– دەيدى تامىرىن تەرەڭگە جايعان ماۋەلى شاڭىراقتىڭ ۇيىتقىسى سانالاتىن اجەي كەنجە ۇلىنىڭ جان جارى جايلى ەرەكشە تەبىرەنىپ
– قاماش اپاي, وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى كەڭشارعا كەمى 20 جىل جەتەكشىلىك جاساعان باسشىعا شارۋاشىلىققا تيەسىلى دۇنيە-م ۇلىكتىڭ 20 پايىزىن تەگىن بەرۋ جونىندە ەلباسىنىڭ جارلىعى بولعانى بەلگىلى. وسىنداي قۇرمەتكە وبلىستان 3 ديرەكتور ىلىككەن ەكەن. سولاردىڭ ءبىرى – ءسىزدىڭ قۇداي قوسقان قوساعىڭىز قايىرباي اعاي ەكەن.
– ە, قاراعىم-اي! ءبىر شاڭىراق استىندا 52 جىل ءومىر سۇرگەن قوساعىمنىڭ ماڭگىلىك ساپارعا اتتانعانىنا دا 5 جىل سۋسىپ وتە شىعىپتى. ءتىرى بولعاندا سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعىپ, ورتامىزدا وتىرار ەدى. بابالارىمىز جالعان دۇنيەنى قامشىنىڭ قىسقا سابىنا تەككە تەڭەمەگەن عوي. ەكەۋمىزدىڭ قول ۇستاسىپ, ويناپ-ك ۇلىپ جۇرگەنىمىز كۇنى كەشە عانا سياقتى ەدى. ستۋدەنتتىك ءومىردىڭ الاڭسىز ساتتەرىنىڭ بىرىندە تانىسىپ, 1958 جىلى وتاۋ قۇردىق. جاس مامان رەتىندە تەرىسكەيدىڭ شالعاي ەلدى مەكەنىنە جولداما الدىق. مارقۇمنىڭ ەرەكشە ءبولىپ ايتاتىن قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى ەڭبەك دەسە ەرىنبەيتىندىگى, ءىستىڭ كوزىن تابا بىلەتىندىگى ەدى. بالۋان تۇلعاسىنا بالاشا اڭعالدىعى, اناۋ-مىناۋعا قوزعالا قويمايتىن سابىرلى مىنەزى جاراسىپ تۇراتىن. ەڭبەك جولىن بولىمشە زووتەحنيگى بولىپ باستاپ, اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باستىعىنا دەيىن كوتەرىلدى. ەسىل اۋدانىنا قاراستى «درۋجبا» كەڭشارىن شيرەك عاسىرعا جۋىق باسقاردى. كوپ جىلعى ەڭبەگى «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن, بىرنەشە مەدالدارمەن اتاپ ءوتىلدى.
– ول كەزدەگى اۋىل ءومىرى باسقاشا, بۇگىنگىدەي وركەنيەتتىڭ جوق كەزى. ۇلدارىڭىزدى ۇياعا, قىزدارىڭىزدى قياعا قوندىرۋدا قانداي قيىندىقتار كەزدەستى؟
– اكە-شەشەمىز جاستايىمىزدان ۇلتتىق ۇلگى-ونەگەلەردى, شىدامدىلىق, سابىرلىلىق داعدىلارىن قۇلاعىمىزعا قۇيىپ ءوسىردى. قايرەكەڭنىڭ اكەسى سوعىستا حابارسىز كەتىپ, جاستايىنان جەتىمدىكتىڭ, اناسى جاڭىل جەسىرلىكتىڭ زارىن تارتتى. قازاقتا «ەنە توپىراعىنان» دەگەن جاقسى ءسوز بار. ول كىسى مەنى قىزىنداي ايالادى, مەن تۋعان انامداي سىيلادىم. جۇمىسقا, ۇيىشىلىك شارۋاعا ۇلگەرۋىمە, 5 بالانى قاتارىنان كەم قىلماۋىما, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قولىمدى ۇزارتىپ, جىلى سۋعا مالۋىما ەنەمنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور بولدى. ءبىر شاڭىراق استىندا 35 جىل تاتۋ-ءتاتتى تۇردىق. مەن 32 جىل بويى مەكتەپتە ۇستازدىق ەتتىم. «قازاقستاننىڭ حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» اتاندىم.
ۇلدارىم دا, قىزدارىم دا جوعارى ءبىلىم الىپ, ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپتى. ءارتۇرلى سالالاردا قىزمەت اتقارادى.
– اۋىلدى قۇرمەتتەۋ, جەر-انانى ماپەلەپ كۇتۋ سەكىلدى قايرەكەڭنەن قالعان جاقسى ءداستۇردى ۇلدارىڭىز جالعاستىرىپ كەلەدى ەكەن. ۇرپاقتار اراسىنداعى مۇنداي ساباقتاستىقتى نەمەن تۇسىندىرەر ەدىڭىز؟
– «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنىڭ قالالىق كەزەڭىندە وزىپ شىعىپ, وبلىستىق دودادا جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىنگەندە ىشتەي تاۋبە ەتتىم. ءسادۋاقاسوۆتار اۋلەتىنىڭ جەكە جەڭىسىنە شاتتانعاندىقتان ەمەس! ءمان-ماڭىزى تىلمەن ايتىپ جەتكىزگىسىز وسىنداي شارانىڭ ومىرگە كەلۋىنە تىكەلەي ۇيىتقى بولعان پرەزيدەنتىمىزدىڭ ارىدەن بولجاعان كەمەل ساياساتىنىڭ ءتۇپ-تامىرىندا وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ورنىقتىرۋ, بالا تاربيەسىندەگى اكە-شەشە جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ سەكىلدى ىزگى نيەتتەردىڭ جاتقانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. بۇگىندە «وتاناسى»», «وتاعاسى» دەگەن ۇعىمداردان الىستاپ كەتتىك. سيرەك ايتىلادى, قۇلاققا توسىن ەستىلەدى. وتباسى, وشاق قاسىندا بەرىلگەن تاربيە بالا جادىندا ماڭگىلىك ساقتالاتىنىن ەسكەرە بەرمەيمىز. ءالى كۇنگە دەيىن وزگەنىڭ قاڭسىعىنا ەلىكتەۋدى قويا الماي كەلەمىز. سوندىقتان, ءبىرىنشى كەزەكتە وتباسىلىق, اتا-انا, سوسىن بالاباقشا, مەكتەپ تاربيەسىن كۇشەيتپەي بولمايدى. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەپ تەككە ايتىلماعان.
قايىرباي سىرقاتتانعاننان كەيىن وبلىس ورتالىعىنا كوشۋگە تۋرا كەلدى. الايدا, شاڭىراعىمىزعا ۇلدارىمىز جامبىل مەن قايرات يە بولىپ قالدى. ولار اكەلەرىنىڭ «جانعالي» شارۋا قوجالىعىن جاڭعىرتىپ, استىق وسىرۋمەن اينالىسىپ ءجۇر.
قازىرگى كۇننىڭ كەلىندەرى ءبىر-ەكى بالامەن شەكتەلىپ ءجۇر عوي. ۇلكەن كەلىندەرىم شىنار مەن ايسۇلۋ 4 بالانى دۇنيەگە اكەلدى. قالعاندارى – ۇشەۋدەن. زامان جاقسى, مەنەن دە اسىپ كەتىڭدەر, دەپ قالجىڭداپ قويامىن. «بالالى ءۇي – بازار» دەگەن. شۇكىرشىلىك, 16 نەمەرە, 6 شوبەرە قىزىعىن كورىپ وتىرمىن. جامبىلدىڭ ۇلى بەيبىت باۋىرىمدا ءوستى. بۇل دا – ۇمىتىلىپ بارا جاتقان اتا سالتىمىزدىڭ ءبىرى. ۇيلەندىردىم. بۇگىندە ءۇش ديپلومى بار جوعارى ءبىلىمدى مامان.
قىزىم ساۋلە عانا رەسەيدىڭ سۋرگۋت قالاسىندا, قالعاندارى ماڭايىمدا تۇرادى.
– ءسوز اراسىندا كەنجە كەلىنىڭىز ءاليا كىندىك قىزىڭىز ەكەنىن اڭعارتىپ ءوتتىڭىز. وسىنىڭ سىرىنا توقتالىپ وتسەڭىز.
– ول راس. ءومىر دەگەن بولجاۋسىز, كەيىن تاعدىردىڭ وسىلاي توقايلاسارىن كىم بىلگەن؟ «جازمىشتان وزمىش جوق» دەگەن وسى. سپاسوۆكا اۋىلىندا ماعزۇم جانە مارحابا دەگەن جانى جۇمساق, مىنەزى كىشىپەيىل كىسىلەرمەن كورشى تۇردىق. اعايىنداي ارالاسىپ كەتتىك. 1975 جىلى بولاشاق كەلىنىم ءاليا تۋعاندا كىندىگىن كەسىپ, تۋعان قىزىمداي بولىپ كەتتى. ەندى قاراشى! كەنجەم سەرىكتىڭ تاڭداۋى وعان تۇسكەندە, جۇرەگىم جارىلارداي قۋاندىم. سودان بەرى ءبىر شاڭىراق استىندا جۇبىمىز جازىلعان ەمەس. ءالياشىمنىڭ ماسكەۋدىڭ قازىرگى گۋمانيتارلىق اكادەمياسىن ءبىتىرگەنىن وزگەلەرگە ۇلگى ەتىپ وتىرامىن.
سەرىك پەن ءاليادان ءۇش نەمەرەم بار. شەتىنەن ونەرپاز. بايقاۋ كەزدەرىندە كورەرمەندەر ريزا بولىستى. تۇڭعىشتارى قايىركەن بيىل قازاق مەكتەبىن ءبىتىردى. «جاس ۇرپاق ءبىر شاڭىراق استىندا» حالىقتىق شىعارماشىلىق بىرىنشىلىگىنىڭ سان مارتە لاۋرەاتى. ۇلتتىق مادەني اعارتۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە قاتىسادى. ايگەرىم كوركەم گيمناستيكادان سپورت شەبەرلىگىنە كانديدات, وبلىستىق قۇراماعا مۇشە.
مىنا قىزىقتى قاراڭىز, ەڭ كىشى نەمەرەم ايزەرە ءبىر جاستان اسسا, ەڭ كىشى شوبەرەم ودان ءبىر جاس ۇلكەن.
– بيىلعى جىل تاعى قانداي قۋانىشتارمەن ەستە قالماق؟
– ءوزىم 80-ءنىڭ سەڭگىرىنە شىقسام, سەرىگىم 45-كە, ءاليام 40-قا تولادى. ەكەۋىنىڭ جۇرەك جاراستىرعاندارىنا – 20 جىل.
ءار شاڭىراقتىڭ تۇتقاسى, پاناسى بولارلىق ۇل-قىز وسىرگەنىمدى, ولاردىڭ جولىن قۋعان ۇرپاق قىزىعىن كورگەنىمدى ماقتان ەتەمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.