سىعالاعان سەكتالار, ماردىمسىعان ميسسيونەرلەر

ولار تۋرالى ءبىز نە بىلەمىز؟

دەمالىس كۇنى بولاتىن. ەسىكتىڭ قوڭىراۋى شىلدىر ەتتى. ويىمدا ەشتەڭە جوق بارىپ اشىپ قالسام, قازاقتىڭ ءبىر جىگىتى مەن قىزى تۇر. ءبىز «يەگوۆا كۋاگەرلەرىمىز», اڭگىمەلەسەيىك دەپ ەدىك دەيدى, ونىمەن قويماي, مىنانى وقىساڭىز دەپ قول­دارىنداعى كىتاپتارىن تىق­پالايدى. ءبىر جاعىنان, دەمالىس ۋاقى­تىمدى ءبولىپ, مازامدى العانىنا, ەكىنشى جاعىنان, قازاقتىڭ جاپ-جاس جىگىتى مەن قىزىنىڭ قاي­داعى ءبىر ءدىندى ۋاعىزداپ ءۇي-ءۇيدى جاعالاپ ءجۇر­گەنىنە اشۋىم كەلىپ, الگى ەكەۋىنە ەداۋىر ءسوز ايتىپ تاستادىم. كۇتپەگەن جەردەن شىرقىمدى بۇزعان شاقىرۋسىز «قوناق­تارعا» رەنىشىمدى جەت­كىزە تۇرىپ, بۇل سياقتىلار قاشانعى ءۇي­لەردى ارالاپ, حالىقتى مازالاي بەرەدى, مۇن­­داي­لارعا تىيىم سالاتىن نە زاڭ, نە بيلىك جوق پا دەگەن وي دا كوكەيگە ورالا بەردى. الدە «يەسىز ءۇيدى قوناعى بيلەيدى» دەگەننىڭ كەرى مە؟.. جالپى, سوڭعى كەزدەرى تىم كوبەيىپ كەتكەن وسىنداي ءدىني اعىمدار مەن سەكتالار دەگەندەر كىمدەر؟ ولار نەندەي ماقساتتاردى كوز­دەي­دى؟ ولار­­دىڭ سەنى كەيدە كوشەدە توقتاتىپ الىپ, ەندى بىردە ۇيىڭە جەتىپ كەلىپ ۋاعىز ايتا باس­­­تاۋ­لا­رىنىڭ سەبەبى نەدە؟ نەلىكتەن ولار اياقتارىن سونشالىقتى الشاڭ باسادى؟ ءدىني سيپاتتاعى ءتۇرلى قوز­عا­لىس­تار مەن اعىمدار تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا تۇرتكى سالعان دا وسىنداي ساۋالدار. ەگەر تاريحقا ۇڭىلەر بولساق, سەكتالار نەمەسە سەكتانتتىق توپتار سوناۋ انتيكالىق ءدا­ۋىردە دە ءومىر سۇرگەن ەكەن. ولاردىڭ ادامعا تيگىزەتىن ىقپالدارى دا وراسان. اسىرەسە, ءداس­تۇر­لى دىندەردەن حابارى از ادامدار وندايلاردىڭ ايت­قان­دارىنا تەز كونەتىن كورىنەدى. وزدەرىن ادام­داردى قۇتقارۋشى رەتىندە كورسەتىپ, جەڭىل ويلى ەلىكتەگىشتەردى سوڭدارىنا ەرتە بىلەتىندەر ءار زاماندا دا تابىلعان. قازىرگى جا­ھان­دا­نۋ ءداۋىرى ولار ءۇشىن ءتىپتى «ىزدەگەنگە – سۇراعان» بول­عان سىڭايلى. سەكتالار مەن ءدىني اعىمدار بۇرىندارى دا, قازىرگى ۋاقىتتاردا دا حالىقتىڭ جاقسى, ۇيلە­سىمدى ومىرگە دەگەن ۇمىتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا, ودان قالدى, ولگەننەن كەيىن ولاردىڭ رۋحتارىن ازات ەتۋگە ۋادە بەرۋ ارقىلى ادامداردىڭ باس­تارىن اينالدىرۋدى ماقسات تۇتقان. وسى سا­لا­نى زەرتتەۋشى مامانداردىڭ پايىمداۋ­لا­رىن­شا, سەك­تالارعا مۇشە بولعان ادامدارعا ولار­دىڭ ءومىر­لەرىندە قاندايدا ءبىر ماعىنانىڭ پايدا بولۋى مەن وزدەرىن قاۋىپسىز سەزىنۋى ايرىقشا اسەر ەتەدى ەكەن. ادامداردىڭ كوپشىلىگىنە شىم-شىتىرىق, كۇردەلى ومىردە ءوزى ءۇشىن دۇ­رىس جول تاۋىپ الۋدىڭ قيىنعا سوعىپ جا­تا­تى­نى بەلگىلى. وسىدان كەلىپ ولاردىڭ سانا­لا­رىن­دا ماقسات­سىز­دىق, الداعى كۇندەرگە دەگەن بەي­ما­لىمدىك قا­لىپ­تاسىپ, ويلارى ەكىۇشتىلىققا ۇلاسادى. ءوزى­مىز ايتقان ۋاعىز­شى­لار دا ءدال وسىنداي ەكى­ۇدايىلىقتى, ياعني ادامنىڭ قاي با­عىتقا قاراي جۇرەرىن بىلمەي داعدارعان ءساتىن وڭتايلى پاي­دالانىپ, «ساعان بىلاي قاراي جۇرگەن دۇ­رىس» دەپ «ءجون» كورسەتە قويادى. كوم­مۋنيستىك يدەولوگيا ساپ تىيىلىپ, ونىڭ ورنىن ەشتەڭە ال­ماس­تىرا قويماعان قازىرگى كە­زەڭ ءتۇرلى ۋا­عىز­شىلار ءۇشىن وتە قولايلى بول­عانعا ۇق­ساي­دى. ال ەندى «قاۋىپسىزدىك» جايىنا كەلەر بولساق, ونداي سەزىم بەلگىلى توپقا مۇشە بولۋ, قاندايدا بول­ما­سىن ءىس-ارەكەتتەردى, سو­نىڭ ىشىندە ءدىني راسىمدەر دە بار, بىرلەسىپ جاساۋ ناتيجەسىندە پايدا بو­لا­دى ەكەن. باس­قاشا ايتقاندا, ادامدار ءوزى­نىڭ بەلگىلى ءبىر قاۋىمنىڭ مۇشەسى ەكەنىن, جان-جاعىندا مۇددەلەستەردىڭ بار ەكەنىن بىلەدى. لاتىن تىلىنەن الىنعان سەكتا ءسوزىنىڭ ما­عى­ناسى ءبىزدىڭ تىلىمىزگە اۋدارعاندا مەكتەپ, ءىلىم, پارتيا دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ال جال­پاق ءتىل­مەن ايتار بول­ساق, بۇل ءسوز ءبولىپ الۋ, كەسىپ تاستاۋ دەگەن تۇسىنىككە جاقىنىراق كەلەدى. وسى­لايشا سەك­تا ءسوزى ءداستۇرلى دىندەردەن ءبو­لى­نىپ شىققان ءدىني قاۋىمداستىقتى نەمەسە توپتى بىلدىرەدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە كەيبىر ءدىني اعىمدار وكىل­دە­رىنىڭ وزدەرى تۋرالى ءاڭ­گىمە قوزعالعاندا, ءبىز سەكتا ەمەسپىز دەپ اق­تالۋى شىندىققا ونشا ۇيلەسە قويمايتىن سياقتى. ەگەر فاكتىلەرگە جۇگىنەر بولساق, الەمدە ەڭ قا­تەرلى دەگەن 5 سەكتا بار دەپ سانالادى ەكەن. ولاردىڭ العاشقىسى – دجيم دجونس دەگەن ۋا­عىز­شى گايانادا قۇرعان «حالىق حرامى». بىزگە جەتكەن مالىمەتتەر بويىنشا, دجونس قورقىتۋ مەن ۇرىپ-سوعۋ ارقىلى ادام­دار­دى وزىنە با­عىن­دىرىپ وتىرعان. ولاردىڭ ۋاعىز­دارىنىڭ ءوزى ساياسي ميتينگىلەرگە ۇقساس بولىپ, جەكەلەگەن ءبىر پوسەلكەدە «كووپەراتيۆتىك سوتسياليزم» ورنات­قان. 1978 جىلدىڭ 18 قاراشاسىندا ءبىر مىڭعا جۋىق اقش ازاماتتارى وزدەرىنە وزدە­رى قول جۇم­ساپ, ومىرلەرىمەن قوشتاسادى. پوسەلكە تۇر­عىندارىنىڭ قايعىلى قازاعا دۋشار بولۋى­نىڭ سەبەبى ءالى كۇنگە دەيىن انىقتالعان جوق. كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا, كووپەراتيۆتى تاراتامىز دەگەن كەزدە ونىڭ تۇرعىندارى تسياندى كالي ىشكەن كورىنەدى. قاۋىپتىلىگى جاعىنان ەكىنشى ورىن الا­تىن سەكتا – اۋم سينريكە. جاپونيادا قۇ­رىل­عان بۇل سەكتانىڭ جەكەلەگەن توپتارى رەسەيدە دە جۇمىس ىستەيدى دەگەن دەرەكتەر بار. سەكتا جاپونيادا بىرنەشە رەت تەررورلىق اكتىلەر ۇيىمداس­تىرعان. سولاردىڭ قاتارىندا 12 ادامنىڭ قازا تا­­بۋىنا سوقتىرعان توكيو مەتروسىندا بولعان تەراكتى دە بار. 1975 جىلى مارشالل ەپپلۋايت پەن بونني نەتتلزدىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اقش-تا دۇنيەگە كەلگەن «جۇماق قاقپاسى» دەپ اتا­لا­تىن سەكتا بۇل تىزىمدە ءۇشىنشى ورىندا تۇر. 1997 جىلى ەپپلۋايت جەردىڭ حەيل-بوپپ كومە­تا­سى­مەن سوق­تى­عىساتىنى كۇمانسىز دەگەن نانىممەن سەكتانىڭ 39 مۇشەسىن وزدەرىنە قول جۇم­ساۋعا كوندىرگەن. ول سوڭىنان ەرۋشىلەرگە عارىش كەمەسىنە وتىرىپ ساياحاتقا اتتاناسىڭدار دەپ ۋادە بەرگەن. ءتورتىنشى ورىن الا­تىن «مەن­سون سەكتاسى» دا ەڭ قاۋىپتىلەر سا­ناتىنا جاتادى. ءوزىن پايعامبارمىن دەپ ءمالىم­دەگەن مەنسون اقىل-ەسى اينىعان مانياك بولعان كورىنەدى. ول اق ناسىلدىلەر مەن قارا ناسىلدىلەر اراسىندا سوعىس جاريالاعان. 1969 جىلى وعان بىرنەشە ءمار­تە كىسى ءولتىردى دەگەن ايىپ تا­­عىلادى. سوت ۇكىمى بو­يىنشا ول گاز كا­مە­را­سىندا ولىمگە كەسىلۋگە ءتيىس بولاتىن, بىراق 1977 جىلى كاليفورنيا جوعارعى سوتىنىڭ ءولىم جا­زا­سىن كونستيتۋ­تسيا­لىق ەمەس دەپ تانۋىنا باي­لا­نىس­تى ول ءومىر بويى تۇرمەدە وتىرۋ جازاسىنا كەسىلگەن. وسى ساناتتاعى بەسىنشى سەكتا «جەتىنشى كۇن ادۆەنتشىلەرى» دەپ اتا­لادى. ادۆەنتشىلەر ءشىر­كەۋى 1844 جىلى قا­را­پايىم فەرمەر ۆيليام ميللەردىڭ جەتەكشىلىگىمەن اقش-تا پايدا بول­عان. رەسەيدە بۇگىندە وسى سەكتانىڭ جولىن ۇس­تا­نۋ­شىلار بەلسەندى جۇ­مىس­تار جۇرگىزەدى. ابىروي بولعاندا, بۇل سياقتى قاتەرلى سەك­تالاردىڭ وكىلدەرى قازاقستاندا بار دەگەن اڭگىمە ەستىلە قويمايدى. دەگەنمەن, كوپتەگەن ءدىني اعىم­­داردىڭ ەلگە ەمىن-ەركىن كەلىپ, جۇمىس ىستەپ جات­قانىن ەسكەرسەك, وندايلاردان ساق بولۋ ءۇشىن كىمنىڭ كىم ەكەنىن بىلە جۇرگەننىڭ دە ارتىقتىعى جوق. ونىڭ ۇستىنە ءدىني اعىمداردىڭ دامىعان مەملەكەتتەردە ومىرگە كەلىپ, ءوز جۇمىستارىن دا­مۋدىڭ جو­لىنا ەندى تۇسكەن ەلدەردە جال­عاس­تى­راتىنى دا كوپشىلىككە ءمالىم ءجايت. ال ەندى ءدىني اعىمدارعا كەلەر بولساق, بۇل رەتتە اڭگىمەنى ءوزىمىز جوعارىدا ايتىپ وتكەن «يەگوۆا كۋا­گەرلەرىنەن» باستاعان ءجون. بۇل ۇيىم­نىڭ تا­ريحى ءحىح عاسىردىڭ 70-ءىنشى جىل­دا­رى­نىڭ سو­ڭىندا چارلز تەيز راسسەللدىڭ اقش-تا ۇيىم­داس­تىر­عان «ءىن­جىلدى زەرتتەۋشىلەر» قوز­عا­لىسىنان باس­تاۋ الادى. 2009 جىلعى ەسەپ بو­يىنشا ۇيىم­نىڭ بەلسەندى مۇشەلەرىنىڭ سانى 7 ميلليوننان اسا­دى ەكەن. ولار 236 ەلدە نەمەسە اۋماقتاردا ۋاعىزدار جۇرگىزەدى. ال الەمنىڭ 30 ەلىندە «يەگوۆا كۋاگەر­لەرىنىڭ» قىزمەتىنە تىيىم سا­لىنعان. ولاردىڭ قاتارىندا قىتاي, سولتۇستىك كورەيا, ءوز­بەكستان, تۇركىمەنستان, تاجىكستان, ساۋد ارا­بيا­سى, يران, يراك, ابحازيا جانە باسقا دا مەملەكەتتەر بار. ەۋروپادا, نەگىزىنەن حريستيان ءدىنىن ۇس­تا­نا­تىن ەلدەردە «يەگوۆا كۋاگەرلەرى» ءوز جۇمىس­تا­رىن زاڭدى نەگىزدە جۇرگىزەدى. كوپتەگەن حريستياندىق شىركەۋلەر ءتارىزدى «يەگوۆا كۋاگەرلەرى» وزدەرىنىڭ ءدىني ىلىمدەرىن ىنجىلگە نەگىزدەيدى. سوندىقتان ولار وزدەرىن حريس­تيان­­دار­مىز دەپ اتايدى. ولار تەك يەگوۆاعا عانا قۇل­شى­لىق ەتۋگە بولادى دەپ ەسەپتەيدى, ال ءاۋ­ليە­لەرگە, يكونا­لارعا قۇلشىلىق ەتۋ, سول سياقتى جەكە ادام­دى اسى­را قۇرمەتتەيتىن پاتريوتتىق راسىمدەر مەن مەرەكەلەرگە قاتىسۋ پۇتقا تابىنۋ رەتىندە قاراس­تى­رى­لادى. «كۋاگەرلەر» يسا پاي­عام­بار ارامىزدا ءجۇر, تەك كوزگە كورىنبەيدى دەپ سانايدى. سول سياق­تى ولار ساياساتقا, اسكەري ىسكە ارالاسۋدان, ياعني اسكەر قا­تارىندا قىزمەت ەتۋدەن, مەملەكەتتىك گيمندى ورىن­داۋدان, مەملەكەتتىك رامىزدەرگە قۇر­مەت كورسەتۋدەن باس تارتادى. تۋ­عان كۇندى تويلاۋ, جاڭا جىل, 8 ناۋرىز, 1 ما­مىر, 9 مامىر سياقتى مەملەكەتتىك مەي­رامداردى اتاپ ءوتۋ دە ولار ءۇشىن جات. ءبىر قىزىعى, يەگوۆا كۋاگەرلەرى كرەستى حريس­تيان­دىق سيم­ۆول رەتىندە پايدالانۋعا قارسى. ءبىر­قاتار زايىرلى قوعام تا­ريحشىلارى مەن فيلو­لوگ­تارى سياق­تى ولار دا يسا كرەستە ەمەس, قاراپايىم باعان­عا كەرىلگەن دەپ ەسەپتەيدى. قازاقستاندا ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋشى­لار­دىڭ قاتارىندا ساەنتولوگيا دەگەن دە اعىم بار. بۇل امەريكالىق فانتاست-جازۋشى رون حاببارد نە­گى­زىن قالاعان ءدىني-فيلوسوفيالىق ءىلىم بولىپ تابىلادى. بۇگىندە الەمنىڭ 100-دەن استام ەلىندە, گولليۆۋد جۇلدىزدارىن قوسا العاندا, ساەنتولوگيا شىركەۋى­نىڭ جاقتاۋشىلارى بار. ساەنتولوگتار ساي­تىن­دا كەيبىر قوعام قايراتكەرلەرى مەن وزگە دە ءدىن وكىل­دەرىنىڭ وڭ پىكىرلەرىنىڭ كەل­تىرىل­گەنىنە قاراماس­تان, ساەنتولوگيا ەڭ داۋ-جان­جالدى ءدىني قوزعالىس­تار­­دىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ولاردىڭ قاتىسۋى­مەن وتكەن كوپ­تە­گەن سوت پروتسەستەرىنىڭ سوڭى سانك­تسيا­­لارعا جانە ايىپپۇلدار تولەتۋگە اكەلىپ سوق­تىر­عان. ال وعان سىن ايتۋشىلار ساەنتولوگيانىڭ گۋماني­تار­لىق جانە ءدىني-فيلوسوفيالىق ميس­سيا­­سىن جوق­قا شىعارىپ, ولاردى تەك كوم­مەر­تسيالىق كاسىپ قانا دەپ ەسەپتەيدى, ال ولاردىڭ ءادىس-تاسىلدەرى ادامنىڭ اعزاسىنا, مىنەز-قۇلقىنا ءبۇل­­دىرۋشىلىك اسەر ەتەدى دەپ باعالانادى. ساەنتولوگيا اۆستراليا, اۆستريا, يندونەزيا, يسپانيا, يتاليا, جاڭا زەلانديا, پورتۋگاليا, سلوۆەنيا, اقش, تايۆان, حورۆاتيا, شۆە­تسيا جانە وار ەلدەرىندە رەسمي ءدىن رەتىندە تا­نىلعان. ال گەرمانيا, بەلگيا, فرانتسيا, يرلانديا, ليۋكسەمبۋرگ, ۇلىبريتانيا, مەكسيكا جانە يزرايل مەملەكەتتەرى ونى ءدىن رەتىندە مو­يىندامايدى. سول سياقتى ساەنتولوگياعا قاتىستى ادام­دار­­دىڭ ءوز وزدەرىنە قول جۇمساۋى, قايعىلى قازاعا نەمەسە اپاتقا ۇشىراۋى سياقتى ونداعان جاع­­دايلار تىركەلگەن. بىرنەشە جاعدايلاردا ساەنتولوگيا شىركەۋىنە ناۋقاسقا كومەك كورسەت­پەدى, ليتسەن­زياسىز مەديتسينالىق قىزمەتپەن اي­نالىس­تى دەگەن ايىپتار تاعىلعان. وسى ايتىلعانداردان كەيىنگى بىزگە اتى جاقسى ءمالىم ءدىني قوزعالىس – حيزب ۋت-تاحرير. 1953 جىلى يەرۋساليمدە جەرگىلىكتى اپەل­ليا­تسيا­لىق شاريعات سوتىنىڭ سۋدياسى تاكيۋددين ان-ناب­حاني قۇرعان ۇيىمنىڭ اتاۋى «يسلامدى ازات ەتۋ پارتياسى» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. مۇحاممەد پايعامبار ۋاقىتىنداعى ءدىني-ساياسي قۇرىلىمدى (حاليفات) قالپىنا كەلتىرۋ يدەيا­سى ۇيىمنىڭ ساياسي دوكتريناسىنىڭ نەگىزىن قالايدى. ورتالىق ازيانىڭ بىرقاتار مەملەكەتتەرىندە, رەسەيدە جانە كەز كەلگەن ۇيىمدى قۋدا­لاي­تىن اۆ­توريتارلىق رەجىمدەگى وزگە دە كەيبىر ەلدەردە حيزب ۋت-تاحريرگە تەررورلىق ۇيىم رەتىندە قا­راي­دى. سونىمەن بىرگە اقش-تا دا, ەۋرو­پا­نىڭ كوپ­تەگەن مەملەكەتتەرىندە دە قازىرگى كۇن­گە دەيىن حيزب ۋت-تاحرير تەررورعا قولداۋ كور­سە­تەتىن قۇ­رىلىمدار قاتارىنا جاتپايدى. مۇنداي اتاققا ۇيىم نەگىزىنەن رەسەيدە يە بولىپ وتىر. سونىڭ وزىندە دە ەلدەگى جەكەلەگەن ءدىن جانە قوعام قاي­رات­كەرلەرى بيلىك تاراپىنان جۇرگى­زىل­گەن سايا­سات­تى نەگىزسىز, ءدىني سەنىمى بويىنشا قۋ­دالاۋ سي­پا­تى­نا يە دەگەن سىندار ايتۋدا. ماسە­لەن, 2004 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا تاتارستان­نىڭ ۇلتتىق قوزعالى­سىنىڭ وكىلدەرى رەسەي وكى­مەتىنە «حيزب ۋت-تاحرير ءال-يسلام» ۇيى­مىمەن باي­لانىسى بار دەگەن جەلەۋمەن رەسەيلىك مۇ­سىلمانداردى جاپپاي تۇتقىن­دادى دەگەن ايىپ تاقتى. ۇيىم يندونەزيا, مالايزيا, بانگلادەش, يراك, يەمەن, ليۆان, سۋدان ءجا­نە باسقا دا مۇ­سىلمان ەلدەرىندە بەل­سەندى جۇ­مىس ىستەيدى. سونىمەن بىرگە, وسى ەل­دەر­دىڭ ءبىر­قا­تا­رىندا كوپ­تەگەن تۇتقىنداۋلار بول­عانىنا قارا­ماستان, شى­عارىلعان ۇكىمدەردىڭ بىردە-بىرىندە ۇيىم­نىڭ تەر­رورلىق اكتىلەر جاسا­عان­دىعى ايتىل­ماعان. حيزب ۋت-تاحرير كۇش كور­سەتۋ مەن تەررور جو­لىن ۇس­تانبايدى, ونىڭ قىز­مەتى ساياسي ءىس-قي­مىل­دار­مەن, حالىققا بۇقا­را­لىق اقپارات قۇرال­دارى ار­قىلى ۇندەۋ تاستاۋمەن عانا شەكتەلەدى. ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, ۇيىم يس­لام­دى كاپيتاليزمگە بالاما رەتىندە ۇسىنادى. وسى باعىتتا يسلامدىق پارتيا يسلام يدەولو­گياسى بۇكىل ادامزاتقا ايقىن بولۋى ءۇشىن ساياساتكەرلەرمەن, ويشىل­دارمەن, قو­عام­نىڭ باسقا دا توپتارىمەن اشىق يدەولوگيالىق پىكىر­تا­لاس­تارعا بارادى. ءسوز سوڭىندا اتى قازاقستاندىقتار ءۇشىن جاق­سى تانىس «ۆاححابيزم», قازاقشالاساق «ۋا­حاب­­شىل­دىق» نەمەسە «ۋاحابشىلار», تۋرالى دا ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز ايتا كەتكەن ءجون. يسلامداعى ءدىني-سايا­سي قوزعالىس بولىپ تابىلاتىن بۇل ۇيىم ءحVىىى عاسىردا ومىرگە كەلگەن. بۇل جولدى ۇستانۋشىلار وزدەرىن «سالافيتتەر» دەپ اتاي­دى. ويتكەنى اتى قوزعالىس اتاۋىنا اينالعان مۇحاممەد يبن ءابد ءال-ۋاحاب (1703-1792) نا­عىز يسلامدى تەك مۇ­حام­مەد پايعامباردىڭ جو­لىن قۋشى العاشقى ءۇش بۋىن («ءال-سالياف اس-ساليح») عانا ۇستاندى دەپ ساناپ, ودان كەيىن ورىن العان وزگەرىستەردىڭ بارىنە قارسى بولدى. ءابد ءال-ۋاحاب يدەياسىن ۇستانۋشىلار وزدەرى ءجۇر­گىزگەن كۇرەس ءناتي­جە­سىندە 1932 جىلى تاۋەل­سىز اراب مەملەكەتى – ساۋد ارابياسىن قۇر­دى. ۋاحابشىلاردىڭ ەڭ باستى دوگماسى جال­عىز قۇ­داي­عا عانا سيىنۋ. سالافيتتەر اللا مەن ادام ارا­­سىندا «دەلدالدىقتىڭ» بولۋىن تەرىسكە شى­عارادى. سول سياقتى وزدەرىن يسلام­نىڭ تا­زا­لىعى ءۇشىن كۇرەسۋشىلەر دەپ سانايتىن ولار سو­پىلىقتى دا قولدامايدى. ءبىز وسىناۋ ءدىني سيپاتتاعى ۇيىمداردى تىزبەلەگەندە, ولارعا باعا بەرۋدى ەمەس, قاراپايىم حا­لىق كىمنىڭ كىم ەكەنىن تانىپ-ءبىلسىن دەگەن وي­دى كوزدەدىك. ويتكەنى ەلدەر اراسىندا اشىق قا­رىم-قاتىناستار ورناعان قازىرگىدەي زاماندا كەز كەلگەن بىرەۋدىڭ كەلىپ ءوز جولىن ۋاعىزداي باستا­ما­سىنا ەش كەپىلدىك جوق. سوندىقتان مار­دام­سىعان ميسسيونەرلەر مەن ەسىك قاققان سەكتالاردان ساق بولۋ ءۇشىن ولاردىڭ كوكسە­گەن­دە­رىنىڭ نە ەكەنىن بىلە جۇرگەن ايىپ ەمەس. «مار­دامسىعان» دەگەن ءسوز­دى ءبىز انشەيىن ايتا سالىپ وتىرعان جوقپىز. وسى­دان ءبىر جىلداي عانا ۋا­قىت بۇرىن ورىن العان قارجى داعدارىسىنا بايلانىستى ۇلەس­­كەرلىك تۇرعىن ءۇي پروبلەماسى تۋىن­داپ جات­قان كەزدە شا­رۋاسىن ايتىپ رە­داك­تسياعا شەتەل ازا­ماتىنىڭ كەلگەنى بار. سويتسەك, ول كورەيادان كەلگەن ميس­سيو­نەر ەكەن. ۇلەستىك قۇرى­لىس­تان پاتەر الماق بو­لىپ, اقشاسىن سال­عان. سول ۋاقىتتاردا قالىپ­تاسقان جاعدايعا وراي اقشاسى «كۇيىپ كەتكەن». سونىڭ سال­دا­رى­نان جەكە مەن­شى­گىنە پاتەر الىپ, جىلداپ جا­تىپ ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىر­ماق بولعان ميسسيونەر مىرزا تىعىرىققا تىرەلىپتى. ۋاعىزشىلار تۋرالى ايتقاندا, قازاق­ستان­دا نەگىزىنەن, جاڭاعى كورەيالىق ازامات سياقتى, حريس­تياندىق باعىتتاعى ءدىني ۇيىمداردىڭ بەل­سەندى جۇمىس ىستەيتىنى تاڭقالدىرادى. الدە ولار جەرگىلىكتى حالىقتىڭ بوتەن دىنگە وتۋگە بەيىم ەكەنىن ءبىلىپ العان با؟ ماسەلەن, «حيزب ۋت-تاحرير» وكىل­دەرى نەمەسە «ۋاحابشىلار» وزدەرى­نە شاقىردى دەگەن كىسىنى كەزدەستىرە قوي­ماي­سىڭ, ونىڭ ەسەسىنە, حريستياندىق باعىت­تا­عى ۋاعىز­شى­لار كوشەدە ءورىپ ءجۇر دەگەندى ەكى­نىڭ ءبىرى ايتادى. ولار ءتىپتى جۇرتتىڭ جۇمىس ورىن­دا­رى­نا كەلىپ تە ۇگىت-ناسيحاتتارىن ءجۇر­گى­زە بەرەدى. وسى ماسەلەگە قاتىستى تۇسىنۋگە قيىن تاعى ءبىر ءجايت بار. ول باتىستىق قۇقىق قورعاۋ­شى­لار­­دىڭ ءدىني كوزقاراسىنا قاراپ قۋدالاۋعا بول­مايدى دەپ جوعارىدا ايتىلعانداي ءدىني ۇيىم­داردى قىز­عىش­تاي قورىپ شىعا كەلەتىندىگى. سوعان قاراعاندا وسى «ءدىندارلارىڭ» ساياساتپەن دە اس­تىرتىن اينالىسادى-اۋ دەگەن كۇمان دا تۋادى. ايتپەسە, باتىستاعىلار قايداعى ءبىر ءدىني قوز­عالىستىڭ قىزمەتىنە بولا وزگە مەملەكەتتىڭ ىشكى ىسىنە قول سۇعا قويماس ەدى. ونىڭ سىرتىندا, ءوزىمىز اڭگىمە قىلىپ وتىرعان ۋاعىز­شى­لاردىڭ ادام­­داردى كەز كەلگەن جەردە ءاي-ءشاي جوق توق­تاتىپ الىپ, ۇگىتتەي باستاۋى الگى ادامنىڭ جەكە ومىرىنە ارالاسۋ, قۇقىعىنا نۇقسان كەلتىرۋ بولىپ تا­بىلماي ما؟ ول از دەسەڭىز, ميس­سيو­نەرلەردىڭ كو­بىنىڭ اقشا بەرۋ ارقىلى دا حالىقتى ءوز جاعىنا تارتىپ جاتقانىن قايدا قويامىز؟ جەر شارىن ارالاپ ءجۇرىپ ۇلەستىرەتىن قىرۋار اقشا قايدان شىعىپ جاتىر؟ الاڭداتاتىن دا وسىنداي جاۋابى جوق سانسىز ساۋالدار. قالاي دەگەندە دە, ەلدىگىنىڭ ىرگەسىن ەندى عانا نىعايتىپ جاتقان قازاقستان مەن ونىڭ ازا­مات­تارى ءۇشىن قاندايدا ءبىر اعىمنىڭ, توپتىڭ سوڭىنان جۇگىرگەننەن گورى, ەلىنىڭ, ءوزىنىڭ بولا­شاعى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەنى الدەقايدا تيىمدىرەك بو­لاتىن سياقتى. بىرەۋلەر تويىپ سەكىرسە, ەندى ءبى­رەۋلەردىڭ توڭىپ سەكىرەتىنى جانە بار. ءبىز وسىلار­دىڭ قايسىسىنا جاتامىز دەگەن وي دا وسىندايدا قىلاڭ بەرەدى... سەيفوللا شايىنعازى.