اجىراسۋ نەگە ازايماي وتىر؟

قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى, قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى مەن «قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قازاقستان دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىندەگى وتباسى جانە وتباسى قۇندىلىقتارى» دەگەن تاقىرىپتا رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. ماڭىزدى باسقوسۋدىڭ ماقساتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گەندەرلىك جانە وتباسىلىق ساياسات جونىندەگى تۇجىرىمداماسىنا وتباسى دارەجەسى مەن وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ايقىنداۋعا جاڭا ۇسىنىستاردى ەنگىزۋ, قازىر­گى زامانداعى وتباسى, وتباسى تاربيەسىندەگى انانىڭ ءرولىن نى­عاي­تۋ, جاستاردى جاراسىمدى وتباسىلىق ومىرگە دايارلاۋ. – ەلىمىزدىڭ الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋىنىڭ شارتتارى تەك ساياسي-ەكونوميكالىق ورلەۋمەن عانا شەكتەلمەيدى, – دە­دى شارانى اشقان قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى دينار نوكەتاەۆا. – ول قوعامدىق ءومىردىڭ مادەني-رۋحاني وركەندەۋىمەن دە استاسىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا, شىندىعىندا, الەمدە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ مەن تۇراق­تىلىعى جونىندە وزەكتى ماسەلەلەر كورىنىس تاپقان. ولار اجىراسۋدىڭ كوبەيۋى, تاستاندى بالا, وركەنيەتتى ەلدەردەگى ءبىر جىنىستىلاردىڭ نەكەسى, ازاماتتىق نەكەنىڭ بەلەڭ الۋى, بالا تۋ سانىنىڭ ازايۋ­ى, زاڭدى نەكەلىك قاتىناستارعا دەگەن قۇشتارلىقتىڭ تومەندەۋى, ت.ب. بولىپ جىكتەلە بەرەدى. قازاق حال­قىنىڭ تۋما بولمىسىن­دا وتباسى تۇراقتىلىعىن ساق­تاۋ­­دىڭ, ۇل مەن قىزدى وتبا­سى­لىق ومىرگە دايىنداۋدىڭ, جەتىم­دەردى جاسىتپاۋدىڭ, ت.ب. تەرەڭ گۋمانيستىك ۇلگىلەرى قا­لىپ­تاسقان. ادەت-عۇرپىمىز بەن سالت-ءداس­تۇرىمىزدىڭ ءون بويىنا ءسىڭى­رىل­گەن مۇنداي قۇندىلىقتاردى بۇگىنگى تاڭدا قايتا جاڭعىرتىپ, وزىق, جەتىلگەن, تۇراقتىلىقتى ساق­تاۋعا باعدارلانعان قىرلارىن تۇر­مىس-سالتىمىزعا قايتادان ەن­گىزۋ – قازىرگى كەزدەگى رەەتنيزاتسيا ۇدە­رىسى­نىڭ ماڭىزدى تالاپتارىنىڭ ءبىرى. ودان ءارى ءسوز العان ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەمو­گرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ حاتشىسى شولپان سىزدىقوۆا ەلى­مىزدىڭ كوپ ۇلتتى تاريحي تامىرلارىنا نەگىزدەلگەن وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ساق­تاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوت­تى. «پرە­زيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ وتبا­سى ينستيتۋتىن نىعايتۋ مەن رۋ­حاني-ادامگەرشىلىك ءتار­بيە­نى كوتەرۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ ۇسىنىسىمەن وتباسى كۇنى بەلگىلەنىپ, جىل سايىن «مە­رەيلى وتباسى» ۇلتتىق باي­­­قاۋى وتكىزىلۋدە. 2015-2020 جىلدارعا ارنالعان وتباسىلىق قاتى­ناستاردى, مورالدىق-ەتي­كالىق جانە رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ بويىن­شا جالپىحالىقتىق ءىس-شا­را­لار جوسپارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونداي-اق, ەلباسى ۇسىن­عان بەس ينستيتۋتتىق رەفور­مانىڭ ارقايسىسى – ۇلكەن جاۋاپ­كەر­شىلىك جانە ۇلكەن جۇمىس. ەلباسى ايتقان «ۇلكەن وتباسى – ۇلكەن ەل» ۇلتتىق جوباسىنىڭ ماڭىزى زور بولىپ تابىلادى», – دەدى گەندەرلىك ساياساتتىڭ بۇگىنىن تىلگە تيەك ەتكەن ش.سىزدىقوۆا. ال قازاقستان ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى راۋشان سارسەمباەۆا وتباسى, وتبا­سىلىق قارىم-قاتىناس, وتباسى قۇن­دىلىقتارىن ساقتاۋعا اسەر ەتەتىن وڭ جانە تەرىس فاكتورلاردى اتاپ وتە كەلە, ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى كەلتىرە كەتتى. ون­دا جىلىنا 360 مىڭ بالانىڭ دۇنيەگە كەلۋى جاقسى كورسەتكىش بولعانىمەن, وكىنىشكە قاراي, جىلدان جىلعا اجىراسۋ جاعدايى كوبەيىپ, تولىققاندى وتباسى سانى ازايۋدا ەكەن. 2005 جىلى اجىراسقان وتباسى سانى 35 834 بولسا, 2015 جىلى 53 293-كە جەتكەن. زاڭدى نەكەدە تۇرمايتىنداردىڭ سانى ارتۋدا. بۇل وتكەن جىلعا قاراعاندا 6,6 پايىزعا وسكەن. نەكەسىز بالا تابۋ كورسەتكىشى وسكەن. كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ جاعدايى ءالى دە ءماز ەمەس. سونداي-اق, بايانداماشى قوعامداعى وسىنداي احۋالداردىڭ ءوز دەڭگەيىندە شەشىمىن تابۋدا قازاق قىزىن تاربيەلەۋدە, بەرىك وتباسىن قۇرۋدا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىندەگى «قىز جىبەك» كلۋبى مەن وقۋ ورنى جانىنداعى گەندەرلىك ينستيتۋتتىڭ الار ورنىنىڭ ەرەكشەلىگىنە توق­تالىپ, ينستيتۋت گەندەرلىك زەرتتەۋ­لەر سالاسىندا داستۇرشىلدىك پەن جاڭا­شىلدىقتى نەگىزگە الۋدى قولداي وتىرىپ, كەيبىر ءدىلىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزعا ساي كەلە بەرمەيتىن باتىستىق جاعىمسىز سيپاتتى قۇندىلىقتاردى تەرىسكە شىعاراتىن, ونىڭ تەوريالىق-ادىسنامالىق نەگىزدەرىن ۇسىنىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. گۇلزەينەپ سادىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»