قامالدىڭ سوڭعى قاھارمانى

ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى 97 جاستاعى الماتىلىق عابباس جۇماتوۆ «1941. برەست قامالى. قازاقستان» كىتابىنىڭ تۇساۋىن كەستى جىل مەزگىلىندەگى كۇننىڭ ەڭ ۇزاراتىن مەرزىمى 22 ماۋسىم – تاريحتا 1941 جىلعى نەمىس فا­شيستەرىنىڭ كەڭەس وداعىنا تۇت­قيىلدان سوعىس اشىپ, سۇرا­پىل جويقىن شابۋىلدى باس­تاعان كۇنى بولىپ سانالادى. كەشە ال­ماتىداعى قازاقستان رەس­پۋبلي­كاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلبا­سى قورىنىڭ عيماراتىندا ەرەكشە كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى بولدى. ونىڭ كەيىپكەرى – برەست قامالىن قورعاعان قازاق جاۋىنگەرى عابباس جۇماتوۆ اقساقال. – ءومىر سولاي, قاراقتارىم, – دەپ ءسوز باستادى مايدانگەر. – برەستى قورعاعان جاۋىنگەرلەردىڭ دەنى قازاقستاندىقتار بولعانىن تاريحتان بىلەتىن شىعارسىزدار. مەن, سىزدەردىڭ الدارىڭىزدا تۇرعان سول قامالدىڭ ەڭ سوڭعى كوزى ءتىرى قورعاۋشىسىمىن. وزدەرى بولاشاق ءومىرىن قيعان وندىردەي جاس جاۋىنگەرلەردىڭ – جەڭىمپاز سولداتتاردىڭ ارتىندا قالعان جال­عىز وكىلىمىن. تاعدىرىم قان­توگىستى وقيعانىڭ اياۋسىز قاسىرەتىن كەلەسى ۇرپاققا ءوز اۋزىمەن جەتكىز­سىن دەگەن شىعار... كىتاپ اۆتورىنا ريزامىن. رەسەي, پولشا, گەرمانيا, بەلورۋسسيا جانە قازاقستان ارحيۆ­تەرىنىڭ دەرەك-جيىنتىعىندا برەست قامالىن قورعاۋعا 556 جاۋىن­گەرمەن بىرگە برەست باعىتىن­داعى مايداندا قوسىمشا 200-دەن استام قازاقستاندىقتىڭ شايقاسقانى تۋرالى دا دەرەك بار. قامالدىڭ سوڭعى قاھارمانى عابباس اعا وسىناۋ تاريحي مالىمەتتەردى مەڭزەگەنى بولار. ءوزى تالاي-تالاي قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەردىڭ اتى-جوندەرىن ۇمىتپاپتى. سولاردىڭ اراسىندا ەتەنە ارالاسقان مايدانداس دوس­تارى الماتىلىقتار – ابدىرازاق ماميەۆ پەن ۆلاديمير فۋرتسەۆتىڭ ەسىمدەرىن ەرەكشە ەسكە الدى. كىتاپ اۆتورى, بەلگىلى عالىم ءلاي­لا احمەتوۆا ءتول شىعارماسى تۋرالى بىلاي دەدى: – «1941. برەست قامالى. قازاق­ستان» دەپ اتالاتىن بۇل تاريحي-جىلنامالىق كىتاپقا مەن ءومىرىمنىڭ 45 جىلىن ارنادىم. ول كەزدە «درۋجنايا رەبياتا» اتتى پيو­نەر گازەتىنىڭ جاپ-جاس ءتىلشىسى ەدىم. سوڭعى 7 جىل بويى تەك قانا الەمدىك ارحيۆتەردى اقتاردىم. بۇگىن قولدارىڭىزعا ءتيىپ وتىرعان ءبىرىنشى توم. الداعى ۋاقىتتا ءدال وسىنداي ەكى توم باسپاعا ازىرلەنۋ ۇستىندە. كىتاپتىڭ شىعۋىنا قامقورلىق جاساعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قو­رى­نا العىسىم شەكسىز. تاريحي شىعار­مانىڭ وسىنداي كەڭ اۋقىم­عا يە بولۋىنا ءبىزدىڭ باتىر اعامىز عابباس جۇمات ۇلىنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەپكەر بولعانىن ارقاشان دا ماقتانىش سەزىممەن ايتامىن... تاريحي ءبىرىنشى توم پاراق­تارىن اۋدارىستىرىپ تۇرعان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ماقتاعالي بەكتەمىسوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك: – مەنىڭ اكەم ءابدىماجيت ۇزاق جىلدار بويى سوعىستىڭ العاشقى كۇنىنەن حابار-وشارسىز كەتكەن باۋىرى ءابدىراحماندى سارىلا ىزدەگەن ەدى. ول ءۇمىتىمىزدى ءلاي­لا سەيسەمبەكقىزى احمەتوۆا جاقتى. 333-ءشى اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرا­مىندا برەست قامالىن قورعاۋ­دا اعامىز ەرلىكپەن قازا تاۋىپتى. مىنا كىتاپتا ونىڭ قىزىل ءاس­كەر كيىمىندەگى سۋرەتى, ەلگە – جار­كەنتكە, جازعان سوڭعى حاتتارى بار. بۇكىل ءبىر ۇرپاق جوعالتقانىمىزدى تاۋىپ وتىرمىز. «موگيكاننىڭ سوڭعى تۇياعى» – برەست قامالىنىڭ سوڭ­عى قاھارمانى عابباس اعا جۇما­توۆ­تىڭ قولتاڭباسى كىتاپ اۆتورى ءلايلا احمەتوۆامەن تەڭ قويىلىپ, تابارىككە بالاندى. تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان» الماتى