ءدىني باسقارما ءپاتۋاسى: «ازاماتتىق نەكەگە» ۇكىم قاتال

جۋىردا باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلىنىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى عۇلامالار كەڭە­سىنىڭ ءحى وتىرىسىندا ازاماتتىق نەكەنىڭ ۇكىمىنە قاتىستى ءپاتۋا قابىلداندى, دەپ حابارلادى قمدب-نىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. ءپاتۋانىڭ تولىق ءماتىنى تومەن­دەگىدەي: «سوڭعى كەزدە قوعامدا ەر مەن ايەلدىڭ ەرىكتى تۇردە ءبىر-ءبىرىن سىناۋ ماقساتىندا نەكەسىز قوسىلىپ, اتا-انا, تۋعان-تۋىستارىنا جاريالاماي ەرلى- زايىپتى بولىپ بىرگە تۇراتىن «ازاماتتىق نەكە» ۇعىمى پايدا بولدى. كەيبىرەۋلەر ونى «ەركىن ماحاببات» نەمەسە «ءىس جۇزىندەگى نەكە» دەپ تە اتايدى. الايدا, نەكەسى قيىلماعان «ازاماتتىق نەكە» شاريعاتتا نەكە­سىزدىككە جاتادى. سەبەبى, احاج بولىمىندە رەسمي تىركەلمەي نەمەسە مۇسىلمانشا نەكە قيىلماي جاقىنداسۋ زينا ۇعىمىنا كىرەدى. وسىلايشا, ەكى تاراپ «ەرلى-زايىپتى بولۋعا دايىن­دىق, تاجىريبە» دەگەن جەلەۋ­مەن اۋىر كۇنا بولىپ سانالاتىن زي­ناقورلىقتى اقتاۋعا تىرىسادى. نەگىزىندە, مۇسىلمان شاريعاتىندا حالال مەن حارام انىق اجىراتىلىپ كورسەتىلگەن. «ازاماتتىق نەكەنىڭ» شاري­عاتقا قايشىلىعى مىناداي: ازاماتتىق نەكەدە نەكە قيىل­ماي ەر مەن ايەل توسەك قاتى­ناسىنا بارادى. ال نەكە قيىلماي توسەك قاتىناسىنا بارۋ شاريعي تۇرعىدان زيناعا جاتادى. زينا شاريعاتتا ۇلكەن كۇنا بولىپ ەسەپتەلەدى. اللا تاعالا قۇران كارىمدە زيناعا مۇلدە جولاماۋدى قاتاڭ ەسكەرتكەن: «زيناعا مۇلدە جولاماڭدار. شىن مانىندە, ول – انىق ارسىزدىق ءارى ەڭ جامان جول» («يسرا» سۇرەسى, 32-ايات) دەلىنەدى. ازاماتتىق نەكەنىڭ سالدارىنان دۇنيەگە كەلگەن بالا ويناستان تۋعان بولىپ ەسەپتەلەدى. دۇنيەگە كەلگەن ءسابي شاريعي تۇرعىدان مۇراگەرلىك, قامقورلىق قۇقىقتارىنان ايىرىلادى. ءسابيدىڭ اتا-اناسى شاريعات بويىنشا زيناقور دەگەن اتاۋعا يە بولىپ, اللانىڭ قۇزىرىندا اۋىر ەسەپكە تارتىلادى. وتباسىلىق جاۋاپكەرشىلىك ساقتالمايدى. نەگىزىندە, ەر-ازا­ماتقا وتباسىن اسىراپ-باعۋ, ءنا­پاقا تابۋ مىندەتى جۇكتەلەدى. ۇر­پاق تاربيەسى, ءۇي شارۋاشىلىعى ايەل­دىڭ ەنشىسىندە. ال ازاماتتىق نەكەدە مۇنداي جاۋاپكەرشىلىك مۇلدە ساقتالمايدى. ولار, بار بول­عانى, ءبىر-ءبىرىن سىناۋ, ءتا­جىريبە ماقساتىمەن عانا بىرگە تۇرادى. جەتەسىز ءناسىلدىڭ قالىپ­تا­سۋىنا اپارىپ سوقتىرادى. سەبەبى, قازاق جۇرتى ءوزىنىڭ تەگىن, ۇلتىن بىلمەيتىن ۇرپاقتى جەتى اتاسىن بىلمەگەندى «جەتەسىز» دەپ اتاعان. ۇكىم: احاج بولىمىندە رەسمي ءتىر­كەلمەي نەمەسە مۇسىلمانشا نەكە قيىلماعان «ازاماتتىق نەكە» – زينا بولىپ سانالادى. جوعارىدا اتالعان تەرىس سيپاتتاعى «ازاماتتىق نەكەنىڭ» شاريعاتتاعى ۇكىمى – حارام. مۇسىلمان بالاسى ارتى وپىق جەگىزەتىن مۇنداي اۋىر ءارى لاس كۇنادان اۋلاق بولۋى ءتيىس».