پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ۇستىمىزدەگى جىلعى جولداۋىنىڭ ەرەكشەلىگى تاياۋ ونجىلدىقتاعى ەلىمىز دامۋىنىڭ ستراتەگياسى ايقىندالعاندىعىندا بولىپ وتىر. ول قازاقستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگيالىق جوسپارىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلادى, ال ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ءبىز اياقتادىق.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇيەلى دە تەرەڭ ويلاستىرىلعان ساياساتى ارقاسىندا قازاقستان ەكونوميكادا زور تابىستارعا قول جەتكىزىپ, الەمدىك داعدارىس كەزەڭىندە ءوزىنىڭ تۇرلاۋلىلىعىن كورسەتتى. وتكەن ونجىلدىقتا ماكروەكونوميكالىق سيپاتتاعى مىندەتتەر شەشىلدى: نارىقتىق ەكونوميكانىڭ زاڭنامالىق بازاسى جاسالىپ, ايتارلىقتاي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتىلدى, ۇلتتىق قور جانە دامۋ ينستيتۋتتارى قالىپتاسىپ, وسى زامانعى قارجى جانە بيۋدجەت جۇيەسى قۇرىلدى. باسەكەگە قابىلەتتى جانە سۇرانىسى مول شيكىزات سالالارىن دامىتۋعا ەكپىن تۇسىرىلەتىن ستراتەگيانى دۇرىس تاڭداۋ ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدى ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى جاعىنان ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە كوشباسشىلىققا شىعاردى.
قازىر ەلىمىزدىڭ الدىندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى دامىتۋ, الەمنىڭ باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى 50 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جونىندەگى مۇلدەم جاڭا, الدەقايدا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق كەسىمدەرى مەن تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىنا قاتال مەملەكەتتىك باقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋ.
ۇستىمىزدەگى جىلى باقىلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جونىندە ۇلكەن كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىلدى. ماسەلەن, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باستاماسى بويىنشا 2010 جىلعى 27 ساۋىردە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەسىمدەرى مەن تاپسىرمالارىن قول قويۋعا ازىرلەۋدىڭ, كەلىسۋدىڭ, ۇسىنۋدىڭ جانە ولاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدىڭ ەرەجەسى بەكىتىلدى, بۇل ەرەجە ەكپىندى الدىن الا باقىلاۋعا, مەملەكەتتىك ورگاندار ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا اۋىستىرا وتىرىپ, باقىلاۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى تۇردە كۇشەيتەدى.
قازىردىڭ وزىندە ءبىز قابىلدانعان جارلىقتىڭ ناقتى قايتارىمىن كورىپ وتىرمىز. ءماسەلەن, جۇرگىزىلگەن جۇمىس ناتيجەسىندە مەملەكەت باسشىسى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ مەرزىمىنىڭ ۇزارتىلۋ سانى 1,8 ەسە ازايدى. 255 تاپسىرما (43%) باقىلاۋدان الىنسا, ولاردىڭ 190-ى (75%) ورىندالۋىنا بايلانىستى باقىلاۋدان شىعارىلعان. بىرقاتار تاپسىرمالار قارجى داعدارىسىنا, وزەكتىلىگىن جوعالتۋىنا وراي باقىلاۋدان الىنعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق تۇرعىداعى 322 تاپسىرمانىڭ 258-ءى (81%) باقىلاۋدان الىنىپ, 64 تارماعى جۇمىس ۇستىندە قالىپ وتىر.
بارلىق مەمقىزمەتشىلەر اعىمداعى جۇمىس قانشالىقتى جەڭىلدەنگەنىن, قاعازباستىلىق ازايعانىن سەزىنىپ ۇلگەردى. بىراق تا ەندى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى تاراپىنان ەلباسى تاپسىرمالارىن دەر كەزىندە جانە ساپالى ورىنداۋعا دەگەن سۇرانىس كۇشەيەتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 600-دەن استام تاپسىرماسىن باس-باسىنا تەكسەرۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 345-ءى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باقىلاۋىندا قالدىرىلدى. مەملەكەتتىك ورگاندار ەلباسىنىڭ ءاربىر تاپسىرماسى بويىنشا باقىلاۋدىڭ كەزەڭدىلىگىن, ارالىق مەرزىمدەرىن ەسكەرىپ, سونداي-اق ءاربىر كەزەڭ ءۇشىن دەربەس جاۋاپتىلاردى انىقتاي وتىرىپ, “جول كارتاسىن” (شارالار جوسپارىن) ازىرلەۋى ءتيىس.
ەندى باقىلاۋ قىزمەتى تازا پاراقتان باستالادى دەۋگە بولادى. قاعيداتتىق تۇرعىدا جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيىن انىقتاۋعا دەگەن كوزقاراس ءوزگەردى. جاڭا جارلىق بويىنشا مەرزىمدى ۇزارتۋعا ءبىر رەتتەن ارتىق جول بەرىلمەيدى, ال قايتالاپ ۇزارتىلاتىن بولسا, جاۋاپكەرشىلىك بۇرىن قولدانىلىپ كەلگەنىندەي, قاتارداعى قىزمەتكەرگە ەمەس, ەندى ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتكەرگە جۇكتەلەدى.
باقىلاۋ تۋرالى جاڭا جارلىقتىڭ قابىلدانۋى بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اتقارۋ جانە باقىلاۋ قىزمەتىن تۇبىرىنەن قايتا قۇرادى. قازىر مەملەكەتتىك ورگاندار اپپاراتتارىندا كەڭ اۋقىمدى تۇسىنىك جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, وقىتۋ سەمينارلارى وتكىزىلۋدە. ەندى جەدەل جۇمىس كوپ رەتتە مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىن تىكەلەي ۇيلەستىرەتىن پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنە بايلانىستى. ال مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وزدەرىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان كەسىمدەرىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءجونىندەگى باستى ءرول جاۋاپتى حاتشىلارعا جۇكتەلەدى.
سونىمەن قاتار ءۇستىمىزدەگى جىلى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەسىمدەرى مەن تاپسىرمالارىن, سونىڭ ىشىندە جاۋاپتى حاتشىلاردىڭ ءمارتەبەسى مەن وكىلەتتىكتەرى تۋرالى جارلىعىن ورىنداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىن ماقساتتى تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى پراكتيكاعا ەنگىزدى.
مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىن باقىلاۋ مەن ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ تاعى ءبىر ەلەۋلى قۇرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ №954 جارلىعىمەن بەكىتىلىپ, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن جىل سايىنعى باعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. بۇل جارلىق وتكەن جىلى قابىلدانعان “ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ تۋرالى” جارلىقتىڭ قيسىندى جالعاسى بولىپ تابىلادى.
ۇستىمىزدەگى جىلى العاشقى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ: تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ ءجونىندەگى اگەنتتىكتىڭ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ, اقمولا وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قىزمەتىن باعالاۋ باستالدى. كەلەسى جىلدان باستاپ بارلىق دەرلىك مەملەكەتتىك ورگاندار باعالاۋعا جاتقىزىلاتىن بولادى.
مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ ءتيىمدىلىگىن باعالاۋ مىناداي باعىتتار بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى: جۇرگىزەتىن سالادا/ماسەلەدە/وڭىردە ستراتەگيالىق ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋ; پرەزيدەنتتىڭ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەسىمدەرى مەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋ; بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ; مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ; قىزمەتكەرلەردى باسقارۋ, سونداي-اق اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ.
مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىن باعالاۋ قورىتىندىلارى مەملەكەت باسشىسىنا ۇسىنىلاتىن بولادى, سونداي-اق انىقتالعان ولقىلىقتاردى جويۋ ماقساتىمەن مەملەكەتتىك ورگاندار جەتەكشىلەرىنە جولدانادى.
تۇتاستاي العاندا, بۇل جۇمىستى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن ساراپتاۋ كوميسسياسى ۇيلەستىرەدى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىن باعالاۋ جونىندەگى جۇمىسقا تاۋەلسىز ساراپشىلار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىسادى. باعالاۋ ناتيجەلەرى مىندەتتى تۇردە باق-تا جاريالانادى.
“نۇر وتان” حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ بيۋروسىندا ءسوز سويلەگەندە مەملەكەت باسشىسى بۇكىل ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتورمەن جانە باق-پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا تەتىگىن ءتۇزۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەن ەدى. بۇل قوعامدىق كۇشتەردى العا قويىلعان مىندەتتەردى تيىمدىلىكپەن ىسكە اسىرۋعا توپتاستىرادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە جارلىقتى ىسكە اسىرۋ قازاقستاندا ازاماتتىق قوعام قالىپتاسۋى جولىنداعى تاعى ءبىر قادامعا اينالادى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مارتەبەسىن ارتتىرىپ, ولارعا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىن باعالاۋعا قاتىسۋ, سول ارقىلى ولاردىڭ جۇمىس ساپاسىنا ىقپال ەتۋ, ولاردى الدەقايدا ءمولدىر جانە قوعام ءۇشىن تۇسىنىكتى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
وسىلايشا جوسپارلاۋ – باقىلاۋ – اتقارىلۋىن باعالاۋ قاعيداتى بويىنشا مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ سىندارلى جۇيەسى تۇزىلەدى. مۇنداي الگوريتم مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن, باعدارلامالىق قۇجاتتار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار دامۋىنىڭ جوسپارىن كەشەندى جانە دەر ۋاقىتىندا ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىنا سايكەس بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ەسەلەپ ارتادى. وڭىرلەردە اۋقىمدى, الەۋمەتتىك ماڭىزدى باعدارلامالار: “جول كارتاسى”, “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا”, جەدەل يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. ولاردىڭ ناتيجەلىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءار اكىمنىڭ جۇمىسىنا وبەكتيۆتى باعا بەرىلۋى قاجەت. بۇل پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇكىل قوعامنىڭ مىندەتى. حالىق ء“وز قاھارماندارىن”, ءبىرىنشى كەزەكتە قالا مەن اۋدان دەڭگەيىندەگى قاھارماندارىن بىلۋگە ءتيىس. حالىقتىڭ كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلۋى باسقارۋدىڭ ناق وسى بۋىنىنا كوپ بايلانىستى.
وڭىرلەر دامۋىنىڭ ديناميكاسىن باعالاۋ ءۇشىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى وسى جىلدان باستاپ توقسان سايىن رەيتينگ جۇرگىزەدى, ول رەسمي ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە نەگىزدەلەتىن بولادى, مۇنىڭ ءوزى باعا بەرۋدەگى سۋبەكتيۆيزمگە جول بەرمەيدى. رەيتينگتەردىڭ مالىمەتتەرى وڭىرلىك باق-تاردا جاريالانادى. وسىلايشا جۇرتشىلىق كەيبىر جالعان ساراپشىلاردىڭ تاپسىرىسپەن شىعارىلعان “رەيتينگتىك” اقپاراتتارىنا سۇيەنبەي, جەرگىلىكتى ورىندارداعى ءىستىڭ وبەكتيۆتى جاعدايىن بىلەتىن بولادى.
رەيتينگتىڭ نەگىزگى ماقساتى – وڭىرلەردە وڭ تاجىريبەلەردى انىقتاۋ جانە ونى رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل اۋماعىنا تاراتۋ. سايىپ كەلگەندە تۇرمىس دەڭگەيى جوعارى وڭىرلەر ۇزدىك باعا الادى. رەيتينگتىك باعالاۋ اكىمدەر اراسىندا جارىسۋشىلىقتى دامىتۋعا جاعداي جاساپ, جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىن بەلسەندى جۇمىسقا ىنتالاندىرادى.
مەملەكەت باسشىسى ءار ءوڭىردىڭ پروبلەمالارىن جاقسى بىلەدى. ەلىمىز بويىنشا جۇيەلى ساپارلاردا بولا وتىرىپ, ەلباسى حالىقپەن كوپتەگەن بەيرەسمي كەزدەسۋلەر وتكىزەدى. ادامداردىڭ پىكىرلەرىن, وڭىردەگى, ەلدەگى ولاردىڭ تۇرمىس دەيگەيىن جاقسارتۋ, مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتىنەن قايتارىمدى ارتتىرۋ جونىندەگى ۇسىنىستارىن مۇقيات تىڭدايدى.
جەرگىلىكتى ورىندارداعى شەنەۋنىكتەردىڭ ءىس-قيمىلىنا شاعىم كوپ تۇسەتىنى جاسىرىن ەمەس. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە عانا وتكەن جىلى 17 مىڭنان استام, ال بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا 5 مىڭنان استام ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. ءبىزدىڭ تالداۋ كوپتەگەن ماسەلەلەر جۇمىس ءتارتىبىمەن, العاشقى ينستانتسيادا شەشىلە الاتىنىن كورسەتەدى. تۇجىرىم مىناداي: جەرگىلىكتى جەردە كەيدە ماسەلەنى اياعىنا جەتكىزبەي جاتادى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى بۇل باعىتتا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزۋدە. ناقتىلاپ ايتار بولساق, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ دەربەس بلوگتارى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ۆەب-سايتىنداعى ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە تالداۋ جاسالۋدا; پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارى وڭىرلەرگە شىعىپ, ازاماتتاردى قابىلداۋ جۇرگىزۋدە. شەنەۋنىكتەردىڭ دورەكى نەمەسە ادەپسىز سويلەسۋىنىڭ, ازاماتتار وتىنىشتەرىن ەلەمەۋشىلىكتىڭ انىقتالعان بارلىق جايتتەرى بويىنشا اتقارىپ وتىرعان لاۋازىمىنان بوساتۋعا دەيىن قاتاڭ شارالار قولدانىلادى. مىسالى, ازاماتتار تاراپىنان بىرنەشە قايتارا تۇسكەن شاعىمداردان كەيىن اقمولا وبلىسىنداعى شورتاندى اۋدانىنىڭ اكىمى جۇمىسىنان الىندى. مەملەكەتتىك قىزمەتشى ەتيكاسىن بۇزعانى ءۇشىن وتكەن جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى بىرقاتار جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر, سونىڭ ىشىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى دا بار, جۇمىستارىنان ايىرىلدى.
اكىمدەرمەن ناۋرىزدا وتكەن كەڭەستە پرەزيدەنت الەمدەگى جەتەكشى ەلدەردىڭ يندۋستريالىق سەرپىلىسى تەك 30 پايىزعا عانا اقشاعا, ءۇشتەن ءبىرى ستراتەگياعا, تاعى ۇشتەن ءبىرى اپپاراتتىڭ تيىمدىلىگىنە بايلانىستى بولعانىن اتاپ ءوتتى. وڭىرلەر رەفورمالاردىڭ قارقىنىنا ىلەسە الماۋدا, ولاردا جۇمىس ءالى ەسكىشە جۇرگىزىلەدى. ال ورتالىقتا وڭىرلەردىڭ پروبلەمالارىن جەتە بىلمەيدى. سوندىقتان دا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە كادرلار روتاتسياسىن جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا وسى جىلدىڭ ءساۋىر-مامىرىندا جۇرگىزىلگەن كەشەندى روتاتسيا اياسىندا 115 مەملەكەتتىك اكىمشىلىك قىزمەتكەرلەر, ولاردىڭ ىشىندە “ورتالىق-ءوڭىر” كەستەسى بويىنشا – 52, ء“وڭىر-ورتالىق” كەستەسى بويىنشا 63 قىزمەتكەر تاعايىندالدى. ورتالىقتا جانە ءوڭىرلەردە باسشى لاۋازىمدارعا قازىرگى كەزدە 18 ساياسي قىزمەتكەر بەكىتىلدى.
تۇتاستاي العاندا, تالداۋ ورتالىق پەن ءوڭىرلەر اراسىنداعى كادرلار روتاتسياسى قوعامدا وڭ ۇندەستىك تاۋىپ, كادر الەۋەتىن جاڭارتۋعا ىنتالاندىرىپ وتىرعانىن كورسەتتى. ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇسىنعان اقپاراتتارىنا قاراعاندا, روتاتسيا بويىنشا جولدانعان ماماندار جاقسى سيپاتتالىپ وتىر.
بۇل روتاتسيا ءبىر رەتتىك اكتسيا ەمەس ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ءجون. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرۋى بويىنشا ول جۇيەلى نەگىزگە قويىلىپ, جىل سايىن جۇرگىزىلەتىن بولادى. مۇنىڭ ءوزى ءتۇرلى دەڭگەيدە رەفورمالار قارقىنىنداعى ءسايكەسسىزدىكتى ەڭسەرۋگە, ورتالىقتا جانە جەرگىلىكتى ورىنداردا جۇمىستى جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ويتكەنى, ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ جۇيەلى الماسۋى ءجۇرىپ, جۇمىس ءستيلى بايىتىلادى. مۇنىڭ ناتيجەسى باسقارۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتىپ, سول ارقىلى مەملەكەت الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى تابىستى ىسكە اسىرۋ بولۋى ءتيىس.
* * *
بۇگىندە ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتكەر ءوز ورنىندا العا قويىلعان مىندەتتەردى شەشىپ, ءوز جۇمىسىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەك. جاستاردى ءوز وتانى ءۇشىن, ونىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك رۋحىندا تاربيەلەۋ قاجەت. سوندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا قويىلعان بارلىق مىندەتتەر ناقتىلىققا اينالاتىن بولادى.
سەرىكجان قاناەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە ۇيىمدىق-اۋماقتىق جۇمىس ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.