جايىلىمدى ءتيىمدى پايدالانۋ – مال باسىن ارتتىرۋدىڭ كەپىلى

پارلامەنت ماجىلىسىندە دەپۋتات­تاردىڭ باستاماشىلىعىمەن ازىرلەنگەن «جايىلىمدار تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى بولدى. بۇل زاڭ جوبالارى  دا ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا اسا ءزارۋ ماسەلەلەردىڭ ءبىرىن شەشۋگە ىقپال ەتەر دەگەن ءۇمىت بار. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050 ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىنداعى تالاپتارعا سايكەس ازىرلەنگەن زاڭ جوباسى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى, جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى جەكسەنباي دۇيسەباەۆتى ءاڭ­گىمەگە تارتىپ, قۇجاتتىڭ ماڭىزى مەن ەرەك­شەلىكتەرى تۋرالى ايتىپ بەرۋىن سۇراعان ەدىك. – جەكسەنباي قارتاباي ۇلى, «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭ ­جوباسىن قولعا الۋعا قانداي جايت سەبەپ بولدى؟ – جايىلىم ماسەلەسىندە شەشىلمەگەن تۇيىندەر كوپ. وسى زاڭدى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كوپتەن كۇتىپ وتىرعانى بەلگىلى. ەلىمىز ۇلان-بايتاق جەردى يەلەنىپ وتىرسا دا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مال جاياتىن جەرى جوق دەگەن سوزدەر سوڭعى كەزدەرى ءجيى ەستىلۋدە. بۇگىندە ەلىمىزدە جىلىنا 11 ملن.-عا جۋىق شارتتى مال باسى جايىلىمعا شىعارىلىپ وتىرادى. ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جالپى جەر كولەمى 220 ملن. گا بولسا, سونىڭ 187 ملن. گا-سى – مال جايىلىمى. وسى جەرگە 11 ملن. باس مالدى قالاي باقسا دا بولار ەدى, الايدا, ونىڭ ءبولىنىسى, پايدالانۋ ءتارتىبى دۇرىس ۇيلەستىرىلمەگەندىكتەن حالىقتىڭ كوپ بولىگىنە جايىلىم جەتپەي وتىر. زاڭ جوباسى ناقتى وسى ىستەردى شەشۋدى قاراستىرادى. 2012 جىلعى ەلباسىنىڭ «قازاق­ستان-2050 ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋى جاريالانعانشا بىزدە بۇل ىسپەن ارنايى شۇعىلدانعان ادام بولعان جوق. ويتكەنى, كوپتەگەن زاڭداردا, ونىڭ ىشىندە جەر كودەكسىندە وعان قاتىستى نورمالار بار بولعان سوڭ, ەشكىم ارنايى تۇردە قاراس­تىرمادى. ەلىمىزدە بۇۇ دامۋ باعدار­لاماسى بار ەكەنىن بىلەسىز­دەر, مىنە, وسى باعدارلاما وسىدان 5-6 جىل بۇرىن الماتى وبلىسى­نىڭ جامبىل اۋدا­نىندا جايىلىمداردى پايدا­لانۋ ماسەلەسىنە بايلانىستى ءتا­جىريبە جۇرگىزدى. ءسويتىپ, جايىلىمداردى پايدالانۋدا, ونى زاڭ تۇرعىسىندان قامتاماسىز ەتۋدە وتە ۇلكەن ولقىلىقتاردىڭ بارىن انىقتادى. مەن 2012 جىلى ءماجىلىستىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمىنا دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولعان ەدىم, «جايىلىمدار تۋ­رالى» زاڭ جوباسىن جاساۋ­ ماسە­لەسى قولعا الىنعاننان كەيىن ماجىلىستەگى «نۇر وتان» پارتيا­سى­نىڭ فراكتسياسى وسى زاڭدى ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنا جەتەكشىلىك ەتۋدى ماعان تاپسىردى. ءسويتىپ, ءبىز زاڭ جوباسىمەن تىعىز اينالىسىپ كەتتىك. الدىمەن «جايىلىمدار تۋرالى» نەگىزگى زاڭنىڭ جوباسى جاسالدى. 2012 جىلدىڭ 20 قىركۇيەگىندە وسى زاڭنىڭ ماسەلەلەرىن قاراس­تىر­عان العاشقى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدىك. وعان وڭىرلەردىڭ اكىم­دىك­تەرىنەن, عىلىمي ورتادان, ور­تا­لىق اتقارۋشى ورگانداردان وكىلدەر قاتىستى. دوڭگەلەك ۇستەلدە كوپتەگەن پىكىرلەر مەن ۇسى­نىستار ايتىلدى. ولاردىڭ وزەكتى دەگەندەرىن ەسكەرە كەلە, زاڭ جوباسىنا قوسىپ, ءوزىن ءادى­لەت مينيسترلىگىندەگى ۆەدوم­ستۆوارالىق كوميسسياعا شىعاردىق. زاڭنىڭ نەگىزگى تۇجىرىم­داماسى – جايىلىم كەڭەسىن قۇرۋعا باعىتتالعان. وسى زاڭ جو­باسىن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قولدامادى, ويتكەنى, بۇعان قوسىمشا قاراجات كەرەك, ءالى دە پىسىقتاۋ قاجەت. قارجى مينيسترلىگى ابدەن زەرتتەسىن دەگەن قورىتىندىمەن شىعارىپ سالدى. بىراق, بۇل قورىتىندى ءبىزدى مويىتا العان جوق, جوبانى ابدەن پىسىقتاپ, قوسىمشا قاراجات قاجەت ەتپەيتىنىن دالەلدەپ, ۆەدوم­ستۆوارالىق كوميسسياعا ەكىنشى رەت شىعاردىق. بۇل جولى كوميسسيا ءبىزدى قولدادى. ودان ءارى زاڭ جوباسىن ارنايى قاراستىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە جولدادىق. بىراق, سول كەزدە ەلباسى ءبىر ۇلكەن ماجىلىستە زاڭداردى كوپتەپ تۋىن­داتا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق, كەرى­سىنشە, قابىلدانعان زاڭداردى جەتىلدىرگەن دۇرىس دەگەن سوزدەر ايتىپ قالعان ەدى. وسى سوزدەرگە سىلتەمە جاساعان ۇكىمەت جاڭا زاڭ جوبالارىنا موراتوري جاريالاپ, بۇرىنعىلاردى پىسىقتاۋ, جەتىلدىرۋ جونىندە وكىم شىعارعان. سونىڭ سالدارىنان 2013 جىلى ءبىزدىڭ «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭ جوبامىز قولداۋ تاپپادى. ال قاجەتتى نورمالار ەنگىزۋ قولدا­نىستاعى باسقا زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جاساۋ ارقىلى شەشىلسىن دەلىندى. – سودان كەيىن زاڭ جوباسىنا قولدى ءبىر-اق سىلتەپ تاستاعان جوقسىز با؟ – ارينە, سويتۋگە بولۋشى ەدى, بىراق دەپۋتات رەتىندە جۇكتەلگەن جۇمىستى قايتسە دە اياعىنا دەيىن جەتكىزىپ, تياناقتاۋ كەرەك بولىپ, زاڭ جوباسىنان باس تارتا الما­دىم. ەستەرىڭىزدە بولسا, سول كەز­دەردە ەلباسىنىڭ سىرتقا ەت شى­عارۋدى 60 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەتتىگى جونىندە ۇسى­نىس جاساعانىن بىلەسىزدەر. ەگەر مال جايىلىمىن ۇتىمدى پاي­دا­لانباساق, ونىڭ باسىن قالاي وسىرەمىز, ال مال باسى وسپەسە ەت قاي­دان بولسىن دەگەن وي مازا بەر­مەدى. اتا-بابالارىمىز جايىلىمداردى جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىنە شاقتاپ, ۇتىمدى پايدالانۋ ار­قىلى مال باسىن قازىرگىدەن بالەن ەسە ارتىق ءوسىردى ەمەس پە؟ عىلىمي تىلمەن ايتقاندا, «اۋىسىم­دى مال جايىلىمدارى» دەگەن­نىڭ سىرىن ءبىزدىڭ اتالارىمىز وتە جاقسى بىلگەن. سول كەزدەگى قازاق مالىنىڭ ەتىن, تەرىسىن رەسەي, ۋكراينا, بە­لارۋس قانا ەمەس, ودان ءارى ەۋروپا ەلدەرىنە دە شىعارىپ تۇرعانى بەلگىلى. قازىرگى زاماندا سول ءادىستى نەگە پايدالانباسقا دەگەن وي جاتسام-تۇرسام ويدان شىقپادى. وسى ماسەلەنى «توسكەيدە مالى, توسەكتە باسى قوسىلعان» دەي­تىن قىرعىز, تۇرىكمەن, وزبەك اعايىن­دار قالاي شەشتى ەكەن دەپ ىسساپارمەن سول ەلدەرگە دە بارىپ قايتتىم. بىراق, ولاردىڭ زاڭدارى بىزگە سايكەس كەلمەيتىنىن كوردىك, ويتكەنى, ءبىزدىڭ مەنتاليتەتىمىز باسقا, نارىقتىق ەكونوميكاداعى جولىمىز بولەك, جايىلىمداردى كۇتۋ جونىندەگى اتا-بابا داستۇرلەرىمىز دە باسقاشا بولىپ شىقتى. ماۋسىمدىق اۋىسىمدى مال جايىلىمدارى, ولاردى ساقتاۋ, كۇتۋ جۇمىستارى بىزدە ۇلكەن شەبەرلىكپەن جۇرگىزىلىپ وتىر­عان. ماسەلەن, كۇزەۋدىڭ وتى تاۋ­سىلماي قازاق بايلارى ەشقاشان قىستاۋعا كوشپەگەن. قىستاۋدىڭ جاقىن ماڭداعى وتىن ولار ەڭ قيىن ساتتەرگە قالدىرىپ, اياقتى مالداردىڭ ءبارىن الىس وتارلارعا باققان. ەلباسى ن.نازارباەۆ تا بىردە وسى ماسەلەگە نازار اۋدارىپ, مال وسىرۋدە ءداستۇرلى ادىستەرىمىزدى وزىق تەحنولوگيالاردى تارتىپ نەگە پايدالانبايمىز, الىس جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ ماسەلەسىن نەگە شەشپەيمىز دەگەندى ايتقان ەدى. مىنە, وسى ماسەلەلەردىڭ ءبارىن ەسكەرە وتىرىپ, مال جايىلىمدارىن پايدالانۋدا ءوزىمىزدىڭ ءداستۇرلى, تاريحي ادىستەرىمىزدى پايدالانۋ كەرەكتىگىن زاڭدىق نورمالارمەن قامتاماسىز ەتىپ, ءبىز اقىرى وسى زاڭ جوباسىن جازىپ شىقتىق. – سىزدەردىڭ باستامالارىڭىز­دى بەلسەنە قولداعانداردىڭ اراسىندا كىمدەر بولدى؟ – بۇل تۋرالى ايتار بولسام, ماجىلىستەگى «نۇر وتان» پار­تيا­سىنىڭ فراكتسياسى بىلىكتى تالقىلاۋدان وتكىزگەن سوڭ قىزۋ قولداپ, وتە زور كومەك كورسەتكەنىن ايرىقشا ايتار ەدىم. زاڭ جوباسىن ازىرلەگەن سوڭ ءبىز ونى پارتيا فراكتسياسى اتىنان جارىققا شىعاردىق. بۇگىنگى تاڭدا مالدى الىس جاي­لاۋلارعا ايداۋعا شاعىن شارۋا­لاردىڭ كۇشى جەتپەيدى, سوندىق­تان ولار اۋىلدىڭ اينالاسىنداعى شاعىن جەرلەردى شيىرلاپ, ءشوپتىڭ تامىرىن قوپارعانشا مال ايداي بەرەدى. مال باسى ودان كوبەيمەيدى, ءونىمنىڭ ساپاسى جوعارىلامايدى, وزىندىك قۇنى تومەندەمەيدى. وزىندىك قۇنى تومەن بولماعان سوڭ, ەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتپايدى. ال قازىرگى كەزدە بىزدەگى بارلىق جايىلىمنىڭ تەك 43 پايى­زى عانا قولدانىلىپ وتىر. مىنە, وسى ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىنە كوزدەرى جەتكەننەن كەيىن «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەلەرى مۇنداي زاڭنىڭ كەرەك ەكەندىگىن بەلسەندىلىكپەن قولدادى. – جايىلىمدار قازىر قالاي پايدالانىلۋدا؟ – جايىلىمدار قازىر ءۇش دەڭ­گەيلى جولمەن قولدانىلۋدا. ەڭ ءبىرىنشى دەڭگەي – اۋىلدىق وكرۋگتەگى تۇرعىنداردىڭ جاپپاي قولدانۋىنداعى جەرلەر. وعان بيلىكتى اۋىلدىق اكىمدىك ءجۇر­گىزەدى, ال سول اۋىلدىق وكرۋگكە قارايتىن مالى بار تۇرعىنداردىڭ ءبارى ونى تەگىن قولدانادى. ءدال وسى جەرلەردە قازىر ەلىمىزدەگى مال باسىنىڭ 70-80 پايىزى باعىلۋدا. ونىڭ جالپى كولەمى 23 ملن. گەكتارداي. ەڭ كوپ دەگەندە 50-60 باس قاراسى بار حالىقتىڭ ءبارى, جو­عارىدا ايتقانىمىزداي, ءدال وسى جەرلەردى شيىرلاپ, مالىن ءوسىرىپ جاتىر. كەيبىر ايماقتاردا وسى جاقىن جايىلىمنىڭ ءوزىن جالعا العان فەرمەرلەر بار, ولار باسقانىڭ مالىن كىرگىزبەيتىن شلاگ­باۋم قويعان. ءبىزدىڭ زاڭ جوبامىز وسى قاتەلىكتى تۇزەتىپ, ەلدى مەكەننىڭ اينالاسىنداعى شارتتى راديۋستاعى جەر (ونى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگانى انىقتايدى) كوپشىلىكتىڭ قولدانىسىنا الىنىپ, ەشكىمگە جالعا دا, جەكەمەنشىككە دە بەرىلمەيتىندىگىن قاراستىرادى. ەكىنشى دەڭگەيدەگى جايىلىمداردى قولدانۋشىلاردىڭ بارلىق جەرى 70 ملن. گەكتارعا جۋىق. بۇلار اۋىلدىق وكرۋگتەردەگى جەرلەردى جالعا العان ءتۇرلى جشس, اق, وك, ورمان جانە سۋ شارۋاشىلىعى مەن ايرىقشا كۇزەتىلەتىن ايماقتار كاسىپورىندارى. ولار اۋىلدىق اكىمدىكتىڭ بيلىك ەتۋ قۇزىرەتىنە ەنبەيدى. جەردى جالعا العاندا ولار جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى وكىلەتتى ورگانمەن كەلىسىمشارت جاساسقان. بۇلاردىڭ كوبىندە مال جوق, بىراق مالى بار شارۋالاردى ءوز جەرىنە جىبەرمەيدى, ويتكەنى, جەردى 49 جىلعا جالعا العان. سالىعى مەن جالداۋ اقى­سىن تولەپ وتىر, سوندىقتان, بوتەن بىرەۋلەردىڭ ءوز جەرىنە مال جايعا­نىن قالامايدى. سۋ, ورمان شارۋا­شىلىعى جونىندەگى جانە ت.ب. ءتيىستى زاڭدار مەن كودەكستەرگە سۇيەنگەن ولار بوتەن ادامدى ءوز جەرىنە جولاتقىسى جوق. مىنە, ءبىزدىڭ زاڭىمىز وسى جەرلەرگە دە قايتىپ مال جايۋ كەرەك ەكەندىگىن شەشۋدى دە قاراستىرىپ وتىر. – «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭ جوبا­سىنىڭ نورمالارى وسى قاتىناستاردى قالاي رەتتەيدى؟ – جوعارىدا ءبىز ايتقان اۋىل­دىڭ ماڭىنداعى جاپپاي تە­گىن قولدانىلاتىن جەرلەردە, ياعني ءبىرىنشى دەڭگەيدەگى جايىلىمداردا باعىلاتىن مالدىڭ 1 گەكتارعا شاققانداعى ۇلەسى نورماتيۆتەن 2-3 ەسە ارتىپ كەتكەن, ال ەكىنشى دەڭگەيدەگى جايىلىمداردا, كەرىسىنشە, نورماتيۆتەن مۇلدە تومەن. وسىنى نورماعا كەلتىرۋ ءۇشىن زاڭعا سايكەس اۋداندىق اتقارۋشى بيلىك پەن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگانى بىرلەسكەن كوميسسيا قۇرىپ, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ جايىلىم جوسپارىن جاسايدى. وندا جايىلىمدى قالاي باسقارۋ جانە قالاي ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلادى. سونىمەن بىرگە, جايىلىمنىڭ اۋىسىمدىق ماسەلەسى, ءبىر گەكتارعا شاققاندا قانشا مال باعىلۋى كەرەكتىگى, قاي جەردە مال تىعىز, قاي جەردە سيرەك ەكەندىگى جانە ت.ب. كورسەتكىشتەر دە ەسەپكە الىنىپ, جوسپارمەن رەتتەلەدى. وسى بىرلەسكەن كوميسسيا جەردى جالعا العان, جوعارىدا ءبىز ايتقان جشس, وك, ورمان جانە سۋ شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنا كەلىپ, وزدەرى مال العانشا مال جايعىسى كەلگەن شارۋاعا جايىلىمدى بەرۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاساتادى. ءبىزدىڭ جاساعان زاڭنىڭ نورمالارى ولاردى بۇلتارتپاي, مۇنداي مامىلەگە كوندىرەدى. ال جەردىڭ جالداۋ اقىسى مەن سالىعىن بيۋدجەتكە ەندى شارۋالاردىڭ وزدەرى تولەيتىن بولادى. بۇل دا كەلىسىمشارتتا قاراستىرىلادى. ەگەر ەكى جىلعا دەيىن اتالعان كاسىپورىندار مال الماسا, جايىلىم شارۋالاردىڭ جالداۋىنا تۇپكىلىكتى بەرىلەدى. وسىنداي ماسەلەلەردىڭ ءبارى ەنگىزىلگەن جوسپاردى اۋداندىق ءماسليحات بەكىتەدى. زاڭ جوباسىندا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا كەڭ وكىلەتتىكتەر بەرىلگەن. ويتكەنى, جەرگىلىكتى جايىلىمدى قالاي پايدالانۋ كەرەكتىگى تۋرالى اقپاراتتى ەڭ جاقسى بىلەتىن سولار. ولار ءتيىستى اۋماقتارداعى جايىلىمداردى ءبولۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى جوسپارلاردى ازىرلەۋگە قاتىسىپ قانا قويماي, وسى ماسەلەلەر بويىنشا اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ ەسەپتەرىن تىڭدايدى جانە تالقىلايدى. سون­داي-اق, جايىلىم پايدالانۋشىلار بىرلەستىكتەرى باسشىلارىنىڭ اقپاراتىن تالاپ ەتە الادى. – ال ءۇشىنشى دەڭگەيدەگى جايى­لىم­دارعا قانداي جەرلەر جاتادى؟ – بۇلار شالعايداعى جايىلىمدار, ولار تولىعىمەن مەملەكەت مەنشىگىندە. ونىڭ جالپى كولەمى 100 ملن. گەكتاردان اسادى. بۇلارعا مال ايداپ اپارىپ, شالعايداعى مال جايىلىمدارى رەتىندە قولدانۋعا بولادى. الايدا, وعان, جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمدەي, مال ايداۋعا ۇساق شارۋانىڭ كۇشى جەتپەيدى. سوندىقتان, زاڭ جوباسىنا سايكەس جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگانى جەرگىلىكتى اكىمشىلىكپەن بىرلەسە وتىرىپ, ءماسليحات بەكىتكەن جوس­پارعا سايكەس «جايىلىم پايدا­لانۋشىلار بىرلەستىگى» دەگەن ۇيىم­دار قۇرادى. تۇرعىنداردىڭ مال باسىن بىرىكتىرىپ, قويدان وتار, ساۋىلمايتىن قارا مالدان تا­بىندار, جىلقىدان ۇيىرلەر جاساپ, الىس قيىرداعى جايلاۋلارعا ايداۋدىڭ قامىن جاسايدى. بۇل جەردە ۆەتەرينارلىق ەگۋ, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ جۇمىستارى دا ۇيىمداستىرىلادى. ويتكەنى, كەيبىر مالدار اۋرۋ بولۋى مۇمكىن عوي. سولاي بىرىكتىرىلگەن مالدىڭ ءبارىن ورتادان تاعايىندالعان مال­شىلاردىڭ كۇشىمەن شالعايداعى جايىلىمعا ايدايدى. ءسويتىپ, ءۇشىنشى دەڭگەيدەگى جايىلىمداردى پايدالانۋ مۇمكىنشىلىگى اشىلادى. مالشىلارعا ەڭبەكاقىنى قالاي تولەۋ جونىندە كەلىسىمشارتتار جاسالادى, الەۋمەتتىك جاعدايىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرى ورىندالادى. اس-سۋمەن, ۆاگونمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى زاڭ نورماسىنا سايكەس الدىمەن شەشىلەدى. مالعا سۋ جەتكىزۋ ماسەلەسى دە «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىنا سايكەس مال اپارىلاتىن شالعايداعى جايىلىمدا شەشىمىن تابۋى كەرەك. سۋ بولماسا ەشقانداي جايىلىمنىڭ قاجەتى بولماسى بەلگىلى عوي. – زاڭ جوباسىندا قانداي ەرەكشە تەرميندەر بار؟ – وندا جايىلىم دەگەن ۇعىم­­نان باسقا ماۋسىمدىق جايى­لىم­دار, شالعايداعى جايى­لىم­دار, اۋىسپالى جايىلىم­دار, جايىلىمداردىڭ ينفراقۇرىلىم­دىق وبەكتىلەرى, جايىلىمداردى گەوبوتانيكالىق زەرتتەۋلەر دەگەن سياقتى ەرەكشە تەرميندەر قولدانىلىپ, ولاردىڭ ماعىنالارى اشىلعان. زاڭ جوباسى ۇكىمەتتەن قوسىمشا قاراجات شىعىنداۋدى قاجەت ەتپەيدى. جوعارىدا ايت­قا­نىمداي, «اگروبيزنەس-2020» باع­دارلاماسىنا 22,7 ملرد. تەڭگە قاراجات بولىنگەن. ول اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن وركەن­دەتۋگە, سونىڭ ىشىندە مال جايى­لىمدارىن سۋلاندىرۋعا تولىعىمەن جەتەدى دەپ سانايمىز. بۇگىنگە دەيىن ونىڭ 1 ملرد. تەڭگەسى عانا يگەرىلىپتى. ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتىمىز – ۇلان-بايتاق جايىلىمدىق جەرلەرىمىزدى ءتيىمدى پايدالانىپ, مال باسىن كوبەيتۋگە ىقپال ەتۋ. سوندا ەلباسىنىڭ 60 مىڭ توننا ەت ءوندىرىپ, ەكسپورتتاۋ تۋرالى تاپسىرماسى دا ورىندالار ەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.  اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»