ءباسپاسوز-2011
شىندىعىندا سولاي. باياعى بالشىعى بەلشەدەن كەلەتىن اتىراۋ مەن بۇگىنگى جاڭارعان, جاڭعىرعان اتىراۋدى سالىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. داۋلەتى بۇرىنعىدان دا ارتتى, سوعان ساي ساۋلەتى كەلىسكەن اتىراۋدا جىل سايىن سان الۋان وزگەرىستەر بولىپ جاتادى. ەڭسەسى تىكتەلگەن جۇرتشىلىق تا, ىسكەرلىك بايلانىسپەن, اعايىندىق ارالاستىقپەن كەلگەن قوناقتار دا ءزاۋلىم عيماراتتار, اسەم تۇرعىن ۇيلەر سەكىلدى الۋان ايشىقتارمەن ايشىقتالعان اتىراۋدىڭ كەلىستى كەلبەتىنە قىزىعا قارايتىن بولدى. “بۇل باياعى اتىراۋ ەمەس, تىپتەن كەرەمەت وزگەرىپتى”, دەيدى ءبارى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسارتۋعا, ەكونوميكانى وركەندەتۋگە باعىتتالعان وزگەرىستەر بۇل.
ماسەلەن, بۇرىن قالانىڭ شەتكى كوشەلەرىن ايتپاعاندا, ورتالىعىنىڭ ءوزى جەلىمدەي جابىسقان باتپاقتان ارىلماۋشى ەدى. جاياۋ ءجۇرگىنشى تۇگىلى كولىكتىڭ ءوزى ارەڭ جۇرەتىن. ەندى ءبارى باسقاشا. وبلىس ورتالىعىمەن بىرگە, الىس ەلدى مەكەندەردە دە اسفالت جولدار سالىنىپ جاتىر. اۋداندارداعى ەلدى مەكەندەرگە تابيعي گاز, تازا اۋىز سۋ جەلىلەرى تارتىلۋدا. ءوڭىردىڭ ءبىر قيىرىنداعى قىزىلقوعا اۋدانىنا دا جان جىلىتار تابيعي گاز, مەيىر قاندىرار ءمولدىر اۋىز سۋ جەتىپ, ونداعى اعايىنداردىڭ كوپشىلىگى شەلەك-شەلەك كۇل شىعارىپ, تەزەك جاعۋ ازابىنان قۇتىلدى. “كوگىلدىر وتىن” راحاتىن تەك ارمانداۋمەن كۇن كەشكەن قىزىلقوعالىقتاردىڭ بۇگىنگى قۋانىشىندا شەك جوعىن ايتقان ءلازىم.
قىزىلقوعا جۇرتشىلىعىن قۋانىشقا بولەپ, جانىن جادىراتقان جارقىن ىستەر وزگە اۋداندارعا دا ءتان. جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – قۇلسارى قالاسىندا دا اسفالت جولدار سالىنىپ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. اۋىز سۋ جەلىسى جاڭعىرتىلۋدا. يندەر اۋدانىندا جايىق ۇستىنەن سالىنعان كوپىر قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى. ماقات اۋدانىنا اۋىز سۋ جەلىسى تارتىلدى. وتكەن جىلدارى قۇرمانعازى, ماقات اۋداندارىندا, جاقىندا جىلىوي اۋدانىندا ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان مادەنيەت ءۇيى اشىلدى. بيىلعى وقۋ جىلىندا يندەر, يساتاي, ماحامبەت, قۇرمانعازى اۋداندارىندا ءبىر-بىردەن جاڭا مەكتەپ عيماراتى وقۋشىلارعا ەسىگىن ايقارا اشتى. ءالى دە سالىنىپ جاتقان ءبىلىم وردالارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ عيماراتتارى جەتەرلىك. جاستاردىڭ سالاماتتى ومىرگە بەت بۇرۋىنا جول اشقان سپورت سارايلارى اشىلىپ جاتىر. الەۋمەت الەۋەتىن ارتتىراتىن وسىنداي الۋان-الۋان الەۋمەتتىك جوبالار, ارينە, ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ جەمىسى. ماسەلەن, بيىلعى قاڭتار-تامىز ايلارىندا وڭىردەگى ونەركاسىپ كاسىپورىندارى 1 941 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتەن 17,2 پايىزعا ارتىق. دەمەك, وسى دەرەكتىڭ ءوزى مۇنايلى اتىراۋ ەكونوميكاسىنداعى قارقىننىڭ باسەڭدەمەگەنىن اڭعارتادى. قازىناعا تۇسەر سالىق ءتۇسىمى دە مولايدى.
وڭىردە بىرنەشە يندۋستريالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلسە, ولاردىڭ كەيبىرى قازىردىڭ وزىندە جۇمىس ىستەي باستادى. ەلىمىزدە مەديتسينالىق شپريتستەر شىعاراتىن العاشقى زاۋىت اتىراۋدا ءونىم شىعارۋدى قولعا الدى. وڭتۇستىك كورەيا تەحنولوگياسىمەن شىعارىلعان شپريتستەر ساپاسى وتە جوعارى. باعاسى شەتەلدىك ونىمنەن, ماسەلەن, گەرمانيادان تاسىمالداناتىن شپيرتستەردەن الدەقايدا ارزان. يمپورت الماستىرۋعا تاپتىرمايتىن شپريتستەرگە وتاندىق مەديتسينادان عانا ەمەس, كورشىلەس ەلدەردەن دە سۇرانىس بار. ياعني, قازاقستاندىق شپريتستەردىڭ ەكسپورتتىق كوكجيەگى كەڭەيە تۇسپەك. سونىمەن بىرگە, جەڭىل پانەل شىعاراتىن زاۋىتتىڭ كەلەشەگىنە ءۇمىت ارتۋعا بولادى. بۇل, الدىمەن, وتاندىق قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ قارقىن الۋىنا سەرپىن بەرمەك. ەكىنشىدەن, قۇرىلىسقا قاجەتتى وسى ونىممەن ءتۇرلى عيماراتتاردى ساپالى ءارى تەز سالۋعا بولادى. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا وڭ وزگەرىستەرگە باستايتىن جوبالار جەتەرلىك. مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ كوشباسشى كاسىپورنى – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شىعاراتىن كەشەن قۇرىلىسىنىڭ العاشقى قاداسى قاعىلدى. بالىق ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن شىعاراتىن “اتىراۋبالىق” ۇلەسى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ, وسى كاسىپورىن نەگىزىندە “جايىقبالىق” كاسىپورنى جۇمىس ىستەي باستادى.
وتكەن سەنبىدە وبلىس اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ مۇنايلى اتىراۋداعى وسىنداي وركەندى وزگەرىستەر مەن كەلەشەك جوبالار, سونىمەن بىرگە, كەيبىر پروبلەمالىق ماسەلەلەر تۋرالى “ەگەمەن قازاقستان” رگ” اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتى 1,5 ساعاتتاي ۋاقىتقا سوزىلعان قابىلداۋ كەزىندە اڭگىمەلەپ بەردى. اسىرەسە, جايىق وزەنىنە رەسەي وزەندەرى ارقىلى قۇيىلاتىن سۋ مولشەرىنىڭ تىم-تىم تومەندەپ كەتۋى الاڭداتادى. كورشى مەملەكەت يريكلينسكي سۋ قويماسىن, ساكمارا وزەنىنىڭ جايىققا قۇيار ساعاسىنداعى 60-تان استام سۋ قويمالارىن تولتىرىپ الماي, سۋ جىبەرمەيتىن بولدى. جايىق سۋىنىڭ تارتىلۋ قاۋپى جاعاداعى اتىراۋ, باتىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن اۋىز سۋمەن قامتۋدا, سونداي-اق, بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ ۋىلدىرىق شاشۋىنا كەدەرگى جاساۋ ىقتيمالدىعىن كۇشەيتەدى. ويتكەنى, كاسپي بەكىرەسى جايىق وزەنى بويىمەن ورال قالاسىنا دەيىنگى اۋماققا ۋىلدىرىق شاشادى. ال وزەن سۋى جىلما-جىل ازايىپ, جايىقتىڭ كەيبىر جەرلەرىندەگى تەرەڭدىگى 50 سم-دەن اسپاۋعا اينالدى.
– اتىراۋ – ەجەلدەن قايماعى بۇزىلماعان قازاقى ءوڭىر, – دەدى اكىم بەرگەي ساۋلەباي ۇلى. –العاشقىلاردىڭ قاتارىندا ءىس-قاعازدارىن مەملەكەتتىك تىلگە كوشىردى. قازىر وڭىردەگى شەتەلدىك كاسىپورىنداردا اعىلشىن تىلىنەن تىكەلەي قازاقشاعا, قازاق تىلىنەن تىكەلەي اعىلشىنشاعا اۋدارۋ ءۇردىسى قالىپتاستى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قانات جايۋىمەن بىرگە, ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ تارالىمى دا مولايدى. قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى –“ەگەمەن قازاقستانعا” ىقىلاس ەرەكشە. الداعى جىلى دا “ەگەمەننىڭ” تارالىمى كوبەيەدى.
باس باسىلىم باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ الاش ارىستارى نەگىزىن قالاعان “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” وقىرمانعا مەملەكەتتىك ساياساتتى جەتكىزۋدەگى, قازاق قوعامىنىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگىن وتەۋدەگى ورنى مەن ماڭىزىنا توقتالا كەلە, كەلەر جىلى باسىلىمنىڭ اتىراۋداعى تارالىمى 10 000 دانادان كەم بولمايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. سوڭعى ەكى جىل قاتارىنان “اتىراۋ-اقپارات” كمك باسپاحاناسىندا باسىلاتىن گازەت ساپاسى جاقسارىپ, وقىرمان قولىنا بۇرىنعىداي كەشىكپەي, تەز جەتەتىن بولدى.
جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى.