ستۋدەنتتەر باسپانامەن قامتىلۋى ءتيىس

وتانىمىزدىڭ ءبىلىمى مەن عىلىمى, جاس ۇرپاقتىڭ كەلەشەگى تالقىعا سالىنعان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ القا ءماجىلىسى ءوتتى. وندا وتكەن جىلدىڭ جەتىستىگى سارالا­نىپ, الداعى كەزەڭنىڭ اۋقىمدى جۇمىستارى العا تارتىلدى. ەڭ باستىسى, ستۋدەنتتەردى جاتاق­حانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى قوزعالعان ەدى. بۇل تۋرالى جيىنعا ارنايى قاتىسىپ, ءسوز سويلەگەن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە «ستۋدەنتتىك باسپانا» باعدارلاماسىن جاساۋدى تاپسىردى. القالى جيىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇ­ما­عۇلوۆ ءبىلىم-عىلىم سالاسىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزۋ باستاماسىن ءبىر­اۋىزدان قولداپ وتىرعانىن جەتكىزىپ, وتكەن جىلدىڭ جەمىستى بول­عا­نىنا ناقتى دالەل-دايەكتەر كەلتىردى. ەڭ باستىسى, 2011-2020 جىل­دارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باع­دار­لامانىڭ قابىلدانىپ, وندا ءبىرىنشى رەت مەكتەپتىڭ التىن ءدىڭ­گەگى سانالاتىن مۇعالىم مارتە­بە­سىن كوتەرۋ كورىنىس تاپقانى. ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋ كولەمى 51 ميلليارد تەڭگەگە ءوسىپ, 797 ميلليارد تەڭگەنى, ياعني ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 4,1 پايىزىن قۇ­رادى. دارىندى بالالاردىڭ 51-ءشى حالىقارالىق ماتەماتيكالىق وليم­پياداسىندا تورتكۇل دۇنيە­نىڭ 98 ەلىنەن كەلگەن جۇزدەن ءجۇي­رىك­تەردىڭ اراسىندا ەلىمىزدىڭ وقۋ­شىلارى 5-ءشى ورىندى يەلەندى. مەم­لە­كە­تىمىز يۋنەسكو-نىڭ ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى بويىن­شا كوش­باسشى تورتتىككە ەندى. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دا­رى­نىڭ سانى جوعارى قارقىنمەن ءوسىپ, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 41 پايىزعا ارت­قان, ەلباسىنىڭ «بالاپان» باع­دار­لاماسى شەڭبەرىندە 88,5 مىڭ ءبۇلدىرشىن بالاباقشامەن قامتى­لىپتى. اسىرەسە اتىراۋ, قوستاناي, باتىس قازاقستان, جامبىل, قارا­عاندى, پاۆلودار وبلىستارى مەن الماتى قالالارى ءوز مەجەلەرىنەن كورىنىپتى. 2020 جىلعا قاراي ەلىمىزدەگى بارلىق بۇلدىرشىندەر با­لا­باقشامەن تولىق قامتىلاتىن بو­لادى. جالپى, مۇنداي ەلدىك ىسكە تەك قانا مەملەكەتتىك ەمەس, جەكە قۇرىلىمدار دا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋ قاجەتتىگىن ۇيلەستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ال ورتا ءبىلىم بەرەتىن 7516 مەك­تەپتە 2,5 ميلليون بالا ءبىلىم الۋدا. ەلباسى تاپسىرماسى بويىن­شا 6 «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى» قۇرىلعانى بەلگىلى. «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى شەڭ­بەرىندە 103 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلىپ, وقۋ كابينەتتەرىن جاب­دىق­تاۋ جۇمىسى دا ەداۋىر ىلگەرى جىلجىعان. ءبىر جىل ىشىندە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىنىڭ جەلىسى 28 بىرلىككە كوبەي­گەن. وندا وقۋعا تىلەك ءبىلدىر­گەن­دەر­دىڭ سانى ءبىر جىلدا 5 مىڭعا تاياعان. جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەلەتىن بولساق, وتكەن جىلى تالاپكەرلەرگە 35425 مەملەكەتتىك گرانت تاعايىندالىپتى. جاستار سايا­ساتىندا دا تىڭ قادامدار ءورىس الىپ, وتاندىق عالىمدارىمىز 1168 جاڭالىقتاردىڭ قۇجاتىن الۋعا قول جەتكىزگەن. ءمينيستردىڭ تاعى ءبىر ايتقانى كادر دايىنداۋ ءىسىن ساپالى ءجۇر­گىزۋ بولدى. ونىڭ باستى ىرگەتاسى مەكتەپتە قالاناتىنى ءمالىم. بۇل ءۇشىن, بىرىنشىدەن, مۇعالىمدەردىڭ ءبى­لىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ەكىنشىدەن, ولارعا قارجىلاي جاعداي جاساپ, ما­تەريالدىق ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ارقىلى ىنتالاندىرۋ, ۇشىنشىدەن, مارتەبەسىن كوتەرۋ جولدارىن العا تارتتى. سول سەكىلدى جيىندا ەلىمىزدەگى 8 مىڭعا تاياۋ مەكتەپتىڭ 254-ءى اپاتتى جاعدايدا جۇمىس جاساپ جاتقانى, 2020 جىلعا دەيىن 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ, ول ءۇشىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق با­زا­نى جاقسارتۋ, وقۋلىق پەن وقۋ ادىستەمەلەرىن ساراپتاۋ جۇمىسى 3 كەزەڭدە وتەتىنى, 2015 جىلعا دەيىن ۇستازداردىڭ جالاقىسىن بىرنەشە رەت ءوسىرۋ, 2011-2013 جىلدار ارا­لىعىندا جەتىم بالالار مەن اتا-انا­سىنىڭ قامقورلىعىنسىز قال­عان­داردىڭ قامقورشىلارىنا ون ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشە­رىندە جاردەماقى تولەۋگە 14 ميلليارد تەڭگە جوسپارلانىپ وتىر­عا­نى ايتىلدى. بۇعان قوسا ءمۇم­كىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى ەرەكشە قامقورلىققا الۋ, ولارعا ءبىلىم ۇيرەتىپ, تاربيە بەرەتىن ارنايى مامانداردى ۋاقىت وتكىزبەي ءازىر­لەۋ ماسەلەسىن دە تىلگە تيەك ەتتى. مۇنىڭ ءبارى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەكىتكەن 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزە­گە اسىرۋ بارىسىندا كەزەك كۇتتىر­مەيتىن جۇمىستار. ونى جۇيەلى ءتۇر­دە اتقارۋ ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرىپ, مامان داي­ىن­داۋ ىسىندە باسەكەلەستىك كۇشەيە­دى, دەدى مينيستر. پارلامەنت ءما­جىلىسى ماقۇلداعان «عىلىم تۋ­رالى» زاڭ وي ەڭبەگىنىڭ ورىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنىن تىلگە تيەك ەتكەن مينيستر قالىڭ جۇرت قالاي بولار ەكەن دەپ الاڭ كو­ڭىلمەن كۇتىپ وتىرعان ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىدە بيىل ايتار­لىقتاي وزگەرىس بولمايتىنىن, بىراق تەست ساپا­سى­نىڭ ارتا­تىنىنا, جاۋاپكەرشىلىك­تىڭ كۇ­شەيەتىنىنە دايەكتەر كەلتىردى. مينيستر جۋرناليستەرمەن پىكىر الىسۋ كەزىندە ەلىمىزدە قازىر 149 جوعارى وقۋ ورىندارى بار ەكەنىن, سان بولعانمەن ساپا­نىڭ ازدىعىن الداعى ۋاقىتتا جوو وڭتاي­لان­دىرۋ ماقساتىندا اتىنا زاتى ساي ۋنيۆەرسيتەتتەر ءوز دارە­جە­سىن ساقتاپ قالا­تى­نىن, كەيبىرەۋلەرى ينستيتۋت بولىپ قايتا قۇ­رىلاتىنىن, اكادەميا دارە­جەسىن يەلەنەتىندەر دە شىعا­تىنىن, ەڭ باستىسى, باسەكەگە توتەپ بەرە ال­ماي­تىندارى ءوز جۇمىسىن توقتاتۋ كەرەك دەگەن بايلامعا كەلىپ وتىر­عانىن جەتكىزىپ, ستۋدەنتتەردى جا­تاق­حانامەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىنا جەكە وقۋ ورىندارى دا تارتىلاتىنىن, تاپسىرما بەرىلگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. القا ءماجىلىسىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى ۇزاق باياندامالاردان گورى ناقتى جۇمىستاردىڭ ءدا­لەل-دايەگى العا تارتىلىپ, سە­لەك­تورلىق تاسىلدە وتكەنى دەر ەدىك. ماسەلەن, ق.ساتباەۆ اتىن­داعى قازاق ۇلت­تىق تەح­نيكالىق ۋني­ۆەرسيتەت­تىڭ رەكتورى ج.ءادىلوۆ وقۋ ورنىندا ۇجىمدىق ۇلتتىق لابوراتوريا, قا­زاق-فر­ان­تسۋز ورتا­لىعى قۇرىلعانىن اي­تىپ, ستۋدەنتتەردى جا­تاق­حا­نامەن قامتا­ماسىز ەتۋ ماسە­لەسىن كوتەرسە, قاراعاندى وب­لىستىق ءبىلىم باسقار­ماسى­نىڭ باستىعى ە.يمانعاليەۆ, ءوڭىر­دەگى مەكتەپتەردىڭ 59 پايىزى شاعىن مەكتەپتەر ەكەنىن, «ۇلت­تىق بيولوگيا ورتالى­عى» رمك-نىڭ باس ديرەكتورى ە.رامان­قۇلوۆ, وتاندىق عىلىم­نىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى تۋرا­لى وي-تولعامدارىن بىلدىرسە, پاۆلودار وبلىسى باياناۋىل اۋداندىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باستىعى ا.لەكەروۆ, اۋدانداعى ءبىلىم ۇيالارىنىڭ 90 پايىزىن شاعىن مەكتەپتەر قۇرايتىنىن, جالپى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ كەزىندە شاعىن مەكتەپتەر ماسەلەسىن ويلاستىرۋ كەرەكتىگىن نازارعا سالدى. شىمكەنت قالا­سىنداعى كاسىپتىك مەكتەپتىڭ باس­شىسى ە.ساتقانباەۆ, كاسىپ­تىك مەكتەپتى قىسقا مەرزىمدە ءبىتىرىپ, ەڭ­بەك­كە ارالاساتىن جاس­تاردىڭ ءمار­تەبەسىن كوتەرىپ, قۇ­قىعىن قورعاۋ تۋرالى ءوز باي­لامدارىن ايتىپ, ولارعا ستيپەنديا تاعايىنداۋ كەرەكتىگىن جانە ءوندىرىس شەبەر­لەر­لە­رى­نىڭ ايلىعىن كوتەرەتىن كەز­دىڭ كەلگەنىن نازارعا سالدى. قازاقستان جاستار كون­گرە­سىنىڭ اتقارۋشى دي­رەكتورى ش.بايمانوۆ جاس­­تار­دى تۇر­عىن ۇيمەن قام­تاماسىز ەتۋ, كاسىپ­كەر­لىككە باۋلۋ, جاستار­دىڭ ۇلتتىق مودەلىن قۇرۋ, ستۋدەنتتەردى جاتاق­حانامەن قام­تاماسىز ەتۋ, ءمۇم­كىندىككە قاراي ولار­عا جەڭىل­دىكتەر جا­­ساۋ تۋرالى ايتىپ, جاس­تار­دى ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءما­سەلەسى با­تىس قازاق­ستاندا وڭ­تاي­لى شەشىلىپ جاتقانىنان مىسال كەلتىردى. قوس­تا­ناي وبلىس­تىق ءبىلىم باسقار­ماسىنىڭ باس­تىعى س.بۇرباەۆا, سوڭعى جىل­دارى ءبىلىم ساپاسىنا كوڭىل ءبو­لىنىپ جاتقانىن, ءبىر كەزدەردەگى جابايى جەكەشەلەندىرۋ تۇ­سىندا كوك تيىن­عا, نە تەگىن تا­را­تىلعان, ولار­دىڭ ىشىندە قي­راپ قالماي بۇگىنگە جەتكەندەرىن «يەلەرى» قۇن­داپ وتىرعانىن, ايتسەدە ەل­با­سى جۇمىل­دىرىپ كەلە جات­قان ەلدىك ىسكە كەي ازا­ماتتاردىڭ ءتۇ­سىنىستىكپەن قا­راپ, ۇرپاقتىڭ قاجە­تىنە جا­راتۋعا قايتارا باستاعانىن ريزاشىلىقپەن ايتتى. القا وتىرىسىنىڭ قورى­تىن­دى سوزىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ تاۋەل­سىزدىكتىڭ ال­عاشقى جىلدا­رىن­داعى قيىن­دىق­تاردى قا­زىر ەڭ­سەر­گە­نى­مىز­دىڭ ءناتي­جە­سىندە ءبىلىم-عى­لىم سالاسىن­داعى ۇمتى­لىس­­تار­دىڭ ءوز جەمىسىن بەرگەنىن, ءۇش اۋى­سىممەن وقي­تىن ءبىلىم ۇيالارىنىڭ ازاي­عانىن, جال­پى, جاس ۇر­پاق­تىڭ بىلسەم دەيتىن تال­پى­نىسى 6 جاسقا دەيىن 80 پايىز بولاتىنىن ايتىپ, بەيىندىك مەكتەپتەردى كو­بەي­تۋ ماسە­لەسىن, 12 جىل­دىق وقۋعا كوشكەن تۇستا 11-12 سىنىپ پەن جوعارى وقۋ ورىن­دارىنداعى ءبىرىنشى كۋرس باع­دارلامالارىن جان-جاق­تى ۇيلەس­تى­رۋ قا­جەت­تىگىن اتاپ ءوتتى. «عىلىم تۋرالى» زاڭ تۋرالى دا ءوز باي­لامىن ءبىلدىرىپ, يندۋس­تريالىق باع­دارلا­مالاردى مۇلتىكسىز جۇزە­گە اسى­رۋ­دى العا تارتىپ, ستۋدەنتتەردى جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ۇسى­نىستارعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, «ستۋدەنتتىك باسپانا» باع­دارلا­ماسىن جاساۋدى مي­نيستر­لىككە تاپسىردى. ول سونى­مەن بىرگە, اتالمىش مەكە­مەنىڭ جۇ­مى­سىنا جاقسى دەگەن باعاسىن بەرىپ, الدا­عى ۋاقىتتا ات­قارۋعا ءتيىس جو­با-جوس­پارلارعا قولداۋ كورسەتە­تى­نىن ايتىپ, ءبىلىم سالا­سى بويىنشا مەمو­راندۋمعا قول قويدى. سۇلەيمەن مامەت.