قازاق ادەتتە “قىس شاناڭدى جاز سايلا” دەپ جاتادى. قاي جاعىنان الىپ قاراعاندا دا, ۇعىمعا ۇيىس كەلەتىن تۇسىنىكتى-اق تىركەس. ال پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ بۇل ۇعىمدى وبلىس باسشىلارىنا بۇدان دا گورى ناقتىلاپ ايتىپ جەتكىزىپ, ايماققا قارايتىن مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن تۇرعىن ۇيلەردى قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا الدىن-الا ساقاداي-ساي ەتىپ دايىنداۋدى ناقتىلاپ تۇرىپ تاپسىردى. جانە تاپسىرعانىنا دا ءبىراز بولدى.
قازىر سول تاپسىرمانىڭ قالاي ورىندالىپ جاتقانى اپتا سايىن وتەتىن ۇكىمەت وتىرىسىندا سۇرالىپ تۇر. بىراق بۇل سۇراقتىڭ جاڭا ەمەستىگى سياقتى, ونىڭ ورىندالۋ بارىسىنداعى كەمشىلىكتەر مەن ولقىلىقتار دا بۇرىنعى قالپىندا قايتالانىپ باعۋدا. بۇرىنعىشا اسايى تابىلعانمەن, مۇسەيى كەزىكپەگەن كەلەڭسىزدىكتەر ءالى الدان شىعىپ جاتىر. ۇزىن ارقاۋ, كەڭ تۇساۋعا بويلارى ۇيرەنىپ كەتكەن اكىمدەردىڭ ايىلىن جيىپ, ايلاسىن تىيىپ الۋعا ءتىپتى وسى ازىرلىك قورىتىندىسىمەن بازبىرلەرىنىڭ قىزمەتپەن قوش ايتىسۋلارى مۇمكىن ەكەندىگى جونىندەگى ەسكەرتپە دە اسەر ەتە الار ەمەس.
ماسەلەنىڭ ءمان-جايى تاپ وسىلاي ەكەنىن كەشەگى اپتادا وتكىزىلگەن سەلەكتورلىق كەڭەس تاعى ايعاقتاپ بەردى. جيىندا قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك نوكين ءدال قازىرگى تاڭعا ەلىمىز بويىنشا قىسقى ماۋسىمعا دايىندىقتىڭ ورتاشا دەڭگەيى 82 پايىز بولىپ تۇرعانىن مالىمدەدى. ال وسى بەلدەۋدەن دە تومەن كورسەتكىش كورسەتىپ, ارتتا قالۋشىلار تىزىمىنە ىلىككەندەر قاتارىندا الىستاعى ايماقتاردى بىلاي قويعاندا, ەلىمىزدىڭ جۇرەگى – استانا قالاسى دا بار. وسى رەتتە, تۇتاستاي العاندا, رەسپۋبليكادا قازىرگە دەيىن جىلۋ قازاندىقتارىنىڭ 98 پايىزى دايىندىق ساپىنا قويىلىپ ۇلگەرگەنى كوڭىلگە جىلى ۇيالايدى. سونىڭ ىشىندە اقتوبە, اتىراۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنداعى قازاندىقتار جىلىتۋ ماۋسىمىنا تولىق ازىرلەنگەن بولىپ شىقتى. بۇلاردىڭ سوڭىن الا كەلە جاتقان جامبىل, ماڭعىستاۋ, اقمولا, باتىس قازاقستان, قوستاناي, شىعىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى مەن الماتى قالاسىندا اتالمىش باعىتتاعى جۇمىستار اياقتالۋعا جاقىن.
– قازاندىقتاردى قىسقى كەزەڭگە دايىنداۋدا قىزىلوردا وبلىسى رەسپۋبليكانىڭ ورتاشا دەڭگەيىنەن كوپ كەيىن قالىپ كەلەدى, – دەدى اگەنتتىك توراعاسى كەلەسى كەزەكتە.
ەلىمىزدە كومىر وتىنىنىڭ قورىن دايىنداپ الۋدا كوپ ىلگەرى ورلەۋشىلىك بار. ايتالىق, ايلىق تۇتىنىم مولشەرى 1,1 ملن. توننا بولسا, ول بىزدە قازىر 2,7 ملن. توننادان كەلىپ, 246 پايىزدى قۇراپ وتىر. سول سياقتى مازۋت ايلىق تۇتىنىمداعى 52 مىڭ توننا ورنىنا 68 مىڭ تونناعا اينالعان. الايدا, اسپاننان شۇعا جاۋعانداي وسىنشاما مولشىلىقتىڭ ىشىندە ۇلتاراقتىق ۇلپارشاققا جەتە الماي وتىرعان ايماقتار دا بار ەكەن. ولاردىڭ كوشىن مازۋتتىڭ بار-جوعى 2 پايىزىن عانا اكەلگەن اقمولا جانە 25 پايىزعا جاڭا جەتكەن قىزىلوردا وبلىستارى باستايدى. ارتتا قالۋشىلاردىڭ سوڭىندا سولىقتايتىن قوستاناي وبلىسىنداعى جاعداي ءبىرشاما ءتاۋىر – وندا 75 پايىزدىق كورسەتكىش تىركەلگەن.
ەلىمىزدە وسى كۇنگە دەيىن جىلۋ تراسسالارىن دايىنداۋدىڭ جايى 97 پايىزدان استى. وسى دايىندىقتىڭ الدىڭعى ساپىندا جىلۋ جولدارىن تۇگەلدەي جوندەپ ۇلگەرگەن اقمولا, اتىراۋ وبلىستارى مەن استانا قالاسى كەلەدى. اتالمىش باعىتتاعى بار جۇمىستى جاقسى جولعا قويىپ, قارقىندى ۇدەتىپ كەلە جاتقان اقتوبە, باتىس قازاقستان, شىعىس قازاقستان, جامبىل سەكىلدى وبلىستار مەن الماتى قالاسى تۋراسىندا دا جيىندا جاقسى ايتىلىپ ءوتتى. مۇندا تەك سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى جۇمىس قارقىنى ازىرگە سىن كوتەرمەيدى. ونداعى 73 پايىزدىق كورسەتكىشپەن ەندى ءبىر ايعا جۋىق ۋاقىتتان كەيىن باستالاتىن جىلۋ ماۋسىمىنا ۇلگەرۋ قيىن.
قىسقا دايىندىق بارىسىندا پروبلەمالاردىڭ بىرقاتارىن يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى دۇيسەنباي تۇرعانوۆ تا مالىمدەدى. ونىڭ مالىمەتى بويىنشا, اقمولا وبلىسىنداعى ستەپنوگور قالاسىنىڭ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى جوندەۋدەن وتكىزۋ كەستەسىنەن كوپ كەيىن قالىپ كەلەدى. بۇل ءۇشىن مۇنداعى تۋربينالاردىڭ بۇگىنگى كۇنگە 10 پايىزىنىڭ عانا ازىرلىك ساپىنا قويىلعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. كەستەدەن قاراعاندىداعى گرەس-1 جىلۋ ورتالىعى دا ءبىراز قالىپ قويعان. مۇنداعى قازاندىقتاردىڭ 12 پايىزى عانا قىستى قىسىلماي وتكەرۋگە بەكەم. وسى جەردە ۆيتسە-مينيستر بۇدان دا باسقا وزەكتى ماسەلەگە نازار اۋداردى. قازاقستاننىڭ رەسەيگە ەكسپورتقا كومىر شىعارۋى تىعىرىققا تىرەلگەن. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كومىر تاسىمالىندا, اسىرەسە, ەكسپورت باعىتىندا ەداۋىر پروبلەمالار بار. “قازىرگى تاڭدا جۇك تيەۋدەگى كەستەدەن قالۋشىلىق 600 مىڭ تونناعا جۋىق, – دەدى ۆيتسە-مينيستر وسى ورايدا. – سالادا كۇنىنە 2-2,5 مىڭ جارتى ۆاگوننان جەتىسپەيدى”. وسىدان كەلىپ, وتاندىق كومپانيالار رەسەيدەگى ەلەكتر ستانسالارى الدىنداعى كەلىسىم-شارتتىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداي الماي وتىر. ء“وز كەزەگىندە بۇل قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرىنىڭ تۇراقتى قاتار جۇمىس جاساسۋلارىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن”, دەپ قورىتتى ول ءسوزىنىڭ سوڭىن.
بۇعان “قازاقستان تەمىر جولى” ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى اسقار مامين شىنىندا مۇنداي پروبلەمانىڭ ورىن الىپ وتىرعانىن ايتىپ, جاۋاپ قايتاردى. دەگەنمەن, مۇنىڭ ءبارى نەگىزگى نازار ىشكى ستانسالاردىڭ جۇمىسىنا سالىنىپ وتىرعانىنا بايلانىستى ەكەن. الداعى ون كۇننىڭ ماۋلەتىندە بۇل ماسەلە دە قالپىنا كەلەدى. مۇنىڭ سوڭىن الا سەرىك نوكين باسقا پروبلەمانىڭ – تۇتىنۋشىلاردىڭ كوممۋنالدىق قىزمەت ءۇشىن قارىزدارىنىڭ ۇشىن شىعاردى. بۇل ورايداعى جالپى سوما بۇگىنگى تاڭعا 8,4 ملرد. تەڭگەگە جەتكەن. سونىڭ ىشىندە نەگىزگى قارىز – تۇرعىنداردىڭ بەرەشەگى 4,8 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. ال زاڭدى تۇلعالار 2,2 ملرد., جەرگىلىكتى بيۋدجەت 470 ملن. تەڭگە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت 164 ملن. تەڭگەگە قارىزدانىپ قالعان. “تۇرعىنداردىڭ كوممۋنالدىق قىزمەت تولەمدەرى بويىنشا ەڭ جوعارى مولشەرلى قارىزدارى 678 ملن. تەڭگەمەن الماتى, 539 ملن. تەڭگەمەن استانا قالالارى, 636 ملن. تەڭگەمەن قوستاناي, 478 ملن. تەڭگەمەن اقمولا وبلىستارى تۇرعىندارى اراسىندا تىركەلگەن”, – دەدى س.نوكين ءسوزىنىڭ تۇيىنىندە. قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرى ىشىندە قارىزدىڭ باسىم بولىگى جىلۋعا تيەسىلى – ەسەپتى كەزەڭدە تۇتىنۋشىلار ونىڭ قامتاماسىز ەتىلگەنى ءۇشىن 4,4 ملرد. قارىز بولىپ قالىپتى. مۇنىڭ سىرتىندا ەلەكتر قۋاتى ءۇشىن 2,3 ملرد., سۋعا 1,5 ملرد., گازعا 222 ملن. تەڭگە قارىزدار تاعى بار.
ماۋسىم الدىنداعى “مازداپ” تۇرعان ماسەلەنىڭ ءبىرىن توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆلاديمير بوجكو اتادى. ءدال قازىر “سەمەيدە ورناتىلعان بارلىق قازاندىقتاردىڭ 74 پايىزى ءوزىنىڭ ءنورماتيۆتى مەرزىمدەرىن وتەپ بولعانى” ونداعى احۋالدى كۇردەلى ەتە ءتۇسۋى كادىك. “بۇل قالاعا كومەك كورسەتپەي بولمايدى, – دەدى مينيستر ۇكىمەت باسشىسىنا بۇرىلىپ. – ونداعى جاعداي شىن مانىندە قاتتى قاۋىپ تۋعىزادى”.
حابارلامانى تىڭداپ بولعان پرەمەر-مينيستر بۇل ماسەلەنىڭ ۇنەمى ۇكىمەتتىڭ نازارىندا تۇراتىنىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق بارىسىن باقىلاۋعا الىڭىزدار, جۇمىستىڭ ناشار جۇرگەن جەرلەرىن كوتەرىڭىزدەر, دەدى. ال سىزدەردىڭ قولدارىڭىزدان كەلمەيتىن نارسەگە ءوزىمىز كومەكتەسەمىز.
جيىن, تۇتاستاي العاندا, رەسپۋبليكادا قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىقتىڭ ءالى ءتيىستى قارقىنىنا جەتە الماي وتىرعانىن بايقاتتى. بۇل ۇكىمەت باسشىسىن ماسەلەنى اكىمدەر الدىنا قاتقىلداۋ قويۋعا ءماجبۇر ەتتى. ال ناقتى تاپسىرمالار جەرگىلىكتى جەرلەردە قالاي ورىندالعانىن بىلەتىن ۋاقىت تىم قاشىق ەمەس. الداعى قازان ايىنىڭ ورتاسىندا ەلىمىزدە قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمى جاپپاي باستالادى...
سەرىك ءپىرنازار. استانا.