ارماندى جولدىڭ – جاۋاپكەرشىلىگى زور

«مەن قازاقستاندىقتاردى ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا جانە رەفورمالاردى جۇرگىزۋگە بارىنشا بەلسەندى قاتىسۋعا, ولار اشاتىن مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋعا شاقىرامىن. ءبىز ءوزىمىزدىڭ قازاقستاندىق ارمانىمىزدىڭ ورىندالۋىنا جانە قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە سەنىمدى تۇردە قول جەتكىزەتىن بولامىز!».

نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

بيىلعى جىلى ءوز تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ جيىرما بەس جىل­دى­عىنىڭ تاريحي كەزەڭىنە جەتكەن قازاق ەلىنىڭ الدىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ۇلت جوس­پارى – قازاق­ستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» ماقالاسى ارقى­لى جاۋاپتى ءارى اسىل مىندەتتەر قويىپ وتىر. ءار ۇرپاقتىڭ ءوز ارمانى بار بولسا, بۇگىنگى ۇر­پاق ارمانى – ءححى عا­سىردا قا­زاقستاندى الەمنىڭ كوشباسشى وتىز مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا جەتكىزۋ ەكەندىگىن ۇعىنا­مىز. «اتا-بابالارىمىزدىڭ كوپتەگەن ۇرپاقتارى ءۇشىن قازاق­ستان­نىڭ تاۋەلسىزدىگى اسىل ارمان بولىپ كەلدى. ءبىز ولاردىڭ ازات جانە تاۋەلسىز وتاندى اڭساعان كوپعاسىرلىق قيالدارىن ءىس ءجۇ­زىنە اسىردىق», – دەگەن پرە­زي­دەنتىمىزدىڭ پايىمدى ويىندا كوز الدىمىزداعى تاريحي اقي­قات جاتىر. قازاقستان تاۋەلسىز ەل بولىپ قالىپتاستى, الەم­دى مو­يىن­داتتى! بۇل, ارينە, ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قا­زاقستاننىڭ دامۋ جولىن كورەگەن­دىكپەن دۇ­رىس تاڭداپ, ايقىن­­داي ءبىلۋىنىڭ ارقاسىندا بولعان جاي. بۇل ەشبىر تالاس تۋدىرمايتىن اقيقات! جيىرما بەس جىلدا ءجۇرىپ وتكەن قۇتتى جولىمىزداعى ەل ءبىر­لىگى مەن ەل ىنتىماعى سياقتى قوس قۇندىلىعىمىز ءبىزدىڭ بە­رىك ۇستانىمىمىزعا اينالدى. الەمنىڭ بۇگىنگىدەي بەرەكەسىز دە ءدۇبىرلى شاعىندا سول ەل بىرلىگى مەن ەل ىنتىماعى ماڭىزىنىڭ ارتا تۇسەرى دە بار. جاھاندى الاڭ­داتىپ وتىرعان داعدارىس جاعدايىندا قازاقستاننىڭ ءوسۋى مەن وركەندەۋىن قامتاماسىز ەتۋدى ەلباسى ءبىزدىڭ الدىمىزعا تەگىننەن تارتىپ وتىرعان جوق. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ زور مۇمكىندىگى بار. ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جىل سايىنعى ناقتى تابىستارى مەن ۇلتتىق بايلىق حالىق يگىلىگىنىڭ وسىمىمەن نىعايا تۇسۋدە. ارينە, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسى مەن قوعامدى دامىتۋ ءۇشىن بىزگە تىڭ ويلار مەن تىڭ قادامدار قاجەت. ويتكەنى, ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ءسات سايىن جاڭا ءبىر توسىن سىناقتارىن العا تارتار بۇگىنگى ايلالى زاماننىڭ امالىن تابا ءبىلۋ ءۇشىن ەلباسى ءوزىنىڭ «5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قا­دام» – ۇلت جوسپارىن العا تارتتى. بۇل ۇلت جوسپارى بارشا قا­زاق­ستاندىقتاردىڭ الەمدەگى جا­ھاندىق قيىندىقتاردى ەڭ­سەرۋ­دىڭ جانە ەل مەن قوعامدى دامى­تۋدىڭ تەمىرقازىعىنا اينالىپ وتىر. ۇلت جوسپارى – ءبىزدىڭ ارقاي­سى­مىز ءوزىمىزدىڭ بۇگىنگى جانە بو­لا­شاقتاعى ءومىرىمىزدىڭ باقۋات­تى دا بەرەكەلى بولۋىنىڭ جانە دە ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن ىنتى­ماعىنىڭ باستى كەپىلى. ءبىز ءوز ەلى­مىز­دىڭ ىشكى بەرەكەسىن الاتىن جانە ىنتىماعى ۇيىپ وتىرعان حال­قىمىزدىڭ تىنىشتىعىنىڭ شىرقىن بۇزاتىن كەز كەلگەن ارە­كەتتەردەن ساق بولۋعا, وعان جول بەرمەۋگە ءتيىستىمىز. قازاقستاندىق قوعام الدىن­داعى ءار ازاماتتىڭ دا, ءار پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ دە ءوز جاۋاپ­كەر­شىلىكتەرى بار. سوعان سايكەس ەندىگى ارادا ەتيكالىق نورمالار­دى بۇزعان پوليتسيالاردىڭ ءۇستى­نەن تۇسىرگەن ازاماتتاردىڭ ارىز-شا­عىمدارىن قارايتىن قو­عامدىق كەڭەستەر مەن وزگە دە كون­سۋلتاتيۆتىك-كەڭەستىك ورگاندار جۇيەسى دە قۇرىلىپ جاتىر. سو­نىمەن بىرگە, «قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق كارتاسى» دا قۇرىلاتىن بولادى. قازىرگى كەزدە الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە بۇل ينتەرنەت-پورتال تابىستى قول­دانىلىپ تا ءجۇر. الەمدىك وسى تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, ەندىگى ارادا وسى ۆەب-رەسۋرسقا ەلدەگى بارلىق قىلمىستىق قۇ­قىق بۇزۋشىلىقتار جەدەل ەنگى­زىلەدى دە, بۇل قالىڭ جۇرت­شى­لىقتىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن تولىق باقىلاپ وتىرۋلارىنا مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. ءمى­نە, ازاماتتاردىڭ دا, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە زاڭ ال­دىن­داعى جاۋاپكەرشىلىكتەرىن كۇشەيتۋگە باعىتتالىپ وتىرعان بۇل شارانىڭ قوعام ءۇشىن ءتيىمدى­لىگى ايرىقشا بولماقشى. قازاقستاندا قۇقىقتىق مەم­لەكەتتىڭ ورنىقتىرىلۋىن ودان ءارى ورىستەتىپ, نىعايتۋ ءۇشىن ەلبا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باس­تاماسىمەن جانە قولداۋىمەن جاسالاپ ءارى شەشىلىپ جاتقان قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارىنداعى قازىرگى ءبىرتۇتاس جاڭعىرتۋ ۇدەرىسى مەن بەلگىلەنگەن شارالار مەن ناقتىلى قادامدار ازاماتتاردىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمدەرىن ارتتىرا تۇسەرى دە ءسوزسىز ەكەندىگىندە داۋ جوق. سونى­مەن بىرگە, ەلباسى اسا ءبىر وزەكتى ماسەلەگە دە قوعامنىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعاندىعىن دا ايتۋ قاجەت. «جاڭىلمايتىن جاق جوق, سۇرىنبەيتىن تۇياق جوق» دەمەكشى جاڭساق باسىپ, زاڭنان اتتاپ, سو­نى­سى ءۇشىن جازاسىن وتەگەن ادامدارعا كومەك كورسەتۋ مەن ىقپال ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەرىلىپ وتىر. «بۇل ءۇشىن الەۋ­مەتتىك وڭالتۋ كەشەندى دامىتىلىپ, جازاسىن وتەپ جات­قان ازاماتتار ءۇشىن ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارى ەنگىزىلەتىن بولادى», دەگەن ەل­با­­سىنىڭ «ۇلت جوس­پارى – قازاق­ستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» ماقالاسىندا ايتقانى قازىرگى ۋاقىتتا جازاسىن وتەپ جاتقانداردىڭ ومىرگە دەگەن جاڭا ءبىر قۇشتارلىقتارىن وياتىپ, الداعى ۋاقىتتا جاقسى ءومىر باستاي الاتىندىقتارىنا دەگەن سەنىمدەرىن نىعايتا ءتۇستى. جاڭا قازاقستاندىق ارمانعا قادام باسىپ وتىرعان تاريحتىڭ وسى ءبىر اسا جاۋاپتى شاعىندا جانە دە قازاقستان ەكونوميكاسى جاھاندىق ەكونوميكالىق قيىن­دىقتاردىڭ ىقپالىن سەزىنىپ وتىر­عان قازىرگى كەزەڭدە ەلباسى بەس ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ ەرەك­­شە ماڭىزدى ەكەندىگىن ايتا وتىرىپ, بارشا قازاقستاندىقتار قۇقىقتىق جاڭالىقتار نەگىزىندە مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن قۇ­­قىق ءتارتىبىنىڭ جۇيەسى قالاي جاڭعىرتىلىپ جاتقاندىعىن تولىق بىلۋلەرى كەرەكتىگىنە ەرەك­شە نازار اۋدارىپ وتىر. ءبىز دە وسى ورايدا پوليتسيانىڭ جە­كە قۇرامدارى مەن حالىقتىڭ اراسىندا ۇگىت پەن تۇسىنىك جۇمىس­تارىن كەڭەيتە تۇستىك. سول جۇ­مىس­تارىمىزدىڭ بارلىعى دا حالقىمىزدىڭ ازاماتتىق بەلسەن­دىلىكتەرىنىڭ ارتا تۇسۋىنە قۋاتتى سەرپىن بەرەتىندىگىنە دە سەنىمدىمىز. ۇلت جوسپارى بويىنشا مەم­لەكەتتى كاسىبيلەندىرۋدىڭ دە تىڭ قادامدارى ەل تاۋەلسىزدىگىن جانە ەل الەۋەتى مەن ەكونوميكالىق جاع­دايىن ودان ءارى نىعايتا ءتۇ­سۋگە بەرىك نەگىز قالايتىندىعى دا ءسوزسىز. بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك اپ­پاراتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «مەملەكەتتىك قىز­مەت تۋرالى» جاڭا زاڭ تولىق نەگىز­دەمە بولا الادى. قازاقستاندا مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جاڭا كادرلىق كورپۋسى قالىپ­تاستى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ەلباسى ەندى قازاقستاندىق مەم­لەكەتتىك قىزمەتتى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن قالىپتاستىرۋدى مىندەتتەدى. وسى تۇرعىدان العان­دا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى ءجو­نىن­دەگى مينيسترلىك, ونىڭ قۇرىلىمىندا جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ۇلتتىق بيۋ­روسىنىڭ قۇرىلۋى ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جەم­قور­لىق كورىنىستەرىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان جۇيە دە جاڭ­عىر­تىلىپ وتىر. ەندىگى ارادا جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل حالىق­ارالىق ستاندارتتارعا ساي باع­دارلانعاندىعىن دا ايتقان ءلازىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جۇزەگە اسىرىلا باستاعان قازاقستان­نىڭ بۇكىل قۇقىق قورعاۋ جۇيە­سى­نىڭ جاڭا رەفورمالارى مەن جاڭارتىلعان زاڭنامالار ازا­مات­تاردىڭ قۇقىق­تارى مەن بوستان­دىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە, زاڭداردى قاتاڭ ورىنداۋعا جانە قۇقىق ءتارتىبىن نىعايتۋعا باعىتتالىپ وتىرعاندىعىن ۇعى­نۋعا ءتيىستىمىز. ويتكەنى, قۇقىق ءتار­تىبى جانە زاڭدىلىقتى نىعايتۋ ارقىلى بيۋروكراتتىق شىعىنسىز ەكونوميكاعا قادام باسۋ بۇگىنگى قوعامنىڭ باستى تالابى بولىپ وتىرعاندىعىن ەلباسى ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. بۇگىنگى كۇننىڭ ءبىر اقيقاتى بار. ول رەفورمالار تابىسى – ۇلت بىرلىگىنە باستار جول ەكەندىگى بولسا كەرەك. سوندىقتان دا, بىرلىگى مەن ىنتىماعى جاراسىپ, ءبىر مۇددەگە توپتاسقان حالىق قانا دامۋدىڭ جاڭا ءارى بيىك ساتىسىنا شىعا الارى انىق. بۇعان قازاقستاندىقتاردىڭ شيرەك عاسىرلىق تاريحي جولى ايقىن مىسال بولا الادى. ءبىزدىڭ ارقايسىمىز تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمنىڭ ماڭىز­­دىلىعىن تەرەڭىرەك ۇعىنا ءتۇسىپ, قازاقستاندى مەكەندەپ وتىرعان بارلىق ۇلىستاردىڭ بۇگىنگى جاراسقان بىرلىگىن نىعاي­تۋعا قىزمەت ەتۋگە ءتيىستىمىز. بۇل ۇلت جوسپارىنىڭ التىن ارقاۋى بولىپ قالا بەرەرى دە انىق. ەلباسى العا قويىپ وتىرعان باستى دا جاۋاپتى مىندەت جيىرما ءبىرىنشى عاسىردا قازاقستاندى الەمنىڭ دامىعان وتىز مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا جەتكىزۋ جانە دە ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ ماقساتتى دا ارماندى جولىنىڭ تاريحي جاۋاپكەرشىلىگى زور ەكەندىگىن ۇعىناتىن كەز وسى تۇس دەپ سانايمىز. جايلاۋبەك حالىق ۇلى, اقمولا وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى.  كوكشەتاۋ.