كەشە مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ وتكەن جىلعى جۇمىس قورىتىندىسى باياندالعان القا ماجىلىسىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ اتقارىلعان ءىس-شارالارعا وڭ باعا بەرىپ, الداعى ۋاقىتتا دا مادەنيەت سالاسىنا ويداعىداي كوڭىل بولىنە بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد 2010 جىلدى ەل تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلاتىن جىل دەپ اتادى. استانا ءسامميتىنىڭ جارقىراپ ءوتۋى ەل ابىرويىنىڭ ايقىن ايعاعى ىسپەتتى دەسەك, وسىعان مادەنيەت مينيسترلىگى دە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقانى ەلوردادا وتكەن كونتسەرتتىك باعدارلامالاردىڭ قاي-قايسىسىنان دا ايقىن سەزىلىپ تۇردى. ەلوردادا بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى, تاۋەلسىزدىك سارايى, ورتالىق كونتسەرت زالى, ونەر ۋنيۆەرسيتەتى حالىققا قىزمەت ىستەي باستاسا, كلاسسيكالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. «جول كارتاسى» شەڭبەرىندە 318 مادەنيەت نىسانىنا كۇردەلى ءجوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. جاس ونەرپازداردىڭ حالىقارالىق ورتالىقتاردا شەبەرلىگىن شىڭداپ, الەمنىڭ ۇزدىك كونتسەرت زالدارىندا ونەر كورسەتۋلەرىنە مەملەكەت ۇدايى مۇمكىندىك تۋعىزىپ كەلەدى, جىل سايىن مەملەكەتتىك ستيپەنديالار مەن گرانتتار ۇلەسى ارتىپ, شىعارماشىلىق ادامدارىن مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتاۋعا باسىمدىق بەرىلۋدە, سونىمەن قاتار ەلباسى مادەنيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرىمەن ءجۇيەلى تۇردە جۇزدەسىپ, شىعارماشىلىق وداقتاردىڭ جۇمىسىنا مەملەكەتتىك تۇرعىدان قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى, وسى باعىتتاعى مامانداردى دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنا كورسەتىلەتىن كومەك تە تۇراقتى. وسىنىڭ ءبارى دە ەلباسىنىڭ ۇلتتىق ءمادەنيەت پەن ونەردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇدايى قامقورلىق جاساۋىنىڭ ارقاسى دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن مينيستر.
«مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 40 ارحەولوگيالىق, 26 عىلىمي-قولدانبالى زەرتتەۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلىپ, 73 اسا ماڭىزدى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىش قالپىنا كەلتىرىلدى. وتكەن جىلى داماسكىدەگى بەيبارىس سۇلتاننىڭ كەسەنەسى مەن 12 وبلىستاعى 19 ەسكەرتكىش رەستاۆراتسيادان ءوتتى. بەيبارىس كەسەنەسىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالدى. 1266 جىلى ءوزى سالدىرعان بۇل كەشەن مەدرەسەدەن, مۇراجايدان جانە كەسەنەدەن تۇرادى. جۇمىس بارىسىندا ونىڭ بارلىق قابىرعالارى مەن ارحيتەكتۋرالىق ءپىشىنى نىعايتىلعان. سيريالىق مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن موزايكاسى مەن ورنەكتەرى تولىق قالپىنا كەلتىرىلگەن, 200 مىڭنان استام ءجادىگەرلىك كىتاپتار ساقتالعان مۇراجاي سوڭعى زاماناۋي جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلعان. بەيبارىس سۇلتاننىڭ كايردەگى مەشىتىنە رەستاۆراتسيا جاساۋ جايى دا نازاردان تىس قالعان جوق. بۇل رەتتە قازاقستان جاعى ءوزىنىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرىن تولىق ورىنداپ شىققان. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءال-ءفارابيدىڭ داماسكىدەگى تاريحي-مادەني ورتالىعى مەن كەسەنەسىنىڭ قۇرىلىستارى جالعاسىن تاۋىپ جاتسا, قۇرامىندا مەشىتى, تاريح پەن مادەنيەت جونىندەگى ەكسپوزيتسيا زالى, كىتاپحاناسى مەن وقۋ زالى, ينتەرنەت-كافەسى, كونفەرەنتس-زالى, قوناق ءۇيى بار كوپسالالى قىزمەت كورسەتەتىن بۇل نىساننىڭ كەلەشەك كەلبەتى جۇرتشىلىق ءسۇيسىنىسىن تۋعىزارلىق. قازىر ونداعى جۇمىستار 55 پايىزعا ورىندالسا, سونداي-اق وتكەن جىلى ەلىمىزدەگى 7 نىساندى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى اياقتالعان, ولاردىڭ ىشىندە بوكەي ورداسىنداعى حان شاتىرى سياقتى تاريحي ماڭىزى بار ەسكەرتكىشتەر بار ەكەنى ەسكەرىلدى. ەلباسىنىڭ تاعى ءبىر قولعا الىنعان تاپسىرماسىنىڭ ءبىرى – تاشكەنتتەگى اباي قۇنانباەۆ ەسكەرتكىشى اياقتالىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قۇرمەتىنە اشىلاتىنى ايتىلدى. سونداي-اق ورىنبوردا احمەت بايتۇرسىنوۆ تۇرعان ءۇي مەن ءى, ءىى جالپىقازاق سەزدەرى وتكەن عيماراتقا ەسكەرتكىش تاقتانىڭ ورناتىلۋىنىڭ ءوزى جوقتى تۇگەندەپ, باردى باعالاۋدىڭ بەلگىسى سىندى ارەكەتتەر ەدى. بۇگىنگى تاڭدا 218 رەسپۋبليكالىق جانە 11,5 مىڭ جەرگىلىكتى ماڭىزدى نىساندار تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ مەملەكەتتىك تىزىمىنە ەنگىزىلىپ وتىرۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن ماسەلە. قازاقستان اۋماعىنداعى 37 قالاشىق, قونىس, وبالار مەن قورعاندار ورىندارىنا جاسالعان ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى عىلىمعا كوپ جەتىستىك قوسقانى ءوز الدىنا ءبىر ءمارتەبە.
«مادەني مۇرا» اياسىندا قىتايعا, تۇركياعا, موڭعولياعا, رەسەيگە, جاپونياعا, ەگيپەتكە, اقش پەن باتىس ەۋروپا ەلدەرىنە جاسالعان عىلىمي-زەرتتەۋ ەكسپەديتسيالارى ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ تاريحى مەن ەتنوگرافياسىنا, ءمادەنيەتى مەن ونەرىنە قاتىستى 5 مىڭنان استام اسا قۇندى مۇراعاتتىق قۇجاتتاردىڭ ەلگە قايتارىلۋى ۇلت تاريحىنداعى «اقتاڭداقتاردىڭ» ورنىن شىن مانىندە تولتىرۋ بولىپ شىققانى شىندىق. باعدارلاما قولعا الىنعان جىلداردان باستاپ قازاقستاننىڭ تاريحى, ارحەولوگياسى, ەتنوگرافياسى مەن مادەنيەتى تۋرالى 442 كىتاپتىڭ 1 ميلليوننان استام تارالىممەن جارىق كورۋى دە بۇل سالاداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ اۋقىمىن ايقىنداپ بەرەتىندەي. قالاي دەگەنمەن دە ءار جىلدىڭ ءوزىنىڭ ەڭ ءبىر جىلى قابىلدانار ەرەكشە وقيعاسى تىركەلەرى ءسوزسىز. وعان «قازاقتىڭ ءداستۇرلى 1000 كۇيى» مەن «قازاقتىڭ ءداستۇرلى 1000 ءانى» جوبالارىن جاتقىزار ەدىك. بۇل ءبىر جىلدىڭ عانا جەمىسى بولىپ قالمايتىن ۇلى مۇرا. وسىناۋ ەكى ءىرى جوباعا دەگەن جۇرتشىلىق سۇرانىسىندا شەك بولماي وتىر. «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىندا «مادەني مۇرانى» جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قالپىنا كەلتىرىلگەن تاريحي-ءمادەني ەسكەرتكىشتەر تۋرالى 10 فيلمنىڭ ءتۇسىرىلۋى وتكەننىڭ ونەگەسىن تۇگەندەۋمەن تەڭ.
وتكەن جىل تاعى دا نەسىمەن ەستە قالادى دەيتىن بولساق, تەاتر ساحنالارىندا 39 جاڭا قويىلىم كورەرمەنمەن قاۋىشتى. 2009 جىلعى «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» بايقاۋى جەڭىمپازدارى تۋىندىلارىنىڭ ساحنالانۋى اسا ەلەۋلى مادەني وقيعاعا اينالدى. بۇل رەتتە ا.سەركەباەۆتىڭ «استانا» ميۋزيكلى, ءا.بەستىباەۆتىڭ «بايتەرەك» جانە ن.ورازدىڭ «اداسقان جۇلدىز» بالەتتەرى مىسالعا كەلتىرىلدى. ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا قويىلعان «استانا» ميۋزيكلىندەگى باستى كەيىپكەردى جاپونيانىڭ جاس ءارتىسى ماننا ناكانونىڭ ءوزى كەلىپ سومداۋى تەاتر تاريحىنداعى تاعى ءبىر ايتۋلى وقيعا بولىپ قالدى. ال, ءتىل ساياساتى سالاسىنا قاتىستى ءسوز قوزعايتىن بولساق, تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن جاساۋ مەن ونى كوپشىلىكتىڭ تالقىلاۋى اسا قارقىندى ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا ءتىل ساياساتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋدىڭ باسىم باعىتتارى ايقىندالعان.
وتكەن جىلى 137 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم قوعامدىق ءومىرىمىزدىڭ الۋان سالاسىندا الەۋمەتتىك ءمانى جوعارى بارلىعى 174 جوبانى جۇزەگە اسىرعان, سوڭعى ءۇش جىلدا مينيسترلىك الەۋمەتتىك ءمانى جوعارى 630-دان استام جوبانى قارجىلاندىرعان. مۇنداي مەملەكەتتىك قولداۋ قازاقستانداعى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ سەرپىندى وسۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەرى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى اياسىندا وتكەن ءىس-شارالارعا 600-دەن استام ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىنىڭ ءوزى كوپ ءنارسەنى اڭعارتسا كەرەك. حالىقارالىق مادەنيەت جانە ءدىن ورتالىعى, ءدىن ماسەلەلەرى جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ ءجانە تالداۋ ورتالىعى قايتا قۇرىلماق. مينيسترلىك وتكەن جىلى 8 مەملەكەتتىك جانە رەسپۋبليكالىق كوميسسيانىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتكەن, 51 نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىنى, سونىڭ ىشىندە 2 زاڭدى ازىرلەپ, بەكىتكەن. وتكەن جىلعى جەتىستىكتەر وسىلايشا سارالانا كەلىپ, كەلەر جىلدىڭ باعىت-باعدارى بايىپتالدى. رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كورەي مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنىڭ ديرەكتورى ليۋبوۆ ني سوڭعى جىلدارى تەاتردىڭ ءبىرتالاي الىس شەتەلدەرگە گاسترولدىك ساپارمەن شىعىپ قايتقان جەتىستىكتەرىن جەتكىزسە, شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى تىلدەردى دامىتۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ءۇيلەستىرۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ءبىرجان بەلعارا قازاق ءتىلىن وقىتۋدى ستاندارتقا ساي جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسىن قوزعادى. تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زيابەك قابىلدينوۆ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جاعدايىنا توقتالا كەلىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن ويداعىداي تابىستارمەن قارسى الۋعا شاقىردى.
القا ءماجىلىسىن قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ باياندامانى وتە مۇقيات تىڭداپ شىققانىن, وتكەن جىلى مادەنيەت سالاسى كوپ ءناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەنىن, ءاسىرەسە, مەملەكەتتىك كونتسەرتتەردىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتكەنىنە توقتالا كەلىپ, وسىلاردىڭ ىشىنەن «قازاقتىڭ 1000 ءانى» مەن «قازاقتىڭ 1000 كۇيى» جوباسى ەڭ ۇزدىگى بولىپ تابىلاتىنىن ايرىقشا ءبولىپ ايتتى. تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن, الدا سونى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇرعانى تىلگە تيەك ەتىلدى. «وزگە ءتىلدىڭ ءبارىن ءبىل, ءوز ءتىلىڭدى قۇرمەتتە» دەپ قادىر اقىن ايتپاقشى, قازاقشا ءسويلەۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك دەدى. بۇل باعىتتا «ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ» ايانباي قىزمەت ەتە بەرەيىك دەپ اياقتادى ءسوزىن.
قاراشاش توقسانباي.