(ويتولعاق)
جاقىندا قازاقستان حالقىنىڭ وكىلدەرى باس قوسىپ, رەفەرەندۋم وتكىزىپ, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 قاڭتارىنا دەيىن ۇزارتۋدى ۇسىندى. بۇل رەسپۋبليكادا كەڭ قولداۋ تاپتى. ءبىر توپ دەپۋتاتتار كونستيتۋتسياعا ءوزگەرىس ەنگىزىپ, «قر-نىڭ پارلامەنتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 54-بابىن 2 تارماعىنىڭ 3) تارماقشاسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, قازاقستاندى قۇرۋ مەن نىعايتۋ ىسىنە باعا جەتپەس ۇلەس قوسقان, وتانىمىزدى پروگرەسس پەن گۇلدەنۋ جولىمەن باتىل العا باستاپ كەلە جاتقان, تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى ونى قۇرۋشى رەتىندە سىزگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە – ەلباسىنا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تاعايىنداۋ باستاماشىلىعىمەن ۇندەۋ جولدايدى جانە وعان «ءسىز رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتەرىن ۇزارتۋ مۇمكىندىگىن كوزدەيتىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدايسىز با؟» دەگەن ماسەلەنى شىعارۋدى وتىنەدى» دەلىنگەن. كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى باپتى ۇسىنعان دەپۋتاتتىڭ ءبىرى ەدىم. وكىنىشكە وراي, ەلباسى, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ بۇل ۇسىنىستى قولدامايتىنىن ءتيىستى جارلىعىمەن جاريا ەتتى. قالىپتاسقان جاعدايدان شىعۋدىڭ زاڭدى جولدارىنىڭ بارلىعىن جان-جاقتى قاراستىرۋ قاجەت بولدى. رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءراسىمىنىڭ زاڭ اياسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقانىن بۇرىنعى باس پروكۋرور, كەشەگى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سپيكەرى, بۇگىنگى وپپوزيتسيونەر ج.ا.تۇياقباي جوققا شىعارمايدى. بىراق ول سايلاۋ وتكىزۋ دەموكراتيالىق جول دەپ بىلەدى. ال بەلگىلى ساياساتتانۋشى ە.قارين بولسا: «وپپوزيتسيانىڭ ءبىرشاما ءبولىگى قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن قىسقارتۋعا قاتىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە باستاما كوتەردى. باسقا سوزبەن ايتقاندا, رەفەرەندۋمدى يدەيا رەتىندە تالقىلاۋعا سالۋعا وپپوزيتسيانىڭ ءوزى تۇرتكى بولدى», – دەپ مالىمدەدى.
يدەيالار اۋىسىپ جۇرەدى. ونى قالاي, قانداي ماقساتتا پايدالانۋ ءبىر بولەك. حالىقتىڭ كوپشىل توبى سول وپپوزيتسيانىڭ كەرەعار ۇسىنىسىن وڭتايلى ماقساتتا پايدالانۋدى كوزدەدى. ءتيىستى راسىمدەۋ وتكىزدى, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا تىركەدى.
سونىمەن, 5 ميلليوننان استام ادام بۇگىنگى كۇنگە دەيىن رەفەرەندۋم وتكىزۋ قاجەت دەپ سانايدى. بۇل سايلاۋشىلاردىڭ قانشا پايىزى ەكەنىن ءوزىڭىز-اق ەسەپتەي بەرىڭىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 3-بابىنىڭ 1-تارماقشاسىندا: «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باس؟؟؟؟ ؟ ؟؟؟؟؟؟,تاۋى – حالىق», ال 2-تارماقشاسىندا: «حالىق بيلىكتى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى, سونداي-اق ءوز بيلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرەدى», – دەپ جازىلعان. ياعني, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىگىنىڭ, ونىڭ ەگەمەندىگىنىڭ جانە كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمىنىڭ نەگىزى قازاقستان حالقى بولىپ تابىلادى. سونداي-اق, قازاقستان حالقىنىڭ جانە مەملەكەتىنىڭ اتىنان ءسويلەۋگە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى مەن وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى شەڭبەرىندە پارلامەنتتىڭ عانا قۇقى بار. ءارى پرەزيدەنت پەن رەسپۋبليكا پارلامەنتىنىڭ كونستيتۋتسيالىق وكىلەتتىكتەرى باسقا دا ماسەلەلەرگە تەلىنە وتىرىپ, حالىقتىڭ ەرىك-جىگەرىن ورىنداۋعا باعىتتالعان فورمالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل حالىق ءوز جىگەرىن تىكەلەي ءجانە جاناما تۇردە جۇزەگە اسىرا الادى دەگەن ءسوز. ول رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ارقىلى, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىن سايلاۋ, پارلامەنت ءماجىلىسىن سايلاۋ, ءماسليحات دەپۋتاتتارىن سايلاۋ ارقىلى تىكەلەي ءجۇزەگە اسىرادى, ال جاناما تۇردە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا سەنات دەپۋتاتتارىن سايلاۋعا سەنىم بىلدىرەدى.
قوس پالاتالى پارلامەنت دەپۋتاتتارى وزدەرىن سايلاعان حالىقتىڭ ەرىك-جىگەرىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇزىرەتتەرىنىڭ شەڭبەرىندە پرەزيدەنت قويعان ۆەتونى قوس پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ بەستەن ءتورت ءبولىگىنىڭ داۋىسىمەن ەڭسەرۋگە ءمۇمكىندىگى بار.
14 قاڭتار – تاريحي كۇن. سىن ساعاتتان وتتىك. پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ءماجىلىستىڭ 101, سەناتتىڭ 40 دەپۋتاتى داۋىس بەرىپ, پرەزيدەنت ۆەتوسىن ەڭسەردى.
ەندى پرەزيدەنت زاڭ جوباسىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جولدايتىن بولار دەپ پايىمدايمىن. ەگەر كەڭەس اتالمىش زاڭ جوباسى اتا زاڭعا قايشى دەپ تاپپاسا, وندا ەلباسى نە زاڭعا قول قويادى, نە بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمعا جىبەرەدى. ەگەر زاڭعا قول قويسا, رەفەرەندۋم ءبىر عانا ماسەلە – پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا عانا ارنالادى. ەلباسى كونستيتۋتسياعا تولىقتىرۋ ۇسىنعان وزگەرىستى قولداماعان جاعدايدا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمنىڭ كۇن تارتىبىنە ەكى سۇراق ەنەدى: ءبىرىنشىسى – كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزۋ, ەكىنشىسى – ەلباسى وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ جونىندە. ال رەفەرەندۋمدا ءتيىستى داۋىس جينالعان جاعدايدا كونستيتۋتسياعا وزگەرىس ەنگىزىلەدى, ءارى پرەزيدەنت وعان قول قويۋعا ءتيىس.
زاڭعا سايكەس رەفەرەندۋمدى تەك قانا ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جاريالايدى.
حالىق تاڭداۋىنا, دەپۋتاتتار قولداۋىنا ەلباسى, تۇڭعىش پرەزيدەنت تۇسىنىستىكپەن قارار دەپ ويلايمىن. سونىمەن, ءتۇيىندى ءسوز ەلباسىدا.
جاقىندا, باسپاسوزدە باتىس ساراپشىلارىنىڭ ساراپتاماسى جاريا؟؟؟؟؟. ؟؟؟؟ لاندى. وندا قازاقستاندا پرەزيدەنتتىك سايلاۋ بولا قالعان جاعدايدا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءدال ءبۇگىنگى جيناعان داۋىسىن الىپ قانا قويماي, ودان دا كوپ داۋىس جيناۋى عاجاپ ەمەس دەگەن تۇجىرىم ايتىلعان.
«...قازاقستاندىقتار سايلاۋ قاشان وتسە دە, قانداي تاڭداۋ جاسايتىندىقتارىن اشىق كورسەتىپ وتىر» (ا.ۆلاسوۆ, م.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ اقپاراتتىق-ساراپتاما ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى).
«نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىنە كۇللى ەل سەنەتىنىن الدەقاشان دالەلدەگەن باسشى» ( ۆ.جيريحين, تمد ەلدەرى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى).
«...كەز-كەلگەن جاعدايدا ءناتيجە بەلگىلى: ءبىزدىڭ ءبارىمىز ن.ءا.نازارباەۆقا داۋىس بەرەمىز! بۇل جەردەگى اڭگىمە مەملەكەت باسشىسى قانشا پايىز داۋىس جينايتىنىندا عانا. بالكىم, 85 نەمەسە 95 پايىز» (و.سۇلەيمەنوۆ).
«2012 جىلى پرەزيدەنتتىك, پارلامەنتتىك جانە جەرگىلىكتى ءماسليحات سايلاۋلارىن كەزەك-كەزەك وتكىزۋ بيلىككە دە, ونىمەن جۇمىس ىستەيتىن جەكە مەنشىك قۇرىلىمدارعا دا ۇلكەن سالماق ءتۇسىرەدى... ءبىر جىلدىڭ ىشىندە بارلىق سايلاۋلاردى وتكىزۋ ءتيىمسىز» (ا.چەبوتارەۆ, «التەرناتيۆا» اكتۋالدى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى).
«...بۇگىنگى تاڭدا پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىسۋعا وپپوزيتسياسىنىڭ ءتورت بىردەي وكىلى تىكەلەي نەمەسە جاناما تۇردە ىقىلاس تانىتتى... ءتىپتى سايلاۋ ءوز ۋاقىتىندا ءوتىپ, وپپوزيتسيا بىرەگەي ۇمىتكەرىمەن ساياسي دوداعا قاتىسسا دا, جەڭىپ شىعۋعا ءمۇمكىندىگى وتە از بولۋى مۇمكىن ەدى» (ە.قارين, ساياساتتانۋشى).
ەڭ الدىمەن ءححى عاسىر – قازاقستان عاسىرى ەكەنىن ۇمىتپايىق. سوندىقتان دا قازاقستان ءۇشىن ەڭ وزەكتى دە وركەندى باعدارلاما – 2020 باعدارلاماسى بولعالى وتىر. قازاقستان حالقىن سول باعدارلامانى ورىنداۋ عانا ەمەس, سول ارقىلى الەۋەتى كۇشتى, وركەنيەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن قوعام دا, ادام دا, قوعامدىق قاتىناستار دا وزگەرمەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تاريحي سالىستىرۋ تۇرعىسىنان كەلسەك, كەزىندەگى رۋزۆەلتتىڭ اقش-تى داعدارىستان شىعارۋعا ارناعان «جاڭا باعىتى» سياقتى بۇل باعدارلاما ونەركاسىپتى, ەكونوميكانى, يدەولوگيانى دامىتاتىن ازاماتتىق قوعام قۇرۋدىڭ العىشارتى بولاتىن توسىن جول, تىڭ سوقپاق, باستى باعىت.
بۇل باعدارلاماعا ن.ءا. نازارباەۆ الەم وركەنيەتى وتكەن جولدى ساراپتاپ, كەرەكتىسىن ىرىكتەپ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جاڭعىرتۋ تۇرعىسىنان كەلدى. ءوزى ءوتكەن جولدىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكەسىن ۋاقىت بەزبەنىنە سالدى. ءدانەگىن الدى, كاشەگىن تاستادى.
ونەركاسىپ, ەكونوميكا, رۋحانيات, مادەنيەت باسەكەگە ءتۇسىپ قانا قويمايدى, ادام كاپيتالى اراسىندا باسەكە ورنىعادى. ءبىر ءسوزبەن ايتقاندا, تالانتتىنى تالانتسىز ادام باسقارمايدى, تالانتتى ادام تالانتتى ادامداردى باسقارادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ۇلتتاردىڭ جاقىنداسۋىن عانا قامتاماسىز ەتىپ قويماي, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەليتاسىن قالىپتاستىرادى. كوشتەن قالماس ءۇشىن, شىنايى تالانتتار شوعىرى كوبەيە تۇسپەك.
ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستاننىڭ قازبا بايلىقتارىنىڭ شەكسىز ەم-ەستىگىن ايتىپ قويماي, كۇش-جىگەردى جاڭا يندۋستريالىق جوبالاردى ءجۇزەگە اسىرىپ, جاپوندار وتكەن جولمەن جاڭا تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى قالىپتاستىرۋعا جۇمساۋ كەرەكتىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ناقتى ىستەردىڭ ناقتى جوبالارىن ۇسىندى.
ماعان اقتاۋدان ءبىر جۋرناليست ارىپتەسىم حابارلاستى.
– مەيلى سايلاۋ ءوتسىن, مەيلى رەفەرەندۋم ءوتسىن, ءسىز نازارباەۆ جەڭەدى دەپسىز. سولاي-اق بولسىن. ەگەر پرەزيدەنت نازارباەۆ جەڭىسكە جەتسە قازاقستاندى نە توسىپ تۇر؟ – دەپ سۇراق قويدى.
ارينە, اڭگىمەمىز تەلەفون ارقىلى بولعاندىقتان جۋرناليسكە ىقشام جاۋاپ بەردىم. بىراق كوكەيىمدە سول سۇراق قالىپ قويدى. سوندىقتان دا قازاقستاننىڭ بولاشاعى تۋرالى ويتولعاق پىكىرىمدى ورتاعا سالعاندى ءجون كوردىم.
...بىردە شاعىن توپپەن ءشاي ءىشۋ بولدى. ۇكىمەت باسشىسى, پالاتا توراعالارى مەن قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ ونشاقتى دەپۋتاتى قاتىسقان شايدىڭ داستارقانىن ءجۇرگىزۋ ماعان بۇيىردى. ارينە, ەكى-ءۇش مينۋتتاي ەلباسى تۋرالى ماداق ءسوز ايتقانىمدى جاسىرا المايمىن. ءوزىمنىڭ ەلباسىمدى, ءوزىمنىڭ پرەزيدەنتىمدى قالاي ماقتاسام دا, قالاي ماقتانسام دا جاراسىمدى ەكەنىن ىشتەي سەزەمىن, ءىشتەي سەنىمدىمىن. بىراق ەلباسى مەنى لەزدە ورنىما قويدى.
– سەن, ءۋاليحان, قالامگەرسىڭ. ويىڭدى ايتىپ ءجۇرسىڭ, جازىپ ءجۇرسىڭ. بىراق بۇل داستارقاننىڭ ءسوزى ەمەس. مەن سەنى اسابالىق قىزمەتتەن بوساتامىن, – دەدى.
ءبارىمىزدىڭ توسىلىپ قالعانىمىز راس-تى. بىراق ەلباسى ءبارىن ورنىنا قويدى. داستارقان بيلىگىن ءوز قولىنا الدى. ءان دە ايتىلدى, انەكدوت تا توگىلدى, سىرەسىپ-سىرەسىپ وتىرعان دەپۋتاتتاردىڭ كومەيى دە سوگىلدى. ەرتەككە بەرگىسىز ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە قانشاما سىر ايتىلدى, قانشاما كەزدەسۋلەر ەسكە ءتۇسىرىلدى. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە سىرەسكەن كەزدەسۋ سىرلاسۋ كەشىنە قالاي اۋىسىپ كەتكەنىن دە بايقاماي قالدىق. اراسىندا ءاڭگىمە استانانى الماتىدان اقمولاعا كوشۋ ساتىندەگى پسيحولوگيالىق سىناق تۋرالى ءوربىدى.
– ءبىز ومىردە جولىمىز بولعان ادامدارمىز, – دەدى ن.ءا. نازارباەۆ و.ابدىكارىموۆ, ق.سۇلتانوۆ ۇشەۋمىز جەكە قالعان ساتتە. – ءبىزدىڭ جولىمىز حالقىمىزدىڭ سەنىمى ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. سول حالىقتىڭ اماندىعىن تىلەيىك, سول حالىق ءۇشىن ابىرويمەن ادال جۇمىس ىستەيىك.
كوڭىل كوتەرەر كەشتىڭ جۇرەككە وي سالعان تۇسى ۇمىتىلار ما؟
بولاشاق جوبالار تەك ن.ءا. نازارباەۆ ءۇشىن قاجەت ەمەس. ول ءوز سوڭىنان وزىق ويلى, زاماناۋي نارىقتىق قاتىناستار كەزىندە وي ۇسىنا الاتىن, جاڭا زاماننىڭ جاڭا ادامدارىن قالىپتاستىرۋدى ارماندايدى. بولاشاقتىڭ بوز جىگىتتەرى مەن قىزدارى, ن.ءا. نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەرى مەن ن.ءا.نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى تۇلەكتەرى سول جالپىحالىقتىق ءمىندەتكە اينالىپ وتىرعان الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ مەن ۇلتتىق مودەرنيزاتسيالاۋ تۇعىرناماسىنىڭ لوكوموتيۆىنە اينالاتىن جاڭا ۇرپاق.
ن.ءا.نازارباەۆ ۇسىنىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق مودەرنيزاتسياسى ارقىلى الەۋمەتتىك ساياسي وزگەرىستەرگە جول اشىلماق. بۇل الەمدىك داعدارىس كەزىندەگى قازاقستاندىق ءادىستىڭ وڭتايلى ورىن العانىن ايعاقتاپ وتىر. دەمەك, «اۋەلى ەكونوميكا – سونان سوڭ ساياسات» ۇستانىمى ءالى دە باسىم باعىتقا يە بولاتىنىن مەڭزەتەدى. ءارى بۇل ازاماتتىق ءجانە ۇلتتىق ۇستانىمدارعا نەگىزدەلگەن مەملەكەت پوتەنتسيالىنىڭ قارقىندى داميتىن باعدارشامىنا اينالماق.
ن.ءا.نازارباەۆ ەۆوليۋتسيالىق دامۋ ارقىلى ۇلتتىق ساناعا رەۆوليۋتسيالىق سىلكىنىس اكەلۋدى ءجون دەپ بىلەدى.
كەڭەس وداعىنداعى بەسجىلدىقتار مەن ەگەمەن قازاقستاننىڭ بەسجىلدىعىنىڭ قانداي ايىرماشىلىعى بار؟! البەتتە, جەر مەن كوكتەي. ن.ءا.نازارباەۆ بەسجىلدىقتارى قازاقستاننىڭ كەنجەلەپ قالعان سالالارىن قايتا جاڭعىرتۋ ارقىلى ەكونوميكالىق بەسجىلدىقتارعا قول جەتكىزۋگە ارنالعان. اگرارلىق-يندۋستريالدىقتان – يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوسپارلار ناقتى ەكونوميكالىق جانە عىلىمي بولجاممەن ۇندەسە, ۇدەمەلى تۇرعىدا داميدى.
جاڭا ونجىلدىقتا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, انا مەن بالانى قورعاۋ, اۋىلدىڭ جاڭا ينفراقۇرىلىمدارىن ىسكە قوسۋ ماسەلەلەرى ويداعىداي ءجۇزەگە اسىرىلماق.
زايىرلى, قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ زاڭدارى جۇمىس ىستەپ, بيلىكتىڭ ءۇش تارماعى تەڭگەرمەلى تۇردە داميدى. جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, «ەۋروپاعا جول» باعدارلاماسى جاڭا سيپاتقا يە بولادى.
ۇيىمداسقان قىلمىسپەن, كوررۋپتسيامەن كۇرەس ىمىراسىز ءجۇرگىزىلەدى. قازاقستان ازاماتتارى زاڭ الدىندا بىردەي جاۋاپتى ەكەنىن ءتۇسىنىپ قانا قويماي, ول ءومىر زاڭدىلىعىنا اينالادى. بۇعان سوڭعى ۋاقىتتاعى جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەردىڭ جاۋاپقا تارتىلۋى ايعاق بولادى.
2012 جىلعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ سايلاۋىندا كەمىندە ەكى پارتيا بولاتىندىعى بەلگىلى. ءويتكەنى سايلاۋ جونىندەگى زاڭعا ءتيىستى وزگەرىس ەنگىزىلدى. ال كوپ داۋىس العان پارتيالاردىڭ وكىلدەرى 7 پايىزدىق دەڭگەيدەن وتكەن جاعدايدا پارلامەنت ماجىلىسىنەن ءوزىنىڭ ورنىن الارى انىق.
ءبىر قاراعاندا مۇنىڭ ءبارى قيال سياقتى. ال شىندىعىنا كەلگەندە ن.ءا.نازارباەۆ قۇرعاق ۋادەنىڭ ادامى ەمەس, ول ناقتى ىستەردىڭ ادامى. ومىرلىك تاجىريبەسى مول, شارۋاشىلىقتى, ەكونوميكانى, عىلىمدى, قوعامدىق ويدى يگەرگەن وزىق ويلى ادام, الەم مويىنداعان ساياساتكەر.
سونىمەن بىرگە, ن.ءا.نازارباەۆ پوستكەڭەستىك جۇيەدە رەفورماتور رەتىندە تانىلىپ وتىر. قازىر ۋكراينا قازاقستاندىق جولدى تاڭداسا, رەسەي دە بۇل ۇردىستەن باس تارتپاي وتىر.
«قازاقستان سوڭعى جىلدارى بۇرىنعى كەڭەس ەلدەرى كەڭىستىگىندە عانا ەمەس, الەمدە دە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ قارقىنى مەن ساپاسى جاعىنان كوشباسشى بولىپ كەلەدى. ءارى الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس كەزەڭىندە قازاقستاننىڭ وسى ارتىقشىلىعى بۇرىنعىسىنان دا ايقىندالا ءتۇستى» (ي.نيكولاەۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, فبك كومپانياسى ستراتەگيالىق ساراپتاما دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى).
...قازاقستان تاجىريبەسىن پايدالانۋ ارقىلى رەسەي فەدەراتسياسىندا كەڭىنەن ەتەك جايىپ كەلە جاتقان داعدارىستى توقتاتىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قول جەتكىزىپ وتىرعان ايتارلىقتاي ءساتتىلىككە جەتۋگە وراسان زور ءمۇمكىندىكتەر تۋدىراتىن ەدى (م.دەلەگين, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, جاھاندانۋ ماسەلەلەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى).
مىنە, قازاقستان بولاشاعى وسىنداي جارقىن دا جاسامپاز.
پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءار مينۋتى حالقىنا قىزمەت ەتۋگە ارنالعان. وعان مىنا دەرەكتەردى كەلتىرسەك تە جەتكىلىكتى.
«پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن 2010 جىلى 500-دەن استام حاتتامالىق ءىس-شارالار ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى 14 ءماجىلىس وتكىزدى.
...ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە 12 رەت جۇمىس ساپارلارىن جاسادى.
ونىڭ قاتىسۋىمەن 180 كەزدەسۋ مەن حالىقارالىق سيپاتى بار ءىس-شارالار وتكىزىلدى, ولاردىڭ قاتارىندا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ شەڭبەرىندە شەت ەلدەرگە جاسالعان 7 ساپار جانە 16 كوپجاقتى سامميت پەن 5 حالىقارالىق فورۋم بار.
ن.ءا.نازارباەۆ 40-تان استام ءباسپاسوز ءماسليحاتتارى مەن بريفينگتەر وتكىزىپ, شەتەلدىك جانە وتاندىق جەتەكشى باق-تارعا 14 سۇحبات بەردى.
جىل بويى پرەزيدەنت 2500-گە جۋىق قۇجاتتاردى قاراپ, قول قويدى, ولاردىڭ قاتارىندا 132 زاڭ, 220 جارلىق, 61 وكىم, 15 ءماجىلىس حاتتامالارى, 1500-نان استام قىزمەتتىك قۇجاتتار, تالدامالىق جانە اقپاراتتىق– انىقتامالىق ماتەريالدار, ازاماتتاردىڭ 218 ارىز-شاعىمدارى مەن حاتتارى بار.
وسى كەزەڭدە مەملەكەت باسشىسى بارلىعى 76 كۇن ءىسساپاردا بولدى, ونىڭ 32 كۇنى شەت ەلدەرگە, 44 كۇنى قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىنە ارنالدى» (ماحمۇت قاسىمبەكوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى).
دەرەكتەر ايتۋعا عانا جەڭىل. بۇل ساپارلاردىڭ ارقايسىسى قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋىنە, ينۆەستيتسيالاردىڭ ارتۋىنا, ساياسي ارەناداعى ەل بەدەلى مەن بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە, قاراپايىم حالىقتىڭ ويى مەن سۇرانىسىن بىلۋگە, ادىلەت ىزدەگەن ادامداردىڭ اراشاسى بولۋعا, سان قۇجاتتاردى سانا مەن ۇلت مۇددەسى تۇرعىسىنان قاراپ ەكشەۋگە, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن ءومىر جولىنىڭ ءبىر ۇزىك كەستەسى عانا. سوندىقتان دا حالىق – تورەشى, حالىق – ءادىل ساراپشى. مىنە, رەفەرەندۋم يدەياسىنىڭ ءتۇپ-توركىنىندە حالىقتىڭ ن.ءا.نازارباەۆقا سەنىم ارتا وتىرىپ, ەلباسى ۇسىنعان «قازاقستان-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ مايەگى جاتىر. حالىقتىڭ ۇلى تاڭداۋىنا باس يەسىڭ!
ءۋاليحان قاليجان, ءماجىلىس دەپۋتاتى.