دانا اباي ايتقانداي

ەلباسىمەن بىرگەمىز!

قازاقستاندىقتار ن.نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋدى قولدايدى

جولمۇحان تۇرىكپەن ۇلى, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى. كوپ نارسە باسشىعا, جەتەكشىگە, ءىستىڭ كوزىن بىلەتىن ادامعا باي­لانىستى ەكەنىن ناقتى ومىردە اياق باسقان سايىن كورەسىڭ. قاي سالادا بولماسىن, ۇلكەندى-كىشىلى ۇجىم­نىڭ باسىنا جاقسى ادام كەلسە, ۇلكەن قابىلەتى بار ادال ادام كەلسە, سول ۇجىم ەڭسەسىن كوتەرىپ, قۇل­­پىرىپ شىعا كەلەدى. ىسكەر ادام ءوزى باسقارعان شارۋاشى­لىق­تى, ۇج­ىمدى العا سۇيرەيدى. ال ەلىڭە بايلانىستى بول­عان­دا, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ۇلى كوشىمىزدىڭ تىزگىنىن ۇستاپ وت­ىرعانىنا شۇكىرشىلىك ەتىپ, وس­ىن­داي ادامنىڭ باسشىڭ ەكەنىن ماق­تان ەتەسىڭ. ول جايىندا باسقالار­دىڭ جاقسى ايتقانىنا مەرەيىڭ وسە­دى. وسىدان ءبىراز بۇرىن تاجىك­ستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون­نىڭ: «نازارباەۆتاي باسشىسى بار قازاق حالقى باقىتتى عوي» دەگەن ءسوزىن ەستىپ كوڭىلىمىز مارقايسا, مۇنداي سوزدەردى قازىر الەمنىڭ ءار تۇسىنان, نەبىر دۋالى اۋىزداردان ەستيمىز. مۇنىڭ ءوزى قازىر قالىپتى جاعدايعا اينالعانداي. بۇل جايىندا تولعانۋعا رەس­پۋب­ليكا جۇرتشىلىعى وكىلدەرىنىڭ ەلىمىزدىڭ شىعىسىندا باس قوسىپ, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازاربا­ەۆ­تىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە ۇسىنىس جا­سا­ۋى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازا­مات­تارىنا ۇندەۋ تاستاعانى سە­بەپ­شى بولىپ وتىر. بۇل شاقىرۋعا رەسپۋبليكا حالقى تولىقتاي دەرلىك قولداۋ كورسەتەتىنىنە كامىل سەنەمىن. «تولىق» دەمەي, «تولىقتاي دەر­لىك» دەپ, از دا بولسا, كەيبىر قارسى ازاماتتاردىڭ دا تابى­لا­تىنىن جاسىرعىم جوق. ول دا ءومىر زاڭدىلىعى. ولاردىڭ ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرۋلەرىنە مۇمكىندىك جاسا­عان دا سول پرەزيدەنتىمىز نازار­باەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ورنىق­قان تاۋەلسىز دەموكراتيالىق مەم­لە­كەتىمىزدىڭ پايدا بولۋى. «ايداعانى بەس ەشكى, ىسقى­رى­عى جەر جارادى» دەگەن بار. ولار­دىڭ ايقايى اجەپتاۋىر, بىراق ول­ار­دى قولدايتىندار شامالى. ونى وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋى كورسەت­كەن. حالىقتىڭ نۇرسۇلتان نازار­با­ەۆتى قانشاسى قولداعانىن دا جۇرت ۇمىتقان جوق. سول سايلاۋدان بەرى پرەزيدەنتتىڭ بەدەلى حالىق­ارالىق اۋقىمدا دا, ءوز ىشىمىزدە دە بۇرىنعىدان دا ارتقانى ايقىن, كۇمانسىز. ونى جاقىندا استانادا وتكەن ەقىۇ ءسامميتى كەزىندە ءال­ەم دە مويىندادى, حالقىمىزدىڭ دا كوزى جەتتى. سول سامميتتەن كەيىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بە­دەل-ابىرويى الەم الدىندا, حا­لىق الدىندا جاڭا ءبىر بەلەسكە كو­تە­­رىلسە, سوعان وراي وعان قارسىلار­دىڭ قاتارى مىقتاپ سەلدىرەدى دەپ تۇجىرىم جاساۋعا ابدەن بولادى. وسىنداي كەزدە پرەزيدەنت ساي­لاۋى وتەر بولسا, ەلباسىنا داۋىس بەرۋشىلەر سانى بۇرىنعىدان دا ارتارى كۇمانسىز. سونى ەسكەرىپ, نۇرسۇلتان نا­زارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەت­تى­گىن ۇزارتۋعا بايلانىستى رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە ۇسىنىس اي­تى­لۋى وتە ورىندى. سايلاۋ وتسە, ون­ىڭ ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتەتىنى ءشۇباسىز. سوندا ماسە­لە­نىڭ سايلاۋ وتكىزۋدەي شىعىنى دا, ايقاي-داڭعازاسى دا مول ناۋقان­سىز شەشىلگەنى ءجون-اق دەيسىڭ. وسى جەردە ءسوزىمىزدى دانىش­پان ابايدىڭ بىزگە وسيەت رەتىندە قالدىرعان ءبىر ويىن كەلتىرۋمەن تۇجىرىمداۋدى ءجون كورىپ وتىر­مىز. ۇلى بابامىز ءوزىنىڭ وتىز توعىزىنشى سوزىندە قازاقتىڭ بوي­ىنداعى جاقسى ەكى مىنەزدى اتاپ كورسەتىپ, سونى جوعالتپاۋدى اي­تا­دى. تىڭدايىق: «ول ەكى مىنەزى قايسى دەسەڭ – اۋەلى – ول زاماندا ەل باسى, توپ باسى دەگەن كىسىلەر بولادى ەكەن. كوشى-قوندى بولسا, داۋ-جانجالدى بولسا, بيلىك سولاردا بولادى ەكەن. وزگە قارا جۇرت جاقسى-جامان وزدەرىنىڭ شارۋا­سى­مەن جۇرە بەرەدى ەكەن. ول ەل باسى, توپ باسىلارى قالاي قىلسا, قالاي بىتىرسە, حالىقتا ونى سىناماق, بىردەن-بىرگە ءجۇ­گىرمەك بولمايدى ەكەن. «قوي اسى­عىن قولىڭا ال, قولايىڭا جاقسا, ساقا قوي», «باس-باسىڭا بي بول­ساڭ, مانار تاۋعا سىيماسسىڭ, با­سالقاڭىز بار بولسا, جانعان وتقا كۇيمەسسىڭ» دەپ, مال ايتىپ, تىلەۋ قىلىپ, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى بەردىك ساعان, بەرگەن سوڭ, قايتىپ بۇزىلماق ءتۇ­گىل, جەتپەگەنىڭدى جەتىلتەمىن دەپ, جاماندىعىن جاسى­رىپ, جاقسى­لى­عىن اسىرامىن دەپ تىرىسادى ەكەن. ونى زور تۇتىپ, اۋليە تۇ­تىپ, ونان سوڭ جاق­سى­لارى دا كوپ ازبايدى ەكەن. ءبارى ءوز باۋىرى, ءبارى ءوز مالى بولعان سوڭ, شى­نى­مەنەن جەتەسىندە جوق بولماسا, سولاردىڭ قامىن جەمەي قايتەدى؟». بۇعان قوسىپ-الۋ ارتىقتاۋ كو­رىنەدى. قازاقي مەنتاليتەتى كەم­شىن­دەر عانا مۇنى تۇسىنبەۋى, قا­بىلداماۋى مۇمكىن. مەن ءسوزىمدى ولارعا ارناپ وتىرعانىم جوق, ءتۇ­سىنەتىندەرگە ايتىپ وتىرمىن. الماتى.

حالىق قالاۋى قاپىسىز

ماحامبەت اۋدانى جۇرتشىلى­عىنىڭ ەلباسىنا دەگەن ىقىلا­سىندا شەك جوق. ويتكەنى, نۇر­سۇل­تان نازارباەۆ 2002 جىلى اتى­راۋ­عا ساپارى كەزىندە وسى اۋدانعا ارنايى كەلدى. جۇرتشى­لىقپەن ەمەن-جارقىن پىكىر الى­سىپ, ءوتى­نىش-تىلەكتەرىن زەيىن قويا تىڭدادى. سونان سوڭ “كەلەسى جىلى ماحامبەت بابا­مىز­دىڭ 200 جىلدىق مەرەي­تويىن يۋنەسكو دەڭ­گەيىندە اتاپ وتەمىز. سوعان دەيىن ماحامبەت اۋ­دا­نىنا دەيىنگى جول ارالىعى كۇر­دەلى ءجون­دەۋدەن وتەدى. سول كەزدە تاعى دا كەلىپ, وزدەرىڭىزبەن ءجۇز­دەسەمىن, باتىر با­بامىزدىڭ مە­رەي­تويىن بىرگە اتاپ وتەمىز” دەگەن ەدى ەلباسى. ايتقانداي, ءبىر جىلدان سوڭ ەل­باسى ماحامبەت اۋدانىنا تۇر­عىن­دار قۋانىشىن بولىسۋگە كەلدى. اۋدان جۇرتشىلىعىن باتىر با­با­نىڭ مەرەيتويىمەن قۇتتىقتادى. بۇل كەزدە قوس وبلىستى ءبىر-ءبى­رى­مەن جال­عايتىن كۇرەجولعا كۇر­دە­لى ءجون­دەۋ باستالىپ, ماحامبەت اۋ­دانىنا دەيىنگى ارالىعىنا تاق­تاي­داي تەگىس اسفالت توسەلگەن ەدى. اۋدان تۇر­عىندارىنىڭ جۇزدەرىنە شۋاق ۇيا­لاپ, نۇرسۇلتان نازار­با­ەۆتى ەرەكشە ىقىلاسپەن قارسى ال­عانىنا كۋا بولعانبىز. سول ىقى­لاس ءالى دە سول قالپىندا ەكەنىنە مىنە, تاعى كوز جەتكىزدىك. ەل­باسىنىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەت­تىگىن ۇزارتۋعا بايلا­نىس­تى رەفەرەن­دۋم­نىڭ باستاماشى تو­بىنىڭ ۇندەۋىن قاپىسىز قۋاتتاعان جيىندا ماحامبەتتىكتەر ء“بىز ارقا­شان دا ەل­باسىمەن بىرگەمىز! نۇر­سۇلتان نازارباەۆ – ءبىزدىڭ تاڭدا­ۋىمىز! پرە­زيدەنتپەن بىرگە – ابزال بولاشاققا, جاڭا تابىستارعا, جاڭا جەڭىستەرگە جەتەيىك!” دەگەن ورتاق ۇستانىمعا توقتادى. اۋدان­دىق ءماسليحات حات­شى­سى ا. قۇر­مانباەۆتىڭ اي­تۋ­ىنشا, ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلعان رە­فورمالار مەن ەكو­نوميكالىق ءور­لەۋ – ەلباسى نۇر­سۇلتان نازار­با­ەۆتىڭ ساليقالى سايا­ساتىنىڭ جەمىسى. “قازاقستاندا الەم ەلدەرى قى­زى­عاتىنداي ساياسي تۇراقتىلىق قا­لىپ­تاستى. تاياۋ شى­عىستاعى, ال­ىس-جاقىن شەت ەلدەردە دۇركىن-دۇركىن دۇربەلەڭدەر مەن قاقتىعىستار ورىن السا, قا­زاقستانداعى ءار ءتۇرلى ەتنوستار اراسىنداعى ىنتىماق پەن بىرلىككە سىزات تۇسكەن جوق. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ىنتىماق پەن بىرلىكتەن, تۇ­راق­تىلىق پەن تاتۋلىقتان قىمبات نارسە بولمايدى” دەگەن ونى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى س. ءتاج­بەنتاي, ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ادىسكەرى م. بەكيموۆا, “جاس وتان” جاستار قا­ناتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى ق. قۇل­ماشەۆ, ەمحانا دارىگەرى م. عا­بيتوۆتار ءبىراۋىزدان قولدادى. قازاق مۇنايىنىڭ العاشقى تام­­شىسى الىنعان جىلىوي اۋدا­نى­نىڭ تۇرعىندارى ەلباسىنا ۇدا­يى ارقا سۇيەپ جۇرەدى. سەبەبى, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي ىقپالىمەن اۋدان اۋماعىنداعى “تەڭىز” كەنىشىن يگەرۋگە العاشقى شەتەلدىك ينۆەستور كەلدى. كەنىشتى يگەرۋ ءۇشىن قۇرىلعان “تەڭىزشەۆرويلدىڭ” ءال­ەۋ­مەتتىك دەمەۋىن الدىمەن وسى اۋدان جۇرتشىلىعى كورە باستادى. بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ قارجى­لاي قولداۋىمەن سارىقامىس, كەڭ­ارال اۋىلدارى جاڭا مەكەنگە قو­نىس اۋداردى. ەندى بۇل كاسىپورىن اۋدان ورتالىعى – قۇلسارىداعى اۋ­ىز سۋ, كاناليزاتسيا قۇبىرلارىن جاڭعىرتۋدى قولعا الدى. مۇنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىر­ما­سىمەن اتقارىلۋدا دەپ پايىم جاسايدى جىلىويلىقتار. – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ءور­كەن­دەۋ مەن بيىك بەلەستى باعىن­دى­رۋداعى ورلەۋىندە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى بار. شەتەلدەن ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ەگەر شەتەل ين­ۆەستورلارى ەلباسىمىز نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ باتىلدىعىنا سەن­بەسە, قازاقستان ەكونومي­كاسى­نا ين­ۆەستيتسيا سالار ما ەدى؟ ەن­دى, مىنە, ەكونوميكامىز وركەن جاي­دى, قا­زاقستانداعى تۇراقتى­لىق جاھان جۇر­­تىن قىزىقتىرادى. ەگەمەندىگىمىز بەن كەمەلدىگىمىزدى جالعاستىرۋ ءۇشىن ءبىز, اقساقالدار زامان تىنىش­تىعىن, ۇرپاعىمىز­دىڭ الەۋەتتى ءوم­ىر ءسۇرۋىن قالاي­مىز. ول ءۇشىن پرە­زيدەنتىمىزدىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ءجو­­نىندەگى رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قول­داي­مىن, – دەدى اۋداندىق ارداگەرلەر كە­ڭەسىنىڭ ءتور­اعاسى تىلەگەن كادىروۆ. ال اتىراۋ قالاسىنداعى جي­ىن­دى اشقان وبلىستىق ءماسليحات حات­شىسى جالعاس دۇيسەنعاليەۆ “وداق ىدىراعاننان كەيىنگى قيىن كەزەڭدە قازاقستاندا بەيبىت ءومىر ساقتالىپ قالدى. ەلباسىنىڭ شەتەلدىك ينۆەس­تورلاردى تارتۋ ءجو­نىن­دەگى باستاما­سى باياندى بولىپ, الپاۋىت كومپانيالار قازاق ەلىنە وزىق تەحنولوگيا, جاڭا تەحنيكا مەن شەبەر ماماندار اكەلدى. ەل ەكونوميكاسى دامىدى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى جاق­ساردى” دەي كەلە, نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ۇلتارالىق تاتۋلىقتى نى­عاي­تۋ, قازاقستاندى الەمدەگى كوش­باس­­شى مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسۋ­دا­عى جەمىستى ەڭبەگىن اتاپ ءوتتى. مۇنايلى ءوڭىر جۇرتشىلى­عى­نىڭ قولداۋى مۇنىمەن شەكتەلىپ قالماق ەمەس. ءار اۋداندا, ءار اۋ­ىل­دا, ءار ۇجىمدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىل­­عى 6 جەلتوقسانعا دەيىنگى مەر­زىمگە ۇزارتۋ ءۇشىن رەفەرەندۋم وتكىزۋ قا­جەتتىگىن قولداعان جيىندار جالعا­سۋ­دا. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قا­زاق ەلىنىڭ دامۋى, كەمەل كەلەشەگى ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگىن ورىندى با­عالاعان حالىق الداعى ون جىلدى تۇڭ­عىش پرەزيدەنتپەن بىرگە جال­عاس­تىرۋدى قالايدى. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى.

كەسىمدى پىكىرگە قوسىلامىن

ورازباي ابىشەۆ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى. جاقىندا كيەلى التايدا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەت­تىگىن 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە القالى جيىن بو­لىپ ءوتتى. باستاماشى توپتىڭ بۇل ۇسىنىسىنا بۇگىندە رەسپۋبليكا كولەمىندەگى تۇرعىندار قى­زۋ قول­داۋ بىلدىرۋدە. راس, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇراقتى تۇردە دامۋىنا, وركەنيەتتى تى­نىش ەلدە ءومىر سۇرۋىمىزگە ەلبا­سى­نىڭ قوسقان ۇلەسى وراسان. مۇن­داي جەتىستىككە ۇلت كوسەمىنىڭ سارابدال سايا­ساتىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ, ۋىزداي ۇيىعان بايان­دى تىرشىلىگىمىزدى تورتكۇل دۇنيەگە پاش ەتتىك. الەمدىك قارجى داعدارىسى كە­زە­ڭىندە دە پرەزيدەنتىمىز تىعى­رىق­تان شىعا ءبىلىپ, سالا ۆەدوم­ستۆولارىنا ناقتى مىندەتتەر جۇك­تەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بىرنەشە جارقىن جو­با­لاردىڭ ومىرگە كەلۋىنە جانە جۇمىس ورنى سانىنىڭ ارتۋىنا جول اش­ىلدى. بۇل دەگەنىمىز, حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى جاقسارىپ, ءونىم­دى­لىك ەسەلەنە ءتۇ­سەدى دەگەن ءسوز. سارىارقانىڭ تورىندە بۇگىندە زامان تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن ءبىر­نەشە نىساندار بوي كوتەردى. كور­گەندەردىڭ كوزى سۇيسىنەتىن عا­جايىپ وسى عيماراتتار ەڭسەسى بيىك ەلدىڭ مارتەبەسىن اسقاقتاتىپ تۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەزىندە اس­تانانى قالىپتاستىرۋ ءجو­نىندەگى ۇتىمدى ۇسىنىسى وسىلايشا ءوم­ىرشەڭدىگىن دالەلدەدى. ايتا بەرسەم, جاقسىلىققا تو­لى ىستەرىمىز جەتەرلىك. سوندىقتان وسى جەتىستىكتەرىمىزگە جەتۋگە تىكەلەي باستاماشى بولعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكى­لەت­تىگىن ۇزارتۋ تۋرالى كەسىمدى پىكىرگە تولىقتاي قوسىلامىن.

حالقىنىڭ باعىنا تۋعان

ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا 6 جەل­توقسانعا دەيىن ۇزارتۋ ماقسا­تىندا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە رەسپۋبلي­كا­لىق باستاما­شى توپتىڭ ۇندەۋى ءبۇ­گىندە باتىس ق­ا­زاقستان وبلى­سىن­داعى اقجايىق اۋ­دانى جۇر­تىنىڭ دا باستى نا­زا­رىن­ دا. «الداعى ونجىلدىقتا دا تۇڭ­عىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بىرگە بولامىز!» – ءال­ەۋ­مەتتىڭ بۇگىنگى نيەتى دە, تىلەگى دە وسى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وكى­لەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوق­سانىنا دەيىن ۇزارتۋعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكى­زۋ جونىندەگى باستاماشى توپتىڭ ۇسى­نىسىن قولداۋعا ارنالىپ اۋ­دان­دىق ءماسليحات وتىرىسى ءوتتى. وسىندا جينالعان دەپۋتاتتار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وك­ىل­دەرى, جاستار جەتەكشىلەرى ال­دىن­داعى سوزىندە ءماسليحات حات­شى­سى د.جاق­­سىباەۆ بىلاي دەدى: – ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جى­لىنا اياق باستى. وسى جىلدار ارا­لىعىندا ەلباسىنىڭ باسشىلىعى­مەن عاسىرعا بەرگىسىز جۇمىستار اتقارىلعانىن بىلەسىزدەر. ەل دا­مۋى­نىڭ نەگىزگى قۇجاتىنا اينا­لىپ وتىرعان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى ناتيجەلى ورىندا­لۋ­دا. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بەدە­لىنىڭ ارقاسىندا ەلوردامىزدا ەقىۇ ءسامميتى ءوت­ىپ, استانا دەكلاراتسياسى قابىلداندى. ەلباسىنىڭ بيىلعى تاريحي جول­داۋىنا وراي ەلىمىزدە يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق ورلەۋ ءدا­ۋىرى باستالدى. بۇگىننىڭ وزىندە 152 يندۋستريالىق جوبا ىسكە قو­سىل­دى. سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ وبلى­سىمىزدان 5 جوبا بار. تاۋەلسىزدىك جولىنا تۇسكەن سىن ساعاتتاردا ەلباسىمىز ءوزىن قاجىر­لى قايراتكەر, دانا ساياساتكەر رەتىندە كورسەتىپ, ەگەمەن قازاقستان مەم­لەكەتىنىڭ نەگىزىن قالادى. حال­قى­نىڭ باعىنا تۋعان ول شىنايى ۇلت كوشباسشىسىنا اينالىپ وتىر. ەلىمىزدەگى جەتىستىكتەر ەلبا­سى­نىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان باعدارلامالاردىڭ ناتيجەسىندە ءجۇ­زەگە اسۋدا. ءوزى ۇسىنعان باعدار­لامالاردى قالاي جۇزەگە اسىرۋدى ەلباسىنان ارتىق بىلەتىن ادام بول­ماس. سوندىقتان كوشباس­شى­مىزعا مۇمكىندىك بەرۋىمىز كەرەك, دەيدى باتىسقازاقستاندىقتار. بولات ەسقاليەۆ, جۋرناليست. باتىس قازاقستان وبلىسى, اقجايىق اۋدانى.

سۇيەر ۇلىڭ بولسا ەگەر

جاقسىلىق ىسقاقوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, اقساقالدار القاسىنىڭ مۇشەسى. ءوز باسىم سەمەي جەرىنە ەلى­مىز­دىڭ بارلىق ايماقتارىنان جي­نال­عان باستاماشى توپ مۇشە­لە­رىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ­تىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزار­تۋعا بايلانىستى رەفەرەندۋم ءوت­كىزۋ جونىندەگى شەشىمىن ءدال وسى­لاي بولۋعا تيىستىدەي سالقىنقان­دى­لىقپەن, سابىرمەن قابىلدادىم. دەسەك تە, ارامىزدان اتا زا­ڭىمىزدا جازىلعانداي قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءارى قارايعى وكى­لەت­تىگىن جالپىحالىقتىق سايلاۋ ار­قىلى نەگە ۇلعايتپاسقا دەۋشىلەر­دىڭ تابىلۋى ابدەن مۇمكىن. ءيا, قازاقستان كونستيتۋتسياسىندا پرە­­زيدەنت جايلى ارنايى تاراۋ بار. وندا مەملەكەتتىڭ باسشىسى, مەم­لەكەتتىڭ ىشكى جانە سىرتقى سايا­سا­تىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىن­دايتىن, ەل ىشىندە جانە حالىق­ارا­لىق قاتىناستاردا قازاقستاننىڭ اتىنان وكىلدىك ەتەتىن ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعانىڭ كونستيتۋتسيا­لىق زاڭعا سايكەس جالپىعا بىردەي, تەڭ جانە توتە سايلاۋ قۇقىعى نەگىزىندە بەس جىل مەرزىمگە سايلا­نا­تى­نى ايتىلعان. 1991 جىلعى 1 جەل­توق­سانداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت سايلاۋىن ءالى ۇمىتا قويعان جوق­پىز. اراداعى بەس جىلدان كەيىن 29 ساۋىردە بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى پرەزيدەنتتىك وكىلەت­تى­لىك ۇزارتىلدى. بۇدان سوڭ ەكى رەت بالامالى سايلاۋ وتكىزىلدى. قاي-قاي­سىسى بولسىن زاڭعا قاي­شى ەم­ەس. ەڭ باستىسى, بۇل سايلاۋلار ن.نازارباەۆتىڭ حالىقتىڭ ۇلكەن قول­داۋىنا يە ساياسي كوشباسشى ەكەنىن دالەلدەدى. بۇل سەنىم ءالى كۇنگە دەيىن جويىلعان ەمەس. جىل وتكەن سايىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇستانعان باعىتىن قىزۋ قولداپ, سارا ساياساتىن قولداۋشىلار قاتا­رى­نىڭ ارتا تۇسكەنىن بايقاۋ قيىن ەمەس. ال, باستاماشى توپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ وكىلەتتىگىن حا­لىق­تىق رەفەرەندۋم ارقىلى ۇزار­تۋ­دى نيەت ەتسە – وعان اركىم قۇقى­لى. مۇنىڭ ءوزى زايىرلى ەلگە ءتان دەموكراتيالىق قۇبىلىس, قۇندى­لىق ەكەنى داۋسىز. تالاي سايلاۋدى باستان وتكەر­دىك. تارتىسقا تولى ساياسي دودا­لار­دىڭ بەل ورتاسىندا جۇردىك. مە­نىڭشە, بار ماسەلە سايلاۋعا, بولماسا رەفەرەندۋمعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ونى وتكىزۋ سونشالىقتى قي­ىن دا ەمەس. تاجىريبەمىز دە مول. سايلاۋ ءدال بۇگىن وتسە دە حالىق تاڭداۋى تاۋەلسىز قازاقستانىمىز­دىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە تۇسەرى انىق. ويتكەنى, سوناۋ اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە ەل باسشىسىن قا­پىسىز تاني بىلگەن قازاقستان­دىق­تار ءوز تاعدىرلارىن وعان سەنىپ تاپسىردى, امانات ەتتى. سودان بەرى 19 جىل بويى ىستىعىن دا, سۋىعىن دا, جەڭىسىن دە, جەمىسىن دە بىرگە كورىپ كەلەدى. تاريح ءۇشىن قاس-قا­عىم ءسات ىشىندە قازاقستان الەم موي­ىنداعان ەلدەر ساناتىنان وي­ىپ تۇرىپ ورىن الدى. پرەزيدەنت­تىڭ زور تاباندىلىعى مەن وراسان كۇش-جىگەرىنىڭ, ۇيىمداستىرۋ­شى­لىق تالانتىنىڭ ارقاسىندا تۇ­راق­تى دامۋ جولىنا ءتۇسىپ, ۇلت­ارا­لىق جانە كونفەسسياارالىق كەلى­سىم­نىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى قا­لىپ­تاستى. العا قويعان ورەلى ماقسات­تارىمىزدىڭ ورىندالىپ, ستراتە­گيا­لىق دامۋ جوسپارلارىمىزدىڭ ءوزارا ۇيلەسىم تاپقانى بولاشاققا دەگەن بەرىك سەنىمدى ۇشتاي تۇسەدى. تاريح بەتىنە التىن ارىپتەر­مەن جازىلعان استانا ءسامميتى ەل­باسىنىڭ حالىقارالىق ارەنا­داعى ابىروي-بەدەلىن ودان ءارى اسپانداتا ءتۇستى. ەكى كۇن بويى ەلوردادا جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋدا اسا ماڭىزدى ماسە­لەلەردى تالقىلاپ, قوعامدىق قاۋ­ىپ­سىزدىكتىڭ تىڭ باستامالارىن اي­قىن­داپ بەرگەن ءVىى سامميت ەقىۇ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىن بەردى. قا­زاقستان باسشىسىنىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالىق جانە الەمدىك پرو­بلەمالاردى شەشۋ جونىندەگى باس­تا­مالارى مەن ۇسىنىستارى وعان قا­تىسۋشى مەملەكەت باسشىلارى تا­راپىنان كەڭ قولداۋ تاپتى. ءوز باسىم نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىن كوپتەن بەرى بىلەمىن. ونى قازاقتىڭ باعىنا تۋعان تۇلعالى ازا­مات رەتىندە قادىر تۇتامىن. جا­ۋاپتى قىزمەتتەردە جۇرگەندە تالاي رەت جۇزدەسىپ, ىسكەرلىگىنە, ادامي قاسيەتتەرىنە ءتانتى بولعان ەدىم. كوپ جىل پاۆلودار وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بول­عا­نىمدا اقىل-كەڭەستەرىن بەرىپ, سول كەزدە-اق كوشباسشىلىققا لاي­ىق ەكەنىن مويىنداتا بىلگەن-تۇعىن. قازاقستاندىقتاردىڭ قاي-قاي­سى­سى بولسىن ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دا­مۋىنا, ەكونوميكالىق جاعىنان قارىشتاپ العا باسۋىنا, ۇلت­ارا­لىق تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ بەكي تۇسۋىنە مۇددەلى. الدا قانشاما ىرگەلى مىندەتتەر تۇر. كەلەشەگى كەمەل ەلىمىزدى ەلباسىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. حاكىم اباي «سۇيەر ۇلىڭ بولسا ەگەر, سۇيەنەرگە جارار ول» دەپ جىرلاعانداي نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي ەلباسىمىز, كوش­باس­شىمىز تۇرعاندا ەشتەڭەگە ال­اڭ­دامايمىز. سولتۇستىكقا­زاقستان­دىق­تار قاشاندا ءسىزدى قولدايدى. ءبىز سىزبەن اركەز بىرگەمىز! سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.

كوكەيدەگى ويدى ءدوپ باسقان باستاما

«قازحروم» تۇك» اق فيليالى اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتى قا­شاندا  «ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭ­نەن قول شىعارىپ» كەلە جاتقان ۇجىم. سوندىقتان دا بولار ءتاۋ­ەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا دا, ءال­ەم­دىك قارجى داعدارىسى ەتەككە جار­ماسقاندا دا ەڭبەك ىرعاعىنان جاڭىلعان ەمەس. كاسىپورىندا ءون­دىرىستى كەڭەيتۋدىڭ العىشارتتارى جاسالىپ, ەلباسىنىڭ اقتوبەگە سا­پارى كەزىندە جاڭا تسەحتىڭ ءىر­گەتاسىنا كاپسۋل سالىپ كەتكەنى دە كۇنى كەشە عانا. سوندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى زاۋىت ۇجىمىنا ۇلكەن سەنىم ارتقان-دى. سول سەنىمنىڭ ۇدەسىنەن كورىنۋگە باعىت ۇستانعان اكتسيونەرلىك قوعام ۇجىمى شى­عىس­قازاقستاندىقتاردىڭ ۇندەۋىن ءبىر كىسىدەي جىلى قابىلدادى. وسىندا وتكەن  ەلباسىنىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋگە بايلانىستى جيىندا بۇل ماسەلە شىن جۇرەكتەن قولداۋ تاپتى. ءۇش جۇزدەن استام جۇ­مىس­شى قاتىسقان جيىندى كىرىسپە ءسوز سويلەپ اشقان  زاۋىتتىڭ ءال­ەۋمەت­تىك ماسەلەلەر جانە كولىك ءبولى­مىنىڭ باستىعى, باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ توراعاسى جامانسارى ماقاشەۆ تاۋەلسىزدىك العان 19 جىلدا ەلباسىنىڭ ەكونوميكالىق قۋاتتى, ساياسي تۇراقتى مەملەكەت قۇرا بىلگەنىن, بۇكىل دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىقتىڭ قازاقستان اتتى ىرگەلى ەلدى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى­نىڭ كورەگەندىك ساياساتى ناتيجە­سىندە تانىپ, مويىنداعانىن اتاپ ءوتتى. ەقىۇ-عا ەلىمىزدىڭ توراعا­لىق ەتكەنىن, استانا تورىندە ەقىۇ ءسامميتىن ءبىر دەمدە ءساتتى وتكىزگەنىن, استانا دەكلاراتسيا­سىن قابىلداۋعا ۇيىتقى بولعا­نىن تاريحي وقيعا دەپ باعالاپ, ەلبا­سىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى سايا­سات­شى ەكەنىنە توقتالدى. وسى باعىتتا ويىن ساباقتاعان اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى مۇرات مۇقاشەۆ  پرە­زيدەنتتىڭ ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ, ەكونوميكالىق دامۋ مەن ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى ەكەنىنە نازار اۋداردى. – ءبىز  نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن زا­مانىمىزدىڭ اسا ءىرى ساياساتكەرى دەپ بىلەمىز. پرەزيدەنتتىڭ وكىلەت­تى­گىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوق­سا­نىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى باستامانى قۋانا قولدايمىز. بۇل كوپتىڭ كوكەيىندەگى كورىكتى وي ەكەنى شىن­دىق. قازىر ەلىمىزدەگى ىشكى جالپى ءونىم ورتالىق ازيا مەملەكەت­تە­رىنىڭ كورسەتكىشىنەن 1,5 ەسە ار­تىق. ەلباسىنىڭ جەر بەتىندە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋدەگى وراسان ەڭبەگىن ءبۇ­كىل الەم مويىندادى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزگە مەملەكەتىمىزدى قا­لىپ­تاستىرۋ بارىسىندا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلدى. بۇل مىندەتتى قايىسپاس قارا نارداي العا تارتا ءبىلدى. قازاقستان ەكونومي­كاسى ەلباسىمىزدىڭ ستراتەگيا­لىق كورەگەندىگى, تاباندىلىعى مەن ەرەن ەرلىگى ارقاسىندا نى­عاي­دى. قازىر حالىق پرەزيدەنتتىڭ ءال­ەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالادا ءجۇ­­زەگە اسىرعان ىستەرىنىڭ جەمىسىن كورىپ وتىر. سوندىقتان دا سۇيىكتى پرەزيدەنتىمىزگە دەگەن سەنىم مول, كوڭىل نىق, – دەدى ول. №23 پەشتىڭ بريگاديرى داۋكەن رايىسوۆ, قايتا وڭدەۋ تسەحىنىڭ باستىعى مىرزاعۇل قۇلدىباەۆ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى, «نۇر وتان» حدپ وبلىستىق في­ليالىنىڭ توراعاسى بالعالي ورداباەۆ ەلىمىزدىڭ الەمگە تانى­لۋىن, ەرتەڭىمىزگە دەگەن سەنىمنىڭ نىعايۋىن, مەملەكەتىمىزدىڭ بەدە­لىنىڭ كوتەرىلۋىن ەلباسى ەسىمىمەن ساباقتاستىردى. قازاقستاندى مەكەندەگەن بارشا ۇلتتار مەن ۇل­ىستاردىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعىن نىعايتۋداعى قول جەتكەن جەتىستىكتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كورە­گەن­دىك باستامالارىنىڭ ناتيجەسى دەپ مالىمدەدى. جيىندا سويلەۋ­شىلەر ەلباسىنىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ ارقىلى  باستا­عان ىستەرىن باياندى ەتۋگە ءمۇم­كىن­دىك بەرىلەتىنىن باسا ايتتى. «قازحروم» تۇك» اق فيليالى اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتى جۇ­مىسشىلارىنىڭ جينالىسىندا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىن 2020 جىلعى 6 جەلتوقسانعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە  بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكى­زۋ تۋرالى باستاماسىن قولداۋ بوي­­ىنشا ۇندەۋ قابىلداندى. ءۇن­دەۋ­دە زاۋىت ۇجىمىنىڭ قازاق­ستان­نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆتى بار­لىق ىستە دە قولدايتىنى اي­تىل­دى, فەرروقورىتۋشىلار قا­زاق­ستاندىقتاردى بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم تۋرالى باستامانى قولداۋعا شاقىردى. ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە وبلىسى.

ەمەننىڭ ءيىر بۇتاعى

41 جىل اسكەر ساپىندا جۇرگەن ساردار, حالىق قاھارمانى, قر اسكەري ينسپەكتسياسىنىڭ باس قولباسشىسى, گەنەرال با­قىتجان ەرتاەۆقا جاڭا جىلدىق مەرەكەگە ساناۋلى كۇندەر قالعاندا جولىققان ەدىك. – باقىتجان ەرتاي ۇلى, ءسىز جاڭا جىلدى بەيبىت كۇندە قارسى الۋدىڭ قادىرىن بىلەتىن ادامسىز عوي. – الدىمەن مىنانى ايتقىم كەلەدى. تاريحسىز ەل جوق. ءبىز رۋحتى, ابىرويلى, نامىسقوي, ارۋاقتى حالىقپىز. كەڭ بايتاق ەلىمىزدى اتا-بابالارىمىز, باتىرلارىمىز جان بەرىپ, قان توگىپ ءجۇرىپ قورعاپ, بىزگە قالدىردى. جەرىمىزدىڭ كەڭدىگى جونىنەن الەمدە توعىزىنشى ورىن الامىز. قانداي باقىتتى حا­لىق­پىز! سول باقىتتان ايىرىلماۋىمىز قاجەت. سول با­قىتتى العا جەتەلەپ الىپ كەلە جاتقان ءبىزدىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتىمىز. ەلىمىزدىڭ جۇرەگى – استانا. وسى شەشىمگە باستاماشى بولعان, قيىن جاع­دايدا شەشىم شىعارعان كىم؟ ەلباسى! ساياسي وكىمەت شاشىراپ, وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى اتاجۇرتىنا اۋىپ جاتقاندا اس­تانانى قۇرۋعا بەل بۋدىق.  وسىنىڭ ءبارى تاريحتىڭ ونە بويىندا كورگەن قيىنشىلىقتارىمىز بەن قاسى­رەتىمىز­دىڭ وتەۋى, اتا-بابالار ارۋاعى­نىڭ قول­داعانى. كۇنى كەشە عانا باۋ­كەڭنىڭ باسىنا بارىپ قۇران باعىش­تا­تىپ قايتتىم (24 جەلتوقسان ب.مو­مىش­ ۇلى 100-گە تولعان كۇن). ءبىز وسىنداي حا­لىقپىز. ءولى ريزا بولماي, ءتىرى باي­ى­مايتىندىعىن بىلەتىن حالىقپىز. جىل اياقتالعان سايىن الدىمەن كورگەن جاق­سىلىق­تارى­مىز­دى ايتامىز. جاڭا جىل­دا دا اللا ءبىزدى ابى­رويسىزدىقتار مەن كەلەڭ­سىز­دىكتەردەن ساقتاعاي! – اڭگىمەنى ءوزىڭىز ەلدىككە, بۇتىندىككە بۇرىپ قال­دىڭىز. جۋىردا ءسىزدى وسكەمەن قالاسىندا ەلباسىنىڭ وكىلەتتىلىگىن ۇزارتۋدى قولداعان ىن­تالى توپتىڭ قاتارىنان كوردىك. وسى باستاماعا شىن مانىندە نە تۇرتكى بولدى؟ – مەن ساردار رەتىندە ايتايىن. ءبىزدىڭ وسىعان دەيىن كورگەن قيىنشىلىعىمىز از ەمەس. ەندى وسى جاقسى كۇننىڭ جالعاسقانىن, جەتىستىكتەرىمىزدىڭ كەمەلدەنە تۇسكەنىن قالايمىز. ونى حالىق تا كوكسەيدى. وسى كۇنگە ءبىزدى جەتكىزگەن, كورەگەن كوشباسشى بول­عان ەلباسى – ءبىزدىڭ جوعارعى باس قولباسشىمىز. ول كىسى ءبىزدى جارتى جولدا قالدىرماۋى قاجەت. 2020 جىل­عا ول كىسى ءبىزدى جەتكىزۋى قاجەت. وعان دەيىن دە وسەر-ونەر ەلىمىز بار. ءوسىپ كەلە جاتقان جاستارىمىز, بۋىنى بەكىپ جاتقان ۇرپاعىمىز بار. مەن دانىشپان ەمەسپىن. بىراق بۇتىندەلگەن كەزىمىزدە جامانىمىزدى جاسىرىپ, جاقسىمىزدى اسى­رۋىمىز كەرەك. بىراق, كەمشىلىگىمىزدى دە بەتكە ايتقان ءجون. وسىدان جيىرما جىل بۇرىن قانداي ەدىك, قازىر قانداي بولدىق. شاشىراپ, تويىپ تاماق ىشە الماي قينالعان كەزەڭدەر دە بولدى عوي. قازىر اركىمنىڭ ۇيىندە ەكى ماشينەدەن بار. ەشكىم جىرتىق شاپان كيىپ جۇرگەن جوق. قاناعات كەرەك. مۇنان دا جاقسى كۇندەرگە قاناعاتپەن, اۋىزبىرشىلىكپەن جەتەمىز. ول قاناعات ءبىر كۇندىك ەمەس, كەلەشەك ءۇشىن بولۋى ءتيىس. – تاۋەلسىزدىكتىڭ دە 20 جىلدىعىنا قادام باس­قالى تۇرمىز. وتكەنگە ويشولۋ جاساعاندا ەندى نەنىڭ بىتكەنىن كوكسەيسىز؟ – بۇرىن اسكەري وكرۋگتەر بولماعان ەدى. مەن شتابتىڭ باستىعى بولىپ جۇرگەندە وسى ەن-بايتاق دالانى اتا-بابالارىمىز قالاي الىپ قالدى دەپ ويلايتىنمىن. مىنا جاعى زايساننان سەمەيگە دەيىن, قورعاس پەن وتارعا دەيىن لىق تولعان اسكەري بولىمدەر بولعانىمەن, باسقا تۇسىمىزدا اسكەري وكرۋگتەر بولمادى. قازىر تاۋبە, مەملەكەتىمىزدىڭ ءتورت قيىرىندا دا اسكەري وكرۋگتەرىمىز بار. ەندى اركىم ءوز ورنىندا ءوز جۇمىسىن ساپالى, ادال اتقارسا – قول جەتكىزگەن تابىستارىمىز جالعاسادى. – ەسىڭىزدە قالعان ەڭ جاقسى جاڭا جىل قايسى؟ – ءالى ەسىمدە, 10 جاسىمدا جاڭا جىل داستار­حا­نىنان ۇلكەن تورتتى كورىپ قۋانعانىم بار. بالالىق قۋانىش قوي. بۇل قالاي دەپ, تاڭ قالساڭىز دا اي­تايىن. ودان كەيىنگى جاقسى ءبىر جاڭا جىل اۋعان دالاسىندا بولدى. قان مايداندا, بوگدە ەلدە ءجۇرىپ, قازاق جىگىتتەرىمەن پويىزدا كەتىپ بارا جاتىپ, مەرەكەنى قارسى الدىق. «اعا, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە جاڭا جىل بىرنەشە ساعات بۇرىن كەلدى. ەلىمىزدىڭ اماندىعى ءۇش­ىن تىلەك تىلەپ, تويلايىق», دەپ جىگىتتەر ءجۇ­رەك­جار­دى سوزدەرىن ايتىپ, ءان شىرقاپ وتىرعانىمىز ەسىمدە. ال بيىلعى جىل حالقىمىز ءۇشىن دە, قارا باسىم ءۇشىن دە جامان بولعان جوق. ۇلىم ۇيلەندى. جاڭا جىلدى ءوز شاڭىراعىمدا قارسى العاندى جاقسى كورەمىن. – قانداي قيىندىق كورسەم دە, ادىلەتسىزدىككە دۋشار بولسام دا ەشكىمدى كىنالاپ, عايباتتاعان ەمەسپىن دەيسىز. – ەر جىگىتتىڭ باسىنا نە كەلىپ, نە كەتپەيدى؟! اۋ­ىردى كورمەگەن ادام, جەڭىلدىڭ قادىرىن قايدان بىلەدى. قانداي قىسپاق كورسەم دە, جالا جا­بىلسا دا ەلباسىن دا, ەلدى دە جا­مانداعان ەمەسپىن. بىردە ايت­قا­نىم بار ەكەن: «باتىر تاققا تالاسپاي­دى, باتىر تاقتى قورعايدى». ءبىز سار­دارمىز. ءبىز ساربازبىز. ەلدىڭ تىنىش­تىعى مەن باقۋاتتىلىعى ءۇشىن قىزمەت ەتۋگە انت بەرگەن ادامدارمىز. ەر ادام ەكى رەت انت بەرمەيدى. باسىما قي­ىن­شىلىق تۇسكەندە ادالدىعىما سەنگەن ادامدار, مايدانداس جىگىتتەر مەنى قول­دادى. سى­ناقتى كۇندەردىڭ ءوتۋىن سا­بىر­مەن كۇت­تىم. تالاي بيىككە كوتەرىلىپ, تالاي ءتو­مەن قۇلديلاپ, بيىگىمە قانشاما رەت كوتەرىلدىم... – ءسىز ءۇشىن بۇكىل ءومىر تاعدىر تالقىسى سەكىلدى دەيسىز عوي. – ...وسىنى ايتقىم كەلمەگەن ەدى. 10 ايلىعىمدا اكەمنەن قالدىم, باسىمنان سيپاپ قامقور بولعانىن كورە المادىم. بىراق, الاقانداي اۋىل مەنى ءتار­بيەلەدى. تابيعاتى مەنى ايالاپ ءوسىردى. باۋىرجانداي باتىردى تۋعان ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ تابيعاتى دا ەرەكشە. شاقپاق پەن كۇيىك اسۋىنىڭ اراسى باۋكەڭنىڭ مىنەزى سەكىلدى. سول اۋىلدان 8 گەنەرال شىققان. وسى اۋىلدىڭ باستالعان تىرلىگى, كوتەرىلەتىن شاڭىراعى, ءتىپتى شابىلاتىن شوبىنە دەيىن باتاسىز جۇرمەگەن. سول تىلەك ەر بالاعا دا ايتىلادى. ەلدىڭ تىلەگىمەن, نيەتىمەن جەتىلدىك. – ءبىر وبلىستىڭ, ءبىر اۋداننىڭ نەمەسە اۋ­ىل­دىڭ باتىرى بولمايدى دەسەدى. باتىر ورتاق. ءبى­راق, اينالىپ كەلگەن ءار قازاقتىڭ كىندىك قانى تامعان جەرى بارى بەلگىلى. كىسىلىككە جەتىپ, ەلدىڭ ازاماتىنا اينالعاندا اۋىلىڭىزعا شاپاعا­تى­ڭىز ءتيدى مە؟ – ەلىم ماعان حالىق قاھارمانى دەگەن اتاقتى الماي تۇرىپ-اق, مەن تۇرعان كوشەگە اتىمدى بەردى. سول اۋىلىما تىرمىسىپ ءجۇرىپ, مەشىت تۇرعىزىپ بەردىم. ءسويتىپ, ەلدىڭ باتاسىن الدىم. ءبىزدىڭ اۋىلدا الاقانداي كوپىر بار ەدى. سونى جوندەتىپ بەردىم. وسىنىڭ ءبارىن جاساۋعا دوستارىم كومەكتەستى, اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى بولىستى. ەلدىڭ ىقىلاسىمەن اكەمنىڭ دە ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى ەلەنىپ, ءبىزدىڭ اۋىل – ەرتاي اۋىلى اتاندى. وسىنىڭ ءبارى مەنىڭ جۇرەگىمدى اركەز جىلىتىپ, جىگەر بەرىپ تۇرادى. – سوڭعى رەت قاشان قۋاندىڭىز؟ – ۇلكەن ۇلىم كەنەتتەن قايتىس بولىپ كەتتى. دۇنيەدەن باز كەشىپ جۇرگەندە جولداستارىم ءسۇيىن­شى­لەپ, ۇلىمنىڭ دۇنيەگە كەلگەنىمەن قۇتتىقتادى. سوندا قۋانعاننان ايقايلاپ, اتى سەرىكجان بولسىن دەدىم. ودان كەيىن اۋعان سوعىسىندا جۇرگەندە سو­عىستىڭ العاشقى كۇندەرى دوسىم, لەيتەنانت ءالىم­جان ەرنيازوۆ قايتىس بولدى دەگەن سۋىق حابار ەستىدىم. 3-4 ساعات وتپەي, دوسىڭ ءتىرى ەكەن دەگەندە ولەردەي قۋانعانىم بار. سوڭعى رەت اۋىلعا اكەمنىڭ اتى بەرىلگەندە جۇرەگىم جارىلارداي بولدى. – ەندىگى ارمانىڭىز؟ – اللادان سۇرايتىنىم, نەمەرەلى بولسام ەكەن. بۇل ءبىرىنشى تىلەگىم. ەكىنشى تىلەگىم, ادىلەت – تۋىمىز بولسا, وتىرىك – ق ۇلىمىز بولسىن. ءۇشىنشىسى, جاتتان­دى ءسوز بولىپ كورىنسە دە, بەيبىتشىلىك جالعاسىپ, ەلىمىز سوعىس كورمەسە ەكەن دەپ تىلەيمىن! – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي.

الەمدى تاڭداندىرعان تۇلعا

ءبىز, وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­سى­نىڭ ارداگەرلەرى بۇكىل كەڭ-با­ي­تاق ەلىمىزدىڭ بارشا حالقىنا ءوزى­مىزدىڭ وزەكجاردى ءسوزىمىزدى ارناپ وتىرمىز. تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ, ەگەمەن قا­­­­زاقستاننىڭ بۇكىل دۇنيە ءجۇزى مەم­­لەكەتتەرى اراسىنداعى ابى­روي-بەدەلى بارعان سايىن بيىكتەپ, مەرەيى ارتۋدا. مىڭجىلدىقتار تو­عى­­سىندا جاڭا, تاۋەلسىز مەملەكەت قۇ­رىلدى. بابالار ارمانى شىن­دىققا اينال­دى. تولە بي, قازىبەك بي, ءاي­تەكە بي كوكسەگەن, ابىلاي حان ار­مان­داعان, اباي اڭساعان ابات زامان ورنادى. ەنشىسى ءبو­لىن­بەگەن ءبىرتۇ­تاس, مىز­عىماس ەلدىككە قول جەتتى. «قازاق مەملەكەت بولىپ تۇرا ال­ماي­دى» دەگەندەي كەيبىر كەرەعار پىكىرلەر مەن بولجامدار جوققا شىعارىلدى. قازاقستان حالقى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ التىن ارقاۋىنا اينالدى. ەلىمىزدەگى ەرەكشە ءتۇ­سى­نىستىك پەن توزىمدىلىك ءوزارا نىق سەنىمگە نەگىزدەلگەن. ءبىزدىڭ ەلدىڭ بىرلىگى – ىنتىماقتى ىرىسقا اينال­دىرۋدىڭ ايرىقشا ۇلگىسى. تاعدىر تابىستىرعان, تاريح توعىستىرعان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى وتانىمىزدى بىرگە كوركەيتۋدە, ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ۇرپاق وسىرۋدە. قازاق ەلىنىڭ دۇرىس جول تاڭداپ, بولاشاقتى بايسالدىلىقپەن بولجاپ, ىزگىلىك پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن پاراساتتى ساياسات جۇرگىزۋى, تاۋەل­سىز­دىكتىڭ جيىرما جىلىندا عاسىرعا بەرگىسىز عالامات, عاجايىپ جەتىستىكتەر مەن جەڭىستەرگە جەتۋى – ەل­باسىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەلەرى. الەم­دەگى نەبىر بەدەلى بيىك مەم­لە­كەت­تەر­دىڭ باسشىلارى, اسا كور­نەك­تى قوعام قاي­راتكەرلەرى اراسىندا ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز كورەگەندىگى­مەن, كەمەڭ­گەر­لىگىمەن, جاڭاشىل­دى­عىمەن, كۇ­رەس­كەرلىگىمەن, رەفور­ما­تورلىعى­مەن ەر­ەك­شەلەنەدى. نۇر­سۇلتان نازارباەۆ شىن مانىندەگى ۇلت كوشباسشىسىنا اينالدى. قا­زاقستاننىڭ جيىرما جىلدا ءجۇرىپ وتكەن جولى جەڭىل بولعان جوق. كۇردەلى كەزەڭدەردە ەرەن ەلبا­سى­مىز, كەمەل كوشباس­شى­مىز ءوزىنىڭ جاناشىرلىعى ارقىلى جارقىن ىستەرگە باستاي ءبىلدى. بۇگىندە بۇكىل الەم نازار­باەۆ­تى جاقسى بىلەدى. جوعارى باعا­لاي­دى. كەرەمەت قۇرمەتتەيدى. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز, كوشباسشىمىز حا­لىق­ارالىق دەڭگەيدە دە تاماشا باستامالار كوتەرىپ, دۇنيەجۇزىلىك بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىققا, بۇكىل­ادامزاتتىق پاراساتتىلىققا تەڭ­دەسسىز ۇلەس قوسۋدا. قازاقستان ءالى جاس, جاڭا مەملەكەت ەكەندىگىنە قاراماستان, تمد كەڭىستىگى بويىنشا تۇڭعىش رەت ەقىۇ-عا توراعالىق ەتتى. ەلىمىز­دىڭ مۇنداي بيىككە كوتەرىلۋى دە – ەلباسىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. ەلىمىزدىڭ پەشەنەسىنە جازىل­عان باقىت. نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكە­تىمىزدىڭ باسشىسى رەتىندە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىن ەلدىڭ حالىقارالىق بەدەلى ەكەندىگىنىڭ دالەلى دەپ قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ۇيىمعا جاڭا تىنىس, جاڭا سەرپىن بەرۋدىڭ ءمۇم­كىندىگى دەپ باعالاي ءبىلدى. سوڭعى ون جىلدىڭ ىشىندە ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ مەملەكەت, ۇكىمەت باسشى­لارى قاتىسۋىمەن ۇيىم قىزمە­تى­نىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداي­تىن, جاعدايلاردى سارالاپ, باعا بەرەتىن كەزدەسۋى مۇلدە وتپەگەن ەكەن. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن مۇنداي ءىرى دە ىرگەلى سامميت استانادا ءوتتى. قازاقستان رۋحى, استانا رۋحى, ۇلت كوشباسشىسىنىڭ كەمەڭگەر­لىگى كۇللى الەمنىڭ كوز الدىندا بارعان سايىن بيىكتەۋدە. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ىشكى ساياساتتا دا, سىرتقى ساياساتتا دا مەرەيلى ءتۇر­دە مەجەلەگەن اسۋلارى تاڭعا­جايىپ. ولاردىڭ ءبارى دە ورىن­دالارىنا نىق سەنىمدىمىز. الەمنىڭ ايگىلى مەم­لەكەتتەرى دە, ءالسىز ەلدەرى دە, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بارلى­عى دا قازاقستاندى نازار­با­ەۆ­سىز, نازارباەۆتى قازاقستانسىز ەلەستەتە المايتىنىن اشىق ايتۋدا. تاۋەلسىزدىك تۇعىرى نىعايىپ, بەرەكە-بىرلىگىمىز بۇگىنگىدەن دە بەكەمدەنبەگى ءۇشىن بۇكىل الەم تاڭ­دانا قارايتىن تەكتى تۇلعامىز, قا­زاقتىڭ نۇرلى پەرزەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكى­لەت­تىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزار­تۋىمىز قا­جەت. بۇل – ەلىمىزدىڭ ەلدىگىن, ۇلتى­مىزدىڭ ۇلىلىعىن, حال­قىمىزدىڭ بىرلىگىن تانىتار قا­سيەت. وسى ۇسى­نىس-تىلەگىمىزدى ىزگى نيەتتى, مەم­لە­كەت­تىڭ مەرەيلى بولا­شاعىن ادالدىق­پەن اڭسايتىن, ءوزىن وتانىمىزدىڭ شىن پاتريوتى, شى­نايى ازاماتى دەپ ەسەپتەيتىن ءاربىر قازاق جانە ءاربىر قازاق­ستان­دىق قولدايدى دەگەن سەنىمدەمىز.

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ارداگەرلەر كەڭەسى اتىنان:

ءا.اساۋباەۆ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى; و.بەگاليەۆ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى; ك.بورىعازيەۆ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, سوزاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى; ءو.وتەتىلەۋوۆ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى; ا.ساتمىرزاەۆ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, بايدىبەك اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى; ب.شۇكىربەكوۆ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى; ت.قاۋىمباەۆ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, بارلىعى 84 ادام قول قويعان.

سىربويىلىقتار ءۇن قوسۋدا

قىزىلوردا وبلىسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولداۋشىلار قاتارى كۇن سايىن كوبەيىپ كەلەدى. باستاماشى توپتىڭ وسكەمەن قا­لاسىنداعى جيىنىندا قابىل­دانعان ۇندەۋگە جالاعاش اۋدانى تۇرعىندارى العاشقى بولىپ ءۇن قوستى. اۋدان ورتالىعىندا وتكەن جيىنعا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى, ارداگەرلەر مەن كاسىپ­كەر­لەر قاتىسىپ, قازاقستاندى ءال­ەمدىك ارەناعا الىپ شىققان ۇلت كوشباسشىسىنىڭ پرەزيدەنتتىك وكى­لەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قىزۋ قولدادى. باسقوسۋدا كەنت ارداگەرلەرى كە­ڭە­سىنىڭ توراعاسى ءبىر­جان كوشتاەۆ وسىدان 10 جىل بۇ­رىن ەلباسىنىڭ جالاعاش اۋ­دا­نى­نا جاساعان ساپا­رىن ەسىنە الدى. – سول ساپارىندا اعا بۋىن وك­ىلدەرىمەن تىلدەسكەن ەلباسى قا­زاق­ستاننىڭ بولاشاق باعىت-باع­دارى جايلى بايلامدى ءسوز ايتىپ ەدى, – دەدى ارداگەر. – مىنە, بۇگىن سول وركەندى ەلدىڭ ءورىستى تىرلىگىنە كۋا بولىپ وتىرمىز. ەلىنىڭ ەڭ­سە­سىن تىكتەپ, الەمگە تانىتقان ەلبا­سى وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ وزگە ەمەس, ءوزىمىز ءۇشىن كەرەك شەشىم. اركىمنىڭ كوكەيىندە جاتقان وي­دى ءدوپ باسقان باستامانى قول­داۋ­دا سىر جاستارى دا بەلسەندىلىك تانىتۋدا. وبلىس ورتالى­عىن­داعى «بولاشاق» ۋنيۆەرسيتەتى ءوت­كىز­گەن جيىندا ەلباسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىن دامىتۋداعى ەڭبەگى باسا ايتىلدى. ەل ءتاۋ­ەل­سىزدىك العان العاشقى جىلدارى-اق مەملەكەت باسشىسى «بولاشاق» باع­دارلاماسى ارقىلى قازاقستان­دىق جاستاردىڭ شەتەلدە ءبىلىم الۋى­­نا جول اشتى. ءبىلىم بەرۋدى باسىم باعىتقا اينالدىرعان قو­عام مۇشە­لەرى ەكەندىگىن ماق­تا­نىش تۇتاتىن سىر جاستارى باس­تاما­شىل توپتىڭ ۇندەۋىن تولىق قولدايدى. مۇرات جەتپىسباەۆ, جۋرناليست. قىزىلوردا.

بولاشاققا – ەلباسىمەن

الماتى قالاسىنىڭ ۇيعىر ءما­دەني ورتالىعى ەلدىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى, ۇلت كوشباسشىسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكى­زىلۋىن قولداعان ارنايى جينالىس وتكىزدى. قالالىق ۇيعىر مادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى ابدۋللام ۋشۋروۆتىڭ اتاپ وتكەنىندەي, قا­زاقستان ۇيعىرلارى رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندەگى باستامانى تولى­عىنان قولدايدى. اتالمىش جينا­لىسقا قاتىسقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ, «نۇر وتان» حدپ الماتى قالالىق ءبو­لىمشەسىنىڭ, قالالىق سايلاۋ كو­ميسسياسىنىڭ,  ەتنومادەني ءبىر­لەس­تىك­تەردىڭ, سونداي-اق شىعارما­شى­لىق جانە عىلىمي زيالى قا­ۋىم وكىلدەرى ەلباسى وكىلەتتى­گى­نىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ قاجەتتىگى جاي­ىندا باسا ايتتى. سويلەۋ­شى­لەر مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسىنا بۇگىن تاڭدا بالاما جوق ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ولار ەلدىڭ كەلەشەكتەگى تۇراقتى دامۋىن, باسە­كەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ارتۋىن, حا­لىقتىڭ بەرەكە-بىرلىگى مەن وركەن­دەپ گۇل­دەنۋىن نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىس­تى­را­دى. – مەملەكەت باسشىسى 90-شى جىلدارى ۇسىنعان كورەگەندىك ساياسات پەن دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ار­قاسىندا ءبىز بۇگىندە تاتۋلىق پەن تىنىشتىقتا ءومىر ءسۇرىپ, الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ زارداپ­تا­رىن جەڭىپ شىقتىق, ءسويتىپ, جاڭا جەتىستىكتەرگە قاراي كامىل سەنىممەن ىلگەرىلەۋدەمىز,– دەپ اتاپ ايت­تى ابدۋللام ۋشۋروۆ. ءوز كەزەگىندە رەسپۋبليكالىق ۇيعىر مۋزىكالى كومەديا تەات­رى­نىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمى ەل­باسىنا ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ, قام­قورلىق جاساپ كەلە جاتقانى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى. تەاتر ديرەكتورى ءادىل جانباكيەۆ پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ءوز عيمارات­تارىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ جاڭارتىلعانىن ەسكە سالدى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا ۇج­ىم ءوزىنىڭ العاشقى تاريح مۇ­راجايىن اشتى. ونداعى جادىگەر­لەر 1934 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باس­تالعان ۇيعىر تەاترىنىڭ قا­لىپ­تاسۋى جايىندا سىر شەرتەدى. القالى جيىنعا قاتىسۋشىلار دەربەس دامۋدىڭ وتكەن 19 جىلى پرەزيدەنتتىڭ ەلدى باستاپ كەلە جاتقان باعىتىنىڭ دۇرىستىعىن ايقىن كورسەتىپ بەرگەنىن العا تارت­تى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇدە­مەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىن باستاپ بەردى, قازاقستاندى 2020 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جوسپا­رىندا العا اسقارالى مىندەتتەر قويدى. بۇكىل حالىق ءۇشىن اسا ماڭىزدى ناق وسى باعدارلا­ما­لاردى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ باسشىلىعىمەن جۇزەگە اسىرۋى­مىز قاجەت. ەلباسىنىڭ ءاردايىم تابىسقا باستايتىنىنا ءبىز سەنىمدىمىز, دەيدى ولار. قورعانبەك امانجول.

ەرەن ەڭبەك ۇلگىسى

تىلەۋحان ابىلداەۆ, تۋبەركۋلەز ماسەلەلەرى ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ  دوكتورى. قازاقستاندا كەيىنگى جىلدارعا دەيىن تۋبەركۋلەز ماسەلەسىن ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ جۇمىسى كوپ ۋا­قىت ءوز شەشىمىن تاپپاي كەلگەن ەدى. وسى ءبىر كۇر­مەۋى قيىن كۇردەلى ماسەلەگە, اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى ە