وركەن مەن «وركەندەۋ»

بۋىنى ەندى بەكىپ, بۇعاناسى ءالى تولىق قاتپاعان شاعىندا تاعدىر بۇكىل وتباسى اۋىرتپالىعىن موينىنا ىلە سالدى. اراسىنا جىل سالىپ اكە-شەشەسى ءيتى جوق اۋىلعا قاراي ساپارلاپ كەتە باردى. الدىمەن اناسى گۇلناز اۋىر ناۋقاستان كوز جۇمدى. قۇداي قوسقان قوساعىن قيمادى ما, ءبىر جىلدان سوڭ اكەسى ەرعالي دا قارا جەردى ماڭگىلىك مەكەنىنە اينالدىردى. وزىنەن كەيىن ءۇش ءىنىسى, ءبىر قارىنداسى بار. الدى ستۋدەنت بولسا, قالعانى مەكتەپ پارتاسىندا ءبىلىم الىپ جاتىر. اكەسىنە نەمەرە ءسۇيدىرتىپ ۇلگەرەيىن دەپ ۇيلەنىپ ەدى. ول ارمانى دا ورىندالماي قالدى. تۇتاس ءبىر اۋلەتتىڭ اۋىرتپالىعى, جۇگى مەن جاۋاپكەرشىلىگى جيىرمادان جاڭا عانا اسقان وركەننىڭ ەكى يىعىنا ارتىلدى. اتا-اناسىنىڭ اماناتىنداي بولعان باۋىرلارىن جەتىلدىرىپ, ارقايسىسىن بولەك وتاۋ ەتۋ مىندەتى تۇردى الدىندا. ونىڭ جاسىنداعى كەي جىگىتتەر ءالى كۇنگە اتا-اناسىنىڭ ەسەبىنەن كۇن كورىپ ءجۇر. ال وركەننىڭ ولاي ەركەلەيتىن ۋاقىتى جوق. ويتكەنى, ول ەندىگى جەردە باۋىرلارىنا اكە ورنىنا اكە, شەشە ورنىنا شەشە بولۋى كەرەك. جاستايىنان قۇرىلىسقا جاقىن ەدى. جاڭا­قورعاندا كەيىننەن سالىنعان ۇيلەردىڭ كوبىسىندە وسى وركەننىڭ قولتاڭباسى دا بار. قۇرىلىسقا جەگىلىپ, قارا جۇمىستىڭ قامىتىن مويىنعا مىقتاپ ءىلىپ جۇرگەنمەن, ەڭبەگىنىڭ اقتالماسىن سەزدى. بۇل كاسىپپەن جالعىز باسىن اسىرار-اۋ, بىراق باۋىرلارىن جەتىلدىرۋگە جەتپەيدى. نە ىستەمەك كەرەك؟ ءارى-بەرى ويلانىپ, ءبىر توقتامعا كەلدى. سوڭعى جىلدارى ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ەداۋىر جاقساردى. حالىق بۇرىنعىداي قوراسىن جىڭعىلمەن قورشاي سالمايدى, ءۇيىنىڭ قاسبەتتەرىن بالشىقپەن سىلامايدى. ەسىك-تەرەزەسىن اسەمدەپ, ءۇيىنىڭ سىرتىن كوركەمدەپ سالادى. ال وعان قاجەتتى زاتتاردىڭ ءبارىن سىرتتان الدىرادى. سونى قولدان جاساۋعا دا بولادى عوي. وسى ويعا تابان تىرەگەن وركەن قۇربانوۆ استىنداعى كولىگىن ساتىپ جىبەردى. سودان تۇسكەن 400 مىڭ تەڭگەگە گيپس قالىپتارىن, قاجەتتى شيكىزاتىن اكەلىپ كاسىبىن باستاپ كەتتى. بۇگىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دا­مىتۋعا مەملەكەت ايرىقشا نازار اۋدارىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى جەرگىلىكتى جەرلەردە كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭ قانات جايىپ, بيزنەسكە ىنتالى ازاماتتاردىڭ قاتارىنىڭ وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزۋدە. ال بۇل دەگەنىڭىز ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ وركەندەۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسادى. جاڭاقورعان اۋدانى بويىنشا دا جەكە كاسىبىن اشىپ, ءىسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان ادامدار جەتەرلىك. باسىم بولىگى مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاي قولداۋ السا, بىرقاتارى بارىن سالىپ بيزنەسىن باستاۋ­دا. بۇل تۇرعىدا ەلدەگى قۇرىلىس سالاسىندا وتاندىق ءونىم ساپاسى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. بىلتىر قازاقستاندا شىعارىلعان قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ كولەمى مەن ونىڭ قۇرامىنداعى وتاندىق ءونىم مولشەرى 75 پايىزعا جەتكەن. ارينە, قۇرىلىس ماتەريالدارىن 100 پايىز وزىمىزدە وندىرۋگە دە مۇمكىندىك جەتكىلىكتى. وسى ورايدا, جاڭاقورعان كەنتىندە گيپس جانە بەتون قوسپاسىنان ءتۇرلى قۇرىلىس ماتەريالىن جاساپ جۇرگەن وركەننىڭ ەڭبەگى بىردەن ەلدى ەلەڭ ەتكىزدى. ەڭبەكقور جاستىڭ ونىمىنە ازىرگە جاڭاقورعاندا باسەكەلەس جوق. بۇرىنعىداي ءۇيدىڭ اينالاسىن جىڭعىلمەن قورشاپ, ۇرما بالشىقپەن ءورۋدىڭ داۋرەنى كەتتى. وسىنى ەسكەرگەن جاس كاسىپكەر ءتۇرلى تۇستەگى بەتون قورشاۋلار, گيپستەن تەرەزە جاقتاۋلارىن, ىرگەتاس قاپتاماسىن, تەپكىشەك تۇعىرلارىن جاساۋدى قولعا العان. كاسىبىن باستاعانىنا از عانا ۋاقىت بولسا دا ونىمىنە سۇرانىس بار. – ءوزىم قۇرىلىسقا جاقىنمىن. كەنتتەگى بىرقاتار تۇرعىن ءۇيدىڭ قابىرعاسىن قالاۋدا قولتاڭبام بار. نەگىزى بۇل كاسىپتى قولعا العانىما ءبىراز ۋاقىت بولدى. العاشقىدا قارجى قولبايلاۋ بولىپ, تولىققاندى جۇمىس قۋاتىنا كىرىسە الماي ءجۇردىم. بىلتىر اۋداندىق «جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى» ارقىلى «دامۋ» قورىنان 2 ميلليون تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الدىم. ول قارجىعا جاڭا قالىپ, قاجەتتى قوسپا ۇنتاقتارىن الىپ, كاسىبىمدى كەڭەيتتىم. قازىر باۋىرلارىمدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىن. الداعى ۋاقىتتا اقشانىڭ ىڭعايى كەلىپ جاتسا, وزگە دە بيزنەس-جوبالار بار,– دەيدى وركەن قۇربانوۆ. بۇگىندە وركەننىڭ باۋىرلارى جانىندا. ءبىر ءىنىسى تۇركىستاننان جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ كەلسە, ەكىنشىسى وتان الدىنداعى بورىشىن وتەپ قايتتى. ءۇش باۋىرى دا قولقانات بولىپ, اۋلەتتىك بيزنەستىڭ وسۋىنە, ورلەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ۇيدەگى جالعىز قىزدى ۇزاتىپ, قۇتتى ورنىنا قوندىرعان. ەندىگى كەزەكتە ىنىلەرىن اياقتاندىرۋدى ويلاپ ءجۇر وركەن. ايتپاقشى, ءوزى باسشىلىق جاسايتىن ۇجىمعا «وركەندەۋ» دەپ ات قويدى. قۇربانوۆتاردىڭ ورتاق بيزنەسى وركەندەي بەرسىن دەپ تىلەيمىز ءبىز دە. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان» قىزىلوردا وبلىسى, جاڭاقورعان اۋدانى