ءوڭىردىڭ جەر استى قازبا بايلىقتارىن يگەرىپ جاتقان شەتەلدىك كومپانيالار اراسىندا «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ شوقتىعى بيىك. نەگىزگى قۇرىلتايشىسى قىتاي ۇلتتىق مۇناي كومپانياسى بولىپ تابىلاتىن كاسىپورىن قارا التىندى كەن ورىندارىن يگەرۋگە قارجى سالىپ وتىرمىز دەپ قايسىبىر ينۆەستورلار سياقتى كومەكتى سىرتتان سۇراماي جەرگىلىكتى بيلىكپەن ارىپتەستىك قاتىناس ورناتىپ, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنە باسا ماڭىز بەرىپ كەلەدى. كومپانيانىڭ ءۇش ۇستانىمى - مۇناي مەن گاز ءوندىرۋ, جاڭا كەن ورىندارىنا بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى ونىڭ قورىن مولايتۋ جانە الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى نىعايتۋ بولىپ تابىلادى. اكتسيونەرلىك قوعامدا قالىپتاسقان يگى ءداستۇر – ءوزدەرىنىڭ قول جەتكەن تابىستارىن سارالاپ, بولاشاق دامۋ جولدارىن انىقتاپ وتىرۋ. سونداي-اق,وندىرىستىك كورسەتكىشتەردى جەتىقات جەردىڭ استىندا قۇپيا ۇستاماي جۇرتشىلىقتى حاباردار ەتۋ, بۇل باعىتتا اشىقتىق قاعيداتىن ۇستانۋ دا وسى كاسىپورىنعا ءتان تاجىريبە. «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق باس ديرەكتورى سيۋي كەتسيان رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, وسى باعىتتا اشىق اڭگىمە وتكىزۋى وسىنىڭ ايقىن دالەلى. اڭگىمەسىنىڭ القيسساسىن كومپانيانىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا كوزقاراسىنان باستاعان كاسىپورىن باسشىسى جۋرناليستەرگە كومپانيانىڭ تىرشىلىك تىنىسى مەن جۇمىسىن كورسەتۋدەگى ەڭبەكتەرى ءۇشىن العىس ايتتى. سونداي-اق, باق-تىڭ كومپانيانىڭ ءيميدجىن نىعايتۋدا ءۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن, شىنشىل سىننىڭ دا پايداسى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سيۋي كەتسياننىڭ ايتۋىنشا, كومپانيا ايماقتىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن ءۇش بىردەي جوبانى بۇگىن-ەرتەڭ پايدالانۋعا بەرۋگە دايىندالۋدا. وتكەن جىلى سولتۇستىك ترۋۆا كەن ورنىندا جىلىنا 3,5 ميلليون توننا مۇناي دايىندايتىن كەشەندى سىعىمداۋ ستانساسى, جاڭاجول كەن ورنىندا جىلىنا 4 ميلليون توننا شيكى مۇناي دايىندايتىن ءتورتىنشى زاۋىت ءجانە وڭتۇستىك جاڭاجولدا جىلىنا جەر قاباتىنا 1,5 ميلليارد توننا گاز ايدايتىن ستانسا ىسكە قوسىلدى.
– 2010 جىل تۇتاستاي العاندا كومپانيا ءۇشىن وتە ماڭىزدى كەزەڭ بولدى. الەمدىك ەكونوميكا ءوزىنىڭ قۇرىلىمدارىن ۇدايى ءوزگەرتىپ وتىرادى, قارجى نارىعى كەڭەيە تۇسۋدە. قارجى داعدارىسى سالدارى ءالى جويىلا قويعان جوق. دەگەنمەن, ءبىزدىڭ ءۇلكەن ۇجىم قويان-قولتىق ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەپ, العا قويعان مىندەتتەردى ويداعىداي ورىندادى دەۋگە تولىق نەگىز بار, – دەدى ول.
كومپانيا كاسىپورىننىڭ بولاشاقتا دامۋى ءۇشىن شيكىزات قورىنىڭ مول بولۋى قاجەتتىگىن ءالدەقاشان تۇسىنگەن. سوندىقتان دا دايىن اسقا تىك قاسىق بولماي, جاڭا كەن ورنىن بارلاۋ جانە ىزدەستىرۋ باعىتتارىن ۇستانىپ وتىر. سوڭعى ون جىل ىشىندە بۇل باعىتتا كوپتەگەن جۇمىستار ءجۇزەگە اسىرىلدى. سونىڭ ءناتيجەسىندە قازىردىڭ وزىندە ەكى باعىتتا جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ناقتىلانعان الىناتىن مۇناي كولەمىنىڭ قورى ءوندىرۋ كولەمىن جىلىنا 6,5 ميلليون تونناعا جەتكىزۋگە ءمۇمكىندىك بەردى. وسىنداي ىرگەلى ىزدەنىستەر مەن جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدى جەتىلدىرۋ ناتيجەسىندە «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق 2009 جىلى ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت 6 ميلليون 50 توننا مۇناي ءوندىردى. ال 2010 جىلى بۇل كورسەتكىش بىلتىرعىدان تاعى دا 50 مىڭ تونناعا ارتتى. جاڭا كەن ورىندارىن اشۋ مەن يگەرۋدە دە تيىمدىلىك ايتارلىقتاي جوعارى بولىپ وتىر. ال كۇردەلى كاپيتالعا ينۆەستيتسيا سالۋدا دا كاسىپورىندا ىلگەرىلەۋشىلىك بار.
– 2009 جىلى 688 ملن. دوللار ينۆەستيتسيا يگەرىلدى. ال 2010 جىلى 900 ملن. دوللار ينۆەستيتسيا سالۋ جوسپارلانعان-دى. جىل اياعىنا دەيىن 860 ملن. دوللاردان استام قارجى يگەرىلدى. ينۆەستيتسيالىق قارجىنى ۇنەمدەۋگە ءبىز تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردى, قۇرىلىمدار ءجانە تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى جەتىلدىرۋ ناتيجەسىندە قول جەتكىزدىك. الايدا, جوسپارلى جۇمىس كولەمى تولىق ورىندالدى, – دەيدى سيۋي كەتسيان مىرزا.
كومپانيانىڭ بۇدان دا تابىستى جۇمىس ىستەۋىنە ىقپال ەتەتىن جوعارىدا ايتىلعان ءۇش ينۆەستيتسيالىق-يننوۆاتسيالىق جوبا تۋرالى دا كاسىپورىن باسشىسى تاراتىپ ايتىپ بەردى. وزدەرى ءجۇزەگە اسىرۋعا باستاماشى بولعان بۇل جوبالاردان كومپانيانىڭ كۇتەرى مول.
يگىلىگى مول ينۆەستيتسيالىق جوبالار
جىلدىق قۋاتى 3,5 ميلليون توننا مۇناي دايىندايتىن سولتۇستىك ترۋۆا كەن ورنىنداعى كەشەندى سىعىمداۋ سورعى ستانساسى – نەگىزىنەن سورعى ستانساسى قۇرىلىسى مەن گازدى سىرتقا تاسىمالداۋ جانە سىعىمداۋ قوندىرعىسىن بىرىكتىرەدى. ستانسانىڭ وندىرىستىك قىزمەتىنە مۇناي ۇڭعىماسىنان گاز سۇيىقتىق قوسپاسىن باسىمدىقپەن قابىلداۋ, گاز سۇيىقتىق ەكى فازالى كوپ ساتىلى گەرمەتيكالىق ءبولىنۋ, گاز بەن سۇيىقتىقتى جەكەلەپ ولشەۋ, سونداي-اق گاز بەن سۇيىقتىقتى سىرتقا ايداۋ ءۇشىن جەكە تىعىزداۋ جاتادى. ءبولىنىس ۇدەرىستەرى وتكەننەن كەيىن قۇرامىندا سۋى بار مۇناي جاڭاجول كەن ورنى قۇبىر جەلىلەرى ارقىلى ورتالىقتاندىرىلعان تازالاۋ جۇرگىزىلەتىن №4 مۇناي دايىنداۋ زاۋىتىنا جونەلتىلەدى. بۇل نىساندى پايدالانۋعا بەرۋ سىرتقى رىنوكقا ساپالى تاۋارلى گاز بەن مۇناي جەتكىزۋدىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مۇنايعا ىلەسپە گازدان ايىرىلعان شيكىزات بيىلعى باستى جوبالاردىڭ ءبىرى -№4 مۇناي دايىندايتىن زاۋىتقا ايدالادى. مۇندا مۇناي ءتيىستى ستاندارتتارعا جەتكىزىلىپ, ماگيسترالدى مۇناي قۇبىرلارىنا ايدالادى. ونىڭ جىلدىق قۋاتتىلىعى 4,0 ملن. توننا قارا التىن دايىنداۋعا نەگىزدەلگەن. ال قۇرىلىس قۇنى 16 500,0 ملن. تەڭگە قۇرايدى.
زاۋىت – قازىرگى جۇمىس ىستەپ تۇرعان جاڭاجول كەن ورنى مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ تەحنولوگيالىق نىسانى. ول – جاڭاجول جانە سولتۇستىك ترۋۆا كەن ورىندارىنىڭ مۇنايىن دايىنداۋعا ارنالعان. سولتۇستىك ترۋۆا كەن ورىندارىنداعى ۇڭعىمادان شىعاتىن مۇناي سۇيىقتىعى قوسپاسى مۇناي جيناۋ ماگيسترالدى قۇبىر جەلىلەرى ارقىلى سىعىمداۋ سورعى ستانساسىنا تۇسەتىن بولادى, وندا قوسپا ەكى فازالى بولىنۋدەن وتەدى. ۇدەرىسى جۇرگەننەن كەيىن ىلەسپە گاز قاباتقا تازارتىلماعان گازدى سىعىمداۋ ستانساسىنا ايدالاتىن بولادى, ال بولەكتەنگەن قۇرامىندا سۋى بار مۇناي قۇبىر جەلىلەرىمەن №4 مۇناي دايىنداۋ زاۋىتىنا ازىرلەۋ ءۇشىن جونەلتىلەدى. بۇل نىساندى پايدالانۋعا بەرۋ ناتيجەسىندە كومپانيا تالاي جىلدار بويى الاۋعا جاعىلىپ كەلگەن گازدى بۇقتىرىپ قانا قويماي, ونى ەل يگىلىگىنە جاراتۋ ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشەدى. جاڭا نىساندى ىسكە قوسۋ سونداي-اق, اتموسفەراعا زياندى قالدىقتاردىڭ شىعۋىن ەلەۋلى تۇردە تومەندەتۋگە جانە مۇناي ءوندىرۋ اۋماعىندا ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وكىنىشكە قاراي مۇنايعا ىلەسپە گاز رەسەيدىڭ تۇتىنۋ جۇيەسىمەن عانا شەكتەلىپ وتىر, بۇل كوگىلدىر وتىندى وتكىزۋ ءوندىرۋ كولەمىنەن كەيىن قالىپ كەلەدى, ەن بايلىقتىڭ پايداسىن تولىق كورە الماي وتىرعانىمىز دا سوندىقتان.
قاباتقا تازارتىلماعان گازدى سىعىمداۋ بويىنشا كومپرەسسورلىق ستانسا – ءوزىنىڭ نەگىزگى وندىرىستىك قىزمەتىندە كەن ورنىنان ىلەسپە گازدى قۇرعاتۋ جانە تىعىزداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. قۇرعاتۋ شاراسىنان كەيىن تابيعي گاز تارامدار بويىنشا گاز تىعىزداۋ ۇڭعىماسى ساعاسىنا كەلىپ تۇسەدى. كومپانيا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بيىلعا گازدى الاۋعا جاعۋعا بەلگىلەنگەن ليميت 330 ميلليون تەكشە مەتر بولسا, قازىر 300 ميلليون تەكشە مەتردەن ازداۋ قۇرايدى, ءبىراز كەمىتۋگە العىشارت جاسالۋدا. قاباتقا گازدى قايتا ايداۋ ستانساسىنىڭ تيىمدىلىگى سوندا تابيعي ورتاعا ىلەسپە گازدىڭ قالدىقتارى شىعۋىن ازايتادى ءجانە قاباتتارداعى قىسىمدى ۇستاپ تۇرادى. مۇنى تابيعي گاز قويماسى دەسە دە بولعانداي. جەر قاباتىنا ايدالعان گازدى كەز كەلگەن ۋاقىتتا يگىلىككە جاراتۋعا ابدەن بولادى.
وسى ءۇش ينۆەستيتسيالىق جوباعا جۇمسالاتىن قارجى 350 ميلليون اقش دوللارىن قۇرايدى. قازىر وسى نىسانداردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىندا 2 مىڭ ادام, سونىڭ ىشىندە 250 قىتايلىق مامان ەڭبەك ەتەدى. قىتايلىق ماماندار ىسكە قوسۋ-رەتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە, نىساندار پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن ەلدەرىنە قايتادى. بۇل نىساندار ىسكە قوسىلعاندا جاڭا 150 جۇمىس ورنى اشىلادى.
الەۋمەتتىك ارىپتەستىككە ادالدىق
كومپانيا 2009 جىلى عانا دەمەۋشىلىك-قايىرىمدىلىق شارالارىنا 783 ملن. تەڭگە ءبولىپ, جىل قورىتىندىسى بويىنشا «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق «ءۇزدىك الەۋمەتتىك جوبا» نوميناتسياسىندا «پارىز» – بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بويىنشا مەملەكەتتىك كونكۋرستىڭ لاۋرەاتى اتاندى. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ بەتى قايتا باستاۋى جانە مۇناي باعاسىنىڭ ءسال دە بولسا كوتەرىلۋى كومپانيانىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىنىڭ جاقسارا تۇسۋىنە ىقپال ەتتى. بۇل كاسىپورىننىڭ الەۋمەتتىك ءماسەلەردى شەشۋىنە قولايلى جاعداي تۋعىزدى. كومپانيا بىلتىردىڭ وزىندە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن ەكى رەت كوتەرىپتى. سونداي-اق, ۇجىمدا مۇقتاج جاندارعا كومەك-قولداۋ كورسەتۋ شارالارى ءجۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2010 جىلى ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن 2008 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بويىنشا «پارىز» كونكۋرسىنا قاتىسقان 434 كومپانيانىڭ ىشىنەن «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامى جەڭىمپاز بولىپ, گران –پري سىيلىعىن يەلەندى. «جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار» شىققان اكتسيونەرلىك قوعام وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني سالاسىنا كوپتەپ قارجى ءبولىپ كەلەدى.
– ەلباسى قولىنان مۇنداي جوعارى دارەجەلى سىيلىقتى الۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەت. سونداي-اق, بۇل تەك ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ عانا جەڭىسى ەمەس, بۇكىل وبلىس تۇرعىندارىنىڭ تابىسى. اقتوبە وبلىسىنداي قازىنالى ءوڭىر بولماسا, ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ دا بولمايتىنىن سەزىنەمىز. بۇل سىيلىق ءبىزدى جاڭا تابىستارعا جەتەلەيدى, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى بۇرىنعىدان دا ارتتىرا تۇسەدى. مۇنايلى وڭىردەگى الەۋمەتتىك ءماسەلەلەردى شەشۋگە بۇدان بىلاي دا اتسالىسا بەرەمىز. ءبىزدىڭ كومپانيا دەمەۋشىلىك-قايىرىمدىلىق شارالارىن جاساۋدان ەشقاشان دا باس تارتقان ەمەس, بۇل قىزمەتىمىزدىڭ ماڭىزدى بۋىنى بولىپ تابىلادى. «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق مەن وبلىس اكىمدىگى اراسىندا جاسالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا سايكەس بىلتىر 600 ميلليون تەڭگە ءبولىندى, – دەيدى سيۋي كەتسيان.
ونىڭ مالىمدەۋىنشە, ءبىر اۋىلعا 320 ميلليون تەڭگەگە ءمادەنيەت ءۇيى سالىنىپتى, ەكى وتباسىعا ءپاتەر ساتىپ اپەرىلىپتى. سونداي-اق, كەن ورىندارىنا تاياۋ ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىنا دا تۇراقتى تۇردە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەدى ەكەن. جالپى, كومپانيانىڭ الەۋمەتتىك كومەككە, قايىرىمدىلىق شارالارىنا ءبولگەن قارجىسى جىل اياعىنا دەيىن 1 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ ءتۇستى. كاسىپورىن ءوڭىر تۇرعىندارىنا مۇنايعا ىلەسپە گازدى ارزان باعامەن جەتكىزىپ بەرۋدە. ءبىر مىڭ تەكشە مەتر گازدىڭ وزىندىك قۇنى 100 دوللار بولسا, ورتاشا وتكىزۋ باعاسى 14,3 دوللاردى قۇرايدى ەكەن. وسىنىڭ وزىنەن-اق, اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ادامدارعا جاساپ وتىرعان جاقسىلىعىنىڭ قانشاعا تۇسەتىنىن ەسەپتەي بەرىڭىز. بىراق, ادامداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا سەلقوس قارامايتىن, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن جەتە تۇسىنەتىن كومپانيا باسشىلارى مۇنداي شىعىنداردى شوتقا قاعىپ جاتپايدى, كەرىسىنشە جىلدان-جىلعا قايىرىمدىلىق شارالارىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ولارعا ءبولىنەتىن قارجى كولەمىن كوبەيتۋگە نيەتتى.
وتكەن جىلى «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق-دا سپورتتىڭ سەگىز ءتۇرى بويىنشا اۋقىمدى تۇردە سپارتاكيادا ءوتتى. ەكى كۇنگە سوزىلعان بۇل ۇلكەن شاراعا اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ بارلىق ءبولىمشەلەرىنەن جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەر قاتىستى. قوعام باسشىلىعى اتالعان شارانى وتكىزۋگە, سىيلىقتار الۋعا قوماقتى قارجى ءبولدى. وسىنىڭ ءبارى جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەك ءونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ۇجىمدا سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالۋدا دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولا قويماس.
ساتىبالدى ءساۋىرباي.
اقتوبە وبلىسى.