باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساپ شىققان ادامداردى الەۋمەتتىك وڭالتۋ ماسەلەلەرى كەشە استانادا وتكەن حالىقارالىق ساراپتامالىق كەزدەسۋدە تالقىلاندى. اتالعان شارا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 33-قادامىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا «پروباتسيا تۋرالى» زاڭدىق تۇجىرىمداماعا ۇسىنىستاردى پىسىقتاۋ ماقساتىندا وتكىزىلدى.
جالپى, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە ءادىل سوتتى جانە پەنيتەنتسيارلىق جۇيەنى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. تارقاتىپ ايتقاندا, جاڭا قىلمىستىق جانە قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىندە پروباتسيانىڭ شارتتى-ۇكىم ەتۋ فۋنكتسيالارى كەڭەيتىلىپ, پروباتسيالىق باقىلاۋ تەك شارتتى سوتتالعاندارعا ەمەس, سونىمەن قاتار بوستاندىعى شەكتەلگەن ازاماتتارعا دا قاتىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل رەتتە شاراعا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, جوعارعى سوت, باس پروكۋراتۋرا, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇەۇ وكىلدەرى, سونداي-اق, ەۋروپالىق وداقتىڭ جانە قازاقستاننىڭ پروباتسيا سالاسىنداعى ساراپشىلارى قاتىستى. العاشقىسىندا مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى بوساتىلعاندارعا پروباتسيالىق باقىلاۋ بەلگىلەۋ قاراستىرىلسا, ەكىنشىسىندە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساپ شىققان ءارى اكىمشىلىك قاداعالاۋ بەلگىلەنگەن ادامدارعا الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق كومەك الۋىنا جاردەمدەسۋ كوزدەلەدى. بۇدان بولەك, سوتقا دەيىنگى جانە پەنيتەنتسيارلىق پروباتسيالاردى ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. مۇنداي سوتقا دەيىنگى پروباتسيادا قىلمىسكەردىڭ پسيحولوگياسى, الەۋمەتتىك مىنەزدەمەسى ەكشەلەدى جانە ول سوت شەشىم شىعارار الدىندا ەسكەرىلەدى. قازىرگى تاڭدا وسى تاجىريبە ۇلىبريتانيادا, ۆەنگريادا جانە سلوۆاكيادا قولدانىلىپ كەلەدى. ال پەنيتەنتسيارلىق پروباتسيادا بەيىمدەلۋ ورتالىقتارىندا مەرزىمى اياقتالۋعا 6 اي قالعاندارعا ومىرگە بەيىمدەلۋگە كومەك كورسەتىلەدى.
جالپى, شارتتى سوتتالعاندار تاراپىنان قىلمىستىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا پروباتسيا قىزمەتىن قۇقىقتىق ينستيتۋت رەتىندە پايدالانۋعا جانە ولاردىڭ الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق كومەك الۋىنا جاردەمدەسۋگە باعىتتالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە پروباتسيا قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ 2012 جىلدىڭ اقپانىندا قابىلدانعان بولاتىن. نەگىزىنەن قازاقستان پروباتسيانىڭ ەكى مودەلىن: ۇكىمنەن كەيىنگى جانە پەنيتەنتسياردان كەيىنگى مودەلدەردى قابىلداعاندىعى ءمالىم. ءىىم قىلمىستىق-اتقارۋ ءجۇيەسى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەيرام ايۋباەۆ جازالاۋ تۇرلەرى بويىنشا پروباتسيا قىزمەتىندە ەسەپتە تۇرعانداردىڭ سانى 2014 جىلى 39530 ادام بولسا, 2015 جىلى 48594 ادامعا جەتكەندىگىن العا تارتتى. وسىلايشا, پروباتسيا ەسەبىندە تۇرعاندار سانىنىڭ 23 پايىزعا ارتۋى ارقاسىندا بۇرىن قىلمىس جاساعانداردىڭ قايتا وسىنداي ارەكەتكە بارۋى 33 پايىزعا تومەندەگەن. سونداي-اق, م.ايۋباەۆ 34-قادامدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازاقستاندا كامەرادا ۇستاۋ ماسەلەسىن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى نەگىزىندە شەشۋ جولى قاراستىرىلۋدا ەكەندىگىمەن دە ءبولىستى. ەلىمىزدە تۇرمەلەردىڭ تيپتىك جوبالارى ازىرلەنىپ, حالىقارالىق ساراپتامادان وتكەنى ءمالىم بولدى. ونىڭ العاشقىسى شىمكەنت قالاسىندا سالىنادى دەپ كۇتىلۋدە. ءتىپتى, جەر تەلىمى دە بولىنگەن. سىيىمدىلىعى 1,5 مىڭ ادامعا ارنالعان ەۋروپالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن تۇرمە قۇرىلىسى 2017 جىلدىڭ باسىنان جۇرگىزىلمەك. ورايى كەلگەندە ەۋروپا وداعى مەن سوت-قۇقىقتىق رەفورمالار جۇرگىزىپ جاتقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى كەلىسىم نەگىزىندە العاشقىسىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن قۇنى 5,5 ميلليون ەۋرولىق جوبانى ۇلىبريتانيا ادىلەت مينيسترلىگى, نيدەرلاندى پروباتسيا قىزمەتىمەن, سونداي-اق, پولشانىڭ سوت ءوندىرىسى جانە پروكۋراتۋراسى مەملەكەتتىك اكادەمياسىمەن ارىپتەستىك نەگىزىندە سولتۇستىك يرلانديانىڭ ىنتىماقتاستىق ءجونىندەگى ۇيىمى جۇزەگە اسىراتىنى بەلگىلى بولدى.
قورىتا ايتقاندا, تالقىلاۋعا تۇسكەن زاڭ جوباسىنىڭ قابىلدانۋى قىلمىستى, تۇرمەدەگى ادامدار سانىن ازايتادى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار, سوتتالعان جانداردى ۇزاق قاماقتا ۇستاۋعا جۇمسالاتىن مەملەكەت قارجىسىن ۇنەمدەۋگە ءمۇمكىندىك تۋادى. ەڭ باستىسى, جازاسىن وتەپ شىققانداردى قوعامعا تولىققاندى ازامات رەتىندە قايتارۋعا جاعداي جاسالماق. سوندىقتان دا زاڭ جوباسىنىڭ قابىلدانۋى وتە ماڭىزدى سانالادى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»