مەملەكەتىمىزدىڭ وتكەنى, بۇگىنى جانە بولاشاعىمەن ساباقتاس جاتقان قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ ەل تاريحىندا الار ورنى ەرەكشە ەكەنى اقيقات. قازاقتىڭ ۇلت بولىپ قالىپتاسۋىندا ەرەكشە ءمان-ماڭىزعا يە سول تاريحي كەزەڭدەردى جاڭعىرتۋ ارقىلى ەلدىڭ رۋحىن كوتەرىپ, ساناسى جاڭاراتىنى تاعى انىق. كەشە جامبىل وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويىنا دايىندىق جۇمىستارىمەن تانىستى. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ ءدۇبىرلى تويعا دايىندىق جۇمىستاردى رەت-رەتىمەن تالداپ ايتىپ بەردى. جالپى, بۇل باعىتتاعى ءىس-شارالار مەرەيتوي تۇجىرىمداماسىنا سايكەس جۇرۋدە. جىل باسىنان بەرى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وبلىستا 275-كە جۋىق ءىس-شارا وتكىزىلىپ, وعان 82 مىڭنان استام ادام قامتىلدى. بۇل مەرەيتوي وتە قاراپايىمدىلىعىمەن, ونەگەسىمەن ەلدىڭ ەسىندە قالاتىن بولادى. قىركۇيەكتىڭ 17-18 جۇلدىزىندا تاراز قالاسىنىڭ تورىندە تويلانعالى وتىرعان ءدۇبىرلى مەرەكەدە «قازاق حاندىعى» مەموريالدى مونۋمەنتى سالتاناتتى تۇردە اشىلماق. «تاراز-ارەنا» سپورت كەشەنى عيماراتى بەلدەۋىندە تاۋكە حان كوشەسىنىڭ بويىنا ورنالاسقان بۇل كەشەننىڭ اۋماعى 3,5 گەكتاردى قۇرايدى. سونداي-اق, مەرەكە «كونە تاراز» ارحەولوگيالىق ساياباعى مەن «ەجەلگى تاراز» مۇراجايىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋىمەن جالعاسۋى ءتيىس. ايتسە دە, ەلدىگىمىزگە سىن بولاتىن وسى مەرەيتويعا دايىندىق بارىسى الاڭداتارلىق ەكەنىن اشىق ايتۋعا تۋرا كەلەدى. وبلىستىق اكىمدىك ءالى كۇنگە بۇل جوبالاردىڭ ءبىر دە ءبىرىنىڭ قارجىلاندىرىلۋىنا تولىق قول جەتكىزە الماعان. بۇگىنگى كۇنى «قازاق حاندىعى» مەموريالدى مونۋمەنتىنە بيۋدجەتتەن قارجى بولىنبەگەنىنە بايلانىستى كونكۋرس وتكىزىلمەگەن. سونداي-اق, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى مەن ءمۇسىندى ساتىپ الۋعا دا قاراجات كوزدەرى انىقتالماعان. ال ەتنومادەني ورتالىق قۇرىلىسىنا – 1 ملرد. 259 ملن. تەڭگە, «ەجەلگى تاراز» مۇراجايىنا – 932 ملن. 307 مىڭ تەڭگە قاجەت بولسا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ءالى كۇنگە قارجى بولىنبەپتى. بۇل, ارينە, قوماقتى قارجىلار. وبلىس بيۋدجەتىنىڭ شاماسى جەتپەيتىنى انىق. بىراق, مەرەيتويعا بايلانىستى مايدا ءىرىلى-ۇساقتى وزگە شارالاردىڭ دا بىردە-ءبىرىنىڭ قارجىسىنىڭ ءالى كۇنگە شەشىلمەي, تۇيىققا تىرەلىپ تۇرعانى تىپتەن ويعا قالدىرادى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنايى شىعارىلعان كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرىنە (10 ملن. تەڭگە), رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىن وتكىزۋگە (31 ملن. تەڭگە), «تەكتى ءسوزدىڭ تورەسى – تەرمە» رەسپۋبليكالىق تەرمە كونكۋرسىن وتكىزۋگە (20 ملن. تەڭگە), وبلىستىق ولكەتانۋ مۇراجايىنىڭ كورمە زالىن رەەكسپوزيتسيالاۋعا (20 ملن. تەڭگە) جانە باسقا دا بىرقاتار قارجىلاردىڭ تاعدىرى ءالى كۇنگە بەلگىسىز. وبلىس باسشىلارىنىڭ بۇل باعىتتا ىسكەرلىك تانىتا الماي, تەك جوعارىدان كەلەتىن قارجىعا عانا قاراپ وتىرعانى بايقالادى. قالاداعى ءىرى الەۋمەتتىك ماڭىزدى مادەني ورىندار مەن ورتالىق ستاديوننىڭ اينالاسىن جوندەۋ بويىنشا ۇلتتىق كومپانيالار مەن مينيسترلىكتەرگە قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى رەسمي حاتتار جولدانىپ, «ماڭگىلىك ەل» كورپوراتيۆتىك قورى اشىلىپتى. بىراق, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قورعا نەبارى 19,2 ملن. تەڭگە عانا تۇسكەن. مەرەيتويدىڭ مەرزىمى تىپتەن قىسىپ كەلەدى, نەبارى ءۇش ايدان ءسال-اق اساتىن ۋاقىت قالدى. ەندى جوسپارلانعان جوبالار ىسكە اسا ما, جوق پا؟ ازىرگە بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋ قيىن. سونىمەن, ءال-ازىرگە بولاشاعى كۇماندى بولىپ تۇرعان ەتنومادەني ورتالىق پەن «ەجەلگى تاراز» مۇراجايىنىڭ قۇرىلىسىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 60 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, العاشقى جۇمىستار باستالىپ تا كەتتى. مەرەيتوي كۇنى تۇڭعىش پرەزيدەنت ساياباعىندا ەتنوقالاشىق جاسالىپ, قىتايدىڭ سيان قالاسىنان وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە شىققان « ۇلى جىبەك جولىنداعى مادەنيەت» اتتى كەرۋەن تاراز قاقپاسىنان كىرەدى دەپ جوسپارلانۋدا. كەرۋەن قۇرامىندا 136 تۇيە, 10 ات اربا, 25 اۆتوكولىك جانە 100-دەن اسا كەرۋەنشى بار. بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا وسىناۋ مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا باسقا دا ايماقتاردىڭ اتسالىسۋى ماسەلەسى بويىنشا بارلىق وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى مەن باس ساۋلەتشىلەرى تاراز قالاسىندا باس قوسقان بولاتىن. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى ءبىر تارازدىقتارعا عانا ەمەس, بۇكىل ەلىمىزگە ورتاق توي ەمەس پە؟ سوندىقتان, ەلىمىزدىڭ 14 وبلىسى كومەككە كەلىپ, كونە قالانىڭ توي وتەتىن جەرلەرىن اباتتاندىرۋ, جاڭارتۋ, كوركەيتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى مىندەتتەرىنە الدى. بۇگىندە 7 وبلىس, ناقتىراق ايتساق, اتىراۋ, قىزىلوردا, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, اقتوبە, سولتۇستىك جانە باتىس قازاقستان وبلىستارى جۇمىستارىن باستاپ تا كەتتى. بۇل وبلىستاردان كەلگەن كاسىپكەرلەر تاراز قالاسىنداعى ساياباقتاردى قايتادان جاڭعىرتىپ, كوشە-داڭعىل بويلارىن اباتتاندىرىپ, بىرنەشە جەردەن جاڭا سكۆەرلەر سالىپ, ەسكەرتكىش ورناتادى. بۇل جۇمىستارعا ولاردىڭ الدى 102 ملن., سوڭى 32 ملن. تەڭگەگە دەيىن قارجى جۇمساۋدى جوسپارلاپ وتىر. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ب.ساپارباەۆ ساپار بارىسىندا قوستاناي جانە قىزىلوردا وبلىستارى قولعا العان قاراحان كەسەنەسى ماڭىنداعى اللەيا قۇرىلىسىمەن تانىستى. ارينە, جامبىل جۇرتى دا دايىندىق جۇمىستارىنا ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ كىرىسىپ كەتتى. جامبىل وبلىسىنداعى 17 باسقارما مەن 10 اۋدان اكىمدەرىنە تاراز قالاسىنىڭ 26 ورتالىق جانە ماگيسترالدى كوشەلەرى بەكىتىلىپ بەرىلدى. بۇگىندە بۇل كوشەلەردى اباتتاندىرۋ, گۇلزارلار ەگۋ, جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولدارىن قالپىنا كەلتىرۋ, جارىق شامدارىن ورناتۋ جانە جەكە سەكتورداعى ۇيلەردىڭ قورشاۋلارىن جوندەۋ سىندى جۇمىستار باستالىپ كەتتى. سونداي-اق, جوسپار بويىنشا وسى كوشەلەردە ورنالاسقان 305 كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قاسبەتتەرىن سىرلاۋ جۇمىستارىنا 200 ملن. تەڭگەدەن استام قاراجات قاراستىرىلدى. «جىل سايىن كونە تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە, زەردەلەۋگە جان-جاقتى مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ەلباسى ن.نازارباەۆ: «تاراز – تاريحىمىزدىڭ التىن دىڭگەگى» دەپ باسا كورسەتۋى وتكەنىمىزگە ىزەت, بۇگىنگى ۇرپاققا زور ماقتانىش ەكەنى انىق. ەلباسىمىز جاقىندا عانا حالىقتىڭ اقشاسىن استا-توك مەرەيتويلارعا جۇمساماۋ كەرەكتىگىن جاقسى ايتتى. شىنىندا, شامادان تىس اقشا شاشۋ ارقىلى تويدى ادامداردىڭ ساناسىندا قالدىرا المايسىڭ. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن تويلاۋ ارقىلى ءبىز ەلدىگىمىزدى, بىرلىگىمىزدى, جەتىستىگىمىزدى كورسەتۋىمىز قاجەت. توي – ءبىر كۇندىك. ءاپ-ساتتە وتەدى دە كەتەدى. تويعا جاسالعان دۇنيەلەر ەرتەڭگى كۇنى ەلدىڭ قاجەتىنە جاراۋى ءتيىس. سوندىقتان, ءبارىن اقىلمەن شەشىپ, وتە ۇتىمدى ويلاستىرۋىمىز قاجەت», دەيدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ. بۇل كۇنى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, سونداي-اق, وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى مەن تاراز حيميا-تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, دارىگەرلەر جانە ۇستازدارمەن اڭگىمەلەستى. بۇل بالالار اۋرۋحاناسى عيماراتىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە ەكى جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. جاڭا عيمارات, جاڭادان جابدىقتالعان بولمەلەر, جاپ-جاڭا مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار اق حالاتتى جانداردىڭ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىن بەرگەنى انىق. ال تاراز حيميا-تەحنيكالىق كوللەدجى وڭىردەگى حيميالىق وندىرىستەرگە مامانداردى قايتا دايارلاۋ مەن بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ماقساتىندا اشىلىپ, وتكەن جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. نىساننىڭ جالپى اۋماعى 4 گەكتاردى قۇرايدى. ءدال قازىر بۇل ءبىلىم وشاعىندا 438 وقۋشى 12 ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الۋدا. ورتالىق زاماناۋي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامەن جابدىقتالىپ, وقۋ ورنىندا 81 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. كوللەدج وڭىردەگى 12 ءىرى كاسىپورىنمەن كەلىسىمشارت جاساپ, دۋالدى جۇيەمەن ءبىلىم بەرۋدە. ساپار سوڭىندا قورىتىندى جيىن ءوتىپ, وندا وبلىستاعى ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋ, ەڭبەكاقىنى قىسقارتپاۋ جانە ۋاقتىلى تولەۋگە بايلانىستى ءتۇرلى كاسىپورىندارمەن جاسالعان مەموراندۋمدار ماسەلەسى جانە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا دايىندىق جۇمىستارى كەڭىنەن اڭگىمە بولدى. تاعى دا ايتامىز: ەل تاريحىنداعى ەرەكشە وقيعاعا دايىندىق جاعدايى الاڭداتپاي قويمايدى. بۇل جاعىنان قاراعاندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ وبلىسقا ساپارى كەزىندە وسى ماسەلەگە باسا نازار اۋدارعانى, ورىن العان ولقىلىقتاردى قالعان ۋاقىتتا جويۋ كەرەكتىگىن قاتاڭ تالاپ ەتكەندىگى كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالاتادى. ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان». جامبىل وبلىسى. سۋرەتتى تۇسىرگەن التىنبەك قارتاباي.