بەرەكەلى بەس توم

جازۋشى مارات ءماجيتوۆتىڭ ءتول ادەبيەتىمىزگە سالعان تولايىم ولجاسى وسىنداي وسىدان ءتورت جىل بۇرىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ بەتىندە باسىلىمنىڭ سول كەزدەگى باسشىسى, ادەبيەتتانۋشى عالىم ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ: «قازىرگى قازاق ادەبيەتىنىڭ قان بازارىنان ءوز ورنىن ويىپ تۇرىپ العان قالامگەرلەردىڭ قاتارىندا وسى كۇندەردە جەتپىس جاستىڭ جوتاسىنا شىققان مارات ءماجيتوۆ ەسىمىن دە اتاي الامىز», دەگەن ەكەن. بۇل پىكىردىڭ دۇرىستىعىنا ءھام ورىندىلىعىنا ءبىزدىڭ زارەدەي دە كۇمانىمىز جوق. ويتكەنى, وسىناۋ سابات مىنەزدى سابىر يەسى قالامگەردى ءوزىمىز دە ءبىرشاما بىلەمىز. ەر جاسى ەلۋگە كەلگەندە اڭگىمە-حيكاياتتارىن ابدەن وقىپ, شىعارماشىلىعى جايىندا شاما-شارقىمىزشا سىر شەرتە شاعىن ماقالا دا جازعان بولاتىنبىز. ستۋدەنتتىك شاقتا كۋرسىمىزداعى جاسى ۇلكەنىمىز بولعاندىقتان «سۇر شال» اتانىپ كەتكەن اعا دوسقا: «سۇر شال جاي شال ەمەس, شىعارماشىلىق كەمەلىنە كەلگەن, سىرگە مولدىرەتەر قىمىزداي بابىنداعى شال», دەپ ءبىر جاعى ءازىل ارالاستىرا  اقجارما تىلەك تە ايتقان ەدىك سوندا. ماكەڭ قالامىنىڭ قوڭىر جورعاسى بۇلكىلدەي ەكپىندەپ, اسىرەسە, «قۇنىسكەرەي» جانە «توبانياز» دەگەن ەل كوڭىلىنە توق كەسەك ەكى رومان تۋدىرعانى دا سول ەلۋىنەن كەيىن. ال وعان دەيىن جۋرناليستىك قىزمەت اتقارا ءجۇرىپ «قىپ-قىزىل جالىن», «ق ۇلىندى جون», «سوڭعى اينالىم» اتتى شۇرايلى اڭگىمەلەر, حيكاياتتار جيناقتارىمەن ءتاۋىر تانىلعان بولاتىن. وسىلاردىڭ ىشىندە «قۇنىس­كەرەي» اسا تاعدىرلى رومان. جازۋشىنىڭ باس تۋىندىسىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان «قۇمداعى ءىز» كولەمدى اڭگىمەسى ستۋدەنتتىك شاعىندا جازىلىپ, ىلە-شالا «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ 1973 جىلعى 3-سانىندا جاريالاندى. باس كەيىپكەر قۇنىسكەرەيدىڭ ءوزى قالامگەردىڭ اكەسى, قاسيەتتى كىسى كارىم اقساقالدىڭ ناعاشىسى بولىپ كەلەدى. سوڭعى امانات حاتىن وسى جيەنىنە جازىپتى. كارەكەڭ ول حاتتى قىرىق جىل قۇپيا ساقتاپ, جازۋشىلىق جولعا تۇسكەن ۇلىنا تابىستاعان عوي. سول كەڭەس كەزىندە ءالى دە باياعى «باندى» اتىنان ارىلماعان حالقىمىزدىڭ ءبىر بوزداعى قۇنىسكەرەي ناعاشى اتاسى تۋرالى ىندەتىپ جازۋدى مارات ءماجيتوۆتىڭ اكە وسيەتىندەي ساناۋى دا سوندىقتان بولسا كەرەك. «جۇلدىزعا» شىققان ءاڭ­گىمەنىڭ ارتى داۋعا اينالىپ, اۆتوردى جازعىرعان جالالى حاتتار «پراۆدا» گازەتىنە دەيىن جولدانىپ, ءبىراز شۋلاتقانى دا ەستە. مارات ءسويتىپ, «جازالانۋعا ءتيىستى باندىنىڭ تۇقىمىنا» اينالىپ تا كەتە جازداعان-دى. مىنەكي, ەندى كەلىپ بۇگىنگى بەلگىلى جازۋشى مارات ءماجيتوۆتىڭ جاقىن كۇندەردە عانا شىققان بەس تومدىق شىعارمالار جينا­عىنىڭ ءبىرىنشى كىتابىنا وسى «قۇنىسكەرەي» رومانى تۇتاستاي ەنىپ وتىر. قۇنىسكەرەي قوجاحمەت بالاسى – التى الاشقا بەلگىلى ءيمانجۇسىپ, ءمادي رۋحتاس ءور­شىل تۇلعا, قازاقتىڭ نامىسى مەن ءمۇد­دەسى ءۇشىن كۇرەسكەن, تاي­سويعان ءوڭىرىنىڭ العاداي تۋماسى. قۇنىسكەرەي باندى اتانىپ قۋعىن-سۇرگىندە جۇرگەن كەك پەن شەر يەسى. روماندا ونىڭ ءبىتىم-بولمىسى, سول كەزدىڭ ۋاقيعالارى قازاقتىڭ جالپاق تا قۇنارلى تىلىمەن كەلىستى سۋرەتتەلەدى, كەشە مەن بۇگىن, ەسكى مەن جاڭا سالىستىرىلا وتىرىپ, قيلى-قيلى شەگىنىستەر جاساۋ ءتاسى­لىمەن, سان الۋان «تار جول, تايعاق كەشۋلەر» ساراپتالىپ, ەلەكتەن وتكىزىلەدى. جازۋشىنىڭ ەكىنشى تومىنا ەرتەرەكتە جانە تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جازىلعان كوركەم ءاڭ­گىمەلەرى ەنگەن. نەگىزگى ارقاۋ – اۋىل ءومىرى. ال اداي ۋەزدىك كو­ميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ, مەملەكەت قايراتكەرلىگىنە دەيىن كوتەرىلگەن قازاقتىڭ كورنەكتى پەرزەنتتەرىنىڭ ءبىرى, 55 جاسىندا كەڭەس وكىمەتىنىڭ قاھارىنا ىلىگىپ, 1930 جىلى اتىلىپ كەتكەن توبانياز ءالنياز ۇلىنىڭ قىم-قيعاش كۇرەسكە تولى ءومىر جولى قامتىلعان قابىرعالى رومان ءۇشىنشى تومدى كوركەيتىپ تۇر. بۇل تۋىندىدان دا سول زاماننىڭ شىنايى تىنىس-تىرشىلىگىن, كەستەلى ءتىل مەن ورامدى ويلاردى مولىنان تابامىز. سەگىز ارىس اداي ەلىنە حان توبانياز اتانعان قىران تەكتەس قايراتكەر وبرازى نانىمدى كورسەتىلگەن. رومان, سونىمەن قاتار, ءالىبي جانگەلدين بەينەسى كورىنىس تابۋىمەن دە قۇندى, قۇنارلى بولا تۇسكەن دەۋىمىز كەرەك. ءتورتىنشى تومداعى, نەگىزىنەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا جازىلعان كوسەمسوز بەن كوركەم وچەرك, ەسسەلەر دە وقىرمانعا قىزعىلىقتى بولماق. بەل بۋعان بەسىنشى توم سوڭعى جىلدارى جازعان «امان­عالي», «اكىم سايلاۋ» سيپاتتى اڭگىمەلەرمەن ەرەكشەلەنگەن. جازۋ­شىنىڭ «بارلىباي تۇبىندەگى ءان» پوۆەسى تاريحي شىندىقتى وزەك ەتسە, باسقا حيكاياتتارىندا دا ءار كەزەڭ, ءار ۋاقىتتىڭ وزىنە ءتان وقيعالارى جىمداسا ورىلەدى. ءبارى دە كەزىندە وقىرمان ءىلتيپاتىنا بولەنگەن دۇنيەلەر. بەرەكەلى بەس تومدىعى حالقىنا جول تارتقان قابىرعالى قالامگەر, اعا دوستىڭ ءسۇيىنىشتى ادەبي ولجاسىنا قۇتتى بولسىن ايتامىز. جازار كوبەيسىن. قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان»