانىن اتاپ ايتۋ كەرەك, بۇل وسى ماركاداعى جىلجىمالى قۇرامنىڭ ساپاسى جوعارى ەكەندىگىن كورسەتەدى.
جوعارىدا اتاپ كورسەتكەنىمىزدەي, قازىر قالامىزدا جۇردەك اۆتوبۋستار تاسىمالى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ جۇمىسى قولعا الىندى. جۇردەك اۆتوبۋستار تاسىمالى جۇيەسىنىڭ باس جوسپارى جالپى ۇزىندىعى 71,0 شاقىرىمدى قۇرايتىن ەكى كەزەڭنەن تۇرادى.
جول اقىسىن تولەۋدىڭ ەلەكتروندىق جۇيەسى
اتالمىش جوبانىڭ باستى ماقساتى – ەلوردامىزدىڭ جولاۋشىلار تاسىمالىن بۇرىنعىدان دا جايلىراق ەتۋ. جول ءجۇرۋ اقىسىن تولەۋدىڭ ەلەكتروندىق جۇيەسىن ەنگىزۋ (جاتەج) – استانا قالاسىنىڭ قوعامدىق كولىك جولاۋشىلارىنا تومەندەگىدەي ارتىقشىلىقتاردى ۇسىنادى: ولار قالتالارى مەن ءاميانداردا اقشا, تيىندار سالىپ ءجۇرۋ قاجەتتىلىگىنەن بوساتىلادى. سونىمەن بىرگە, قولما-قول اقشانىڭ ۇرلانۋىن تومەندەتۋگە, جول ءجۇرۋ بيلەتتەرىن جانە ونىڭ تۇرلەرىن ساتاتىن جەرلەردىڭ ارتۋىنا, دەربەستەندىرىلگەن كارتالاردى قالپىنا كەلتىرۋگە, 60 مينۋت ىشىندە جول ءجۇرۋ اقىسىن قوسىمشا تولەۋدى قاجەت ەتپەيتىن, باسقا اۆتوبۋسقا تەگىن اۋىسىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جول ءجۇرۋ اقىسىن تولەۋدىڭ ەلەكتروندىق جۇيەسى جوباسىن 2016 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
جابىق ءتيپتى ايالداما پاۆيلوندارى
اتالمىش جوبا بويىنشا باس قالامىزدىڭ قوعامدىق كولىك ايالدامالارىن تولىعىمەن جاڭعىرتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. ياعني, جوبانىڭ باستى ماقساتى –جولاۋشىلاردى جەل, جاڭبىر, قار جانە اياز سياقتى اۋا رايىنىڭ جاعىمسىز قۇبىلىستارىنان قورعاي وتىرىپ, ايالدامالاردا اۆتوبۋس كۇتۋگە بارىنشا قولايلى جاعداي جاساۋ. بۇگىنگى كۇنى استانادا 27 جابىق ءتيپتى ايالداما پاۆيلوندارى ورناتىلدى. اعىمداعى جىلى ەلوردانىڭ ەڭ كوپ جاعى دا 55 جاڭا ايالدامالار پاۆيلوندارىن ورناتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بارلىعى قالانىڭ باعىتتىق جەلىسىندە جابىق ءتيپتى پاۆيلونداردى ورناتۋ جوسپارلانعان قوعامدىق كولىكتىڭ 82 ەڭ كوپ جولاۋشى جينالاتىن جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ايالداما پۋنكتتەرى بولادى.
«BUS LANE»
«BUS LANE» بەلگىلەنگەن جولاقتارى جوباسى. اتالمىش جوبانىڭ ماقساتى – جولاۋشىلارعا جول ءجۇرۋدىڭ جايلى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قوعامدىق كولىك قوزعالىسىنا باسىمدىق بەرۋ بولىپ تابىلادى. مۇنداي جوبانى ەنگىزۋ تومەندەگىدەي ماسەلەلەردى شەشۋگە كومەكتەسەدى: قوعامدىق كولىكتىڭ كەپتەلەكتەر مەن بوگەلىستەردە تۇرىپ قالۋىن; قوعامدىق كولىك قوزعالىسى كەستەسىنىڭ كەشىكتىرىلۋىن; قوزعالىس كەستەسىن جانە ءجۇرۋ ارالىعىن ساقتاماۋ; جالپى, جول قوزعالىسى اعىنىندا قوعامدىق كولىكتى باسقارۋدىڭ قيىندىعىن بولدىرماۋ.
بۇگىنگى كۇنى, بەرىلگەن جوبا مومىش ۇلى داڭعىلى, بوگەنباي داڭعىلى, كراۆتسوۆا, مۇڭايتپاسوۆ, سىعاناق, تىلەنديەۆ كوشەلەرىندە ىسكە اسىرىلىپ, ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتۋدە.
بىرجاقتى قوزعالىستى كوشەلەر
«بىرجاقتى قوزعالىس» جوباسى. مامانداردىڭ الدىن الا بەرگەن مالىمەتتەرى بويىنشا, بۇل جاڭاشىلدىقتى ەنگىزۋ كەلەسىدەي پروبلەمالاردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى: كولىك اعىنىنىڭ ورتاشا جىلدامدىعىن 33 پايىزعا دەيىن ارتتىرادى; وتكىزگىشتىك قابىلەتىن 25 پايىزعا دەيىن جوعارىلاتادى; جول قيىلىستارىنداعى كەپتەلەكتەردى 27- 29 پايىزعا دەيىن تومەندەتەدى.
بىرجاقتى جول قوزعالىسىن ەنگىزۋ جوباسى ەكى كەزەڭ بويىنشا ءىس جۇزىنە اسىرىلۋدا. ءبىرىنشى كەزەڭ بويىنشا, اتالمىش جوبا 2016 جىلدىڭ 28 مامىرىندا اۋەزوۆ جانە جەلتوقسان كوشەلەرىنىڭ ۋچاسكەلەرىندە ۇيىمداستىرىلدى. ەكىنشى كەزەڭ بويىنشا بۇل جوبا اعىمداعى جىلدىڭ 11 ماۋسىمىندا اباي داڭعىلى, كەنەسارى جانە يانۋشكەۆيچ كوشەلەرىندە قولدانىلا باستادى.
جۇكتەمەنى تومەندەتپەك
«استانا قالاسىنىڭ اۆتوتۇراق كەڭىستىگىن باقىلاۋ» جوباسى استانانىڭ كولىك كەشەنىن مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلاماسىنا ءسايكەس جاسالعان. اتالمىش جوبانىڭ باستى ماقساتى – قالامىزدا كولىكتەردى تۇراققا قويۋدىڭ وسكەلەڭ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. جاسىراتىنى جوق, قازىر قالا كوشەلەرىندە قالاي بولسا سولاي تۇراققا قويىلعان اۆتوكولىكتەردەن اياق الىپ جۇرە المايسىز. وسى كەلەڭسىزدىكتەر كوشەدە اۆتوكولىكتەردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىن قيىنداتادى. جاڭا جوبا جول جۇرەتىن جەرلەردە ۇزاق مەرزىمگە تۇراققا قويىلعان اۆتوكولىكتەردىڭ سانىن ازايتۋ ارقىلى كوشە-جول جەلىسىنە تۇسەتىن جۇكتەمەنى تومەندەتۋگە, قالا ورتالىعىنداعى كولىك قوزعالىسىنىڭ جىلدامدىعىن ارتتىرۋعا, قوعامدىق كولىك قۇرالدارى مەن اۆتوموبيلدەردىڭ, جاياۋ ءجۇرگىنشىلەردىڭ كىدىرىسسىز قوزعالىسىنا مۇمكىندىكتەر جاساۋ بولىپ تابىلادى. «استانا قالاسىنىڭ اۆتوتۇراق كەڭىستىگىن باقىلاۋ» تولىققاندى جوباسى ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە نۇرلى جول بۋلۆارىندا 910 اۆتوتۇراق ورنىن قالىپتاستىرۋ جوسپارلانۋدا. 2016 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن استانادا 9000 اقىلى اۆتوتۇراق ورىندارى جاسالاتىن بولادى. اتاپ ايتقاندا, ولار ەكى ايماقتا ورنالاساتىن بولادى: №1 ايماق: تۇران – سارايشىق – ورىنبور – سىعاناق كوشەلەرىنىڭ قيىلىسى; №2 ايماق: سارىارقا – بوگەنباي باتىر – رەسپۋبليكا – جاعالاۋ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسى.
تۇيىندەي ايتساق, بۇل زاماناۋي جوبالاردىڭ باستى ماقساتى – قالا كوشەلەرىندەگى كولىك كەپتەلەكتەرىن جويىپ, قالا اۋماعىندا كەدەرگىسىز كولىك قاتىناسىن جاساپ, جول-كولىك قىزمەتىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدا استانالىقتاردىڭ جوعارى مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ. باس قالانىڭ بولاشاعى ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزى بار بۇل ومىرشەڭ باستامالارعا ساتتىلىك تىلەيمىز.
كوممۋنالدىق اقىلى تۇراقتار
جاقىندا قالالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىس بولىپ ءوتتى. وندا كوممۋنالدىق اقىلى كولىك تۇراقتارى تۋرالى ماسەلە قارالدى. وتىرىس بارىسىندا ەلورداداعى كوممۋنالدىق كولىك تۇراقتارىنىڭ بازالىق ءتاريفى بەكىتىلدى. ءسويتىپ, اقىلى تۇراقتارعا قويىلاتىن ءاربىر كولىك ءۇشىن استانالىقتار ساعاتىنا 150 تەڭگە تولەيتىن بولادى.
جوبا بويىنشا, ەلوردا كوشەلەرىندە 259 كوممۋنالدىق اقىلى ۋاقىتشا كولىك قوياتىن ورىندار اشىلاتىن بولادى. بۇل تۇراقتاردى پايدالانۋعا بەرۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە ەلوردانىڭ سول جاعالاۋىندا, نۇرلى جول بۋلۆارى, اقمەشىت جانە تۇركىستان كوشەلەرى اۋدانىندا اقىلى تۇراقتار جۇمىس ىستەي باستايدى. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى قالىپتى جۇمىس ءىستەي باستاعان كەزدە قالانىڭ باسقا اۋداندارىندا اقىلى تۇراقتار اشىلادى. قوعامدىق كەڭەس وتىرىسىندا استانا قالاسى جولاۋشىلار كولىگى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەدىل سۇلەيمەنوۆ اتاپ كورسەتكەندەي, اقىلى كوممۋنالدىق تۇراقتار قۇرىلىسى تولىق ينۆەستورلار ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى. بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا بيۋدجەتتەن ەشقانداي شىعىن شىقپايدى.
اقىلى تۇراقتار تاڭەرتەڭگى 8:00-دەن كەشكى 20:00-گە دەيىن جۇمىس ىستەيدى. بۇدان باسقا ۋاقىتتا بۇل ۋچاسكەلەردە اۆتوكولىكتەردى قويعانى ءۇشىن اقى تولەنبەيدى. اۆتوتۇراقتاردىڭ اقىسىن بانك كارتالارى كومەگىمەن پاركوماتتار ارقىلى, سونىمەن بىرگە, ۇيالى تەلەفوندارداعى ءموبيلدى قوسىمشالار نەمەسە SMS ارقىلى تولەۋگە بولادى. مەملەكەت تاراپىنان جەڭىلدىك الاتىن ازاماتتار بۇل تۇراقتاردى تەگىن پايدالاناتىن بولادى.
ەدىل سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبانىڭ باستى ماقساتى قالا بيۋدجەتىنە قوسىمشا قارجى ءتۇسىرۋ ەمەس, ەلوردا كوشەلەرىندەگى كولىك جۇكتەمەلەرىن جەڭىلدەتۋ بولىپ تابىلادى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
