بۇگىندە ەلباسىنىڭ پەنيتەنتسيارلىق جۇيەنى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن حالىقارالىق ۇلگىلەرگە سايكەس, سوتتالعانداردى كامەرالاپ ۇستاۋعا كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ءىىم قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانات كەشۋباەۆ وسى ماسەلەگە قاتىستى ءبىراز جايدى جۋرناليستەرگە بايانداپ بەردى.
جانات قازبەك ۇلى ەلىمىزدىڭ 4 ايماعىندا, اتاپ ايتساق, استانا, قاراعاندى قالاسىندا سونداي-اق, وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا زاماناۋي تالاپقا ساي تۇزەۋ مەكەمەسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىرعاندىعى جونىندە ويلارىمەن ءبولىسىپ, ءتيىستى ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى. ەلدەگى ءتۇزەۋ مەكەمەلەرى وتكەن عاسىردىڭ 30-70-جىلدارىندا سالىنعان باراق ۇلگىلەس عيماراتتار مەن قۇرىلىستار بولىپ تابىلادى, وندا سوتتالعاندار 50-60 ادامنان بىرگە ۇستالادى. سوندىقتان دا بۇگىندە وسى اتالعان وڭىرلەردە ءتيىستى مەكەمەلەردى سالۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. وسى ماقساتتا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە قاجەتتى قۇجاتتار ۇسىنىلدى, ولار ارنايى جەر دە ءبولىپ بەردى. سوعان وراي الگى تيەسىلى جەرگە حالىقارالىق تالاپتارعا ساي تۇزەۋ مەكەمەسىن سالۋ ءۇشىن بۇل ماسەلە ينۆەستورلاردىڭ نازارىنا ۇسىنىلعان كورىنەدى. «قالاي بولعان جاعدايدا دا, دەربەس تۇرمەلەر سالۋ تۋرالى ءسوز قوزعالعان ەمەس. مەن بۇل ماسەلەگە ادەيى نازار اۋدارتىپ وتىرمىن. ءويتكەنى, جەكەلەگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا: «قازاقستاندا جەكەمەنشىك تۇرمەلەر سالىنباق», دەگەن اقپاراتتار تاراپ كەتتى. بۇگىنگى تاڭدا جەكەمەنشىك تۇرمەلەر ۇستاۋ تۋرالى ءسوز قوزعالىپ وتىرعان جوق», – دەپ كەسىپ ايتتى جانات كەشۋباەۆ. ول ودان ءارى: «ەڭ الدىمەن تۇزەۋ مەكەمەلەرىنىڭ تيپتىك تۇرعىداعى جوباسى دا وزگەرەدى. ياعني, قاماۋ كامەرالارىنىڭ كولەمى مەن ول جەردەگى تۇتقىندار سانىنىڭ سايكەستەنۋى, ارنايى دارەتحانا مەن اسحانا, جۋىنۋ بولمەلەرىنىڭ ورنالاسۋى ءبارى-ءبارى حالىقارالىق تالاپقا ساي بولۋى قاتاڭ قاداعالانادى. بۇل قازاقستانداعى تۇزەۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءىسىن جۇرگىزۋگە قاتىستى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك ۇلگىسىندەگى العاش قولعا الىنىپ جاتقان جوبا», – دەدى.
قازاقستاننىڭ قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسى ءۇشىن مەملەكەتتىك جەكە سەرىكتەستىك ءتۇرى بارىنشا وڭتايلى بولىپ وتىر. «الدىن الا ىرىكتەپ الىنعان مودەل مىناداي: تۇزەۋ مەكەمەسىن سالۋ جانە پايدالانۋعا بەرۋ. بىرىنشىدەن, جەكە ينۆەستور كەلىسىمشارتقا سايكەس ءوز قارجىسى ەسەبىنەن تۇزەۋ مەكەمەسىن سالادى. ەكىنشىدەن, قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالعان سوڭ اتالعان نىسان تولىقتاي دايىن كۇيىندە مەملەكەتكە تاپسىرىلسا, ۇشىنشىدەن, مەملەكەت جازالانعانداردى قابىلداۋ, مەكەمە ىشىندەگى سوتتالۋشىلاردى قاداعالاۋ, سونىمەن قوسا, تۇزەۋ مەكەمەسىنىڭ توڭىرەگىن كۇزەتۋ قىزمەتىن تولىق كولەمدە جۇزەگە اسىرادى.
بۇل رەتتە ينۆەستورعا كەلىسىمشارتقا سايكەس ينۆەستيتسيالىق شىعىندارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قايتارىلاتىن بولادى ەكەن. جانە دە اتالعان نىساندا كەلىسىمشارت مەرزىمى اياقتالعانعا دەيىن وندىرىستىك-شارۋاشىلىق قىزمەتتەردى جۇزەگە اسىرۋىن جالعاستىرا بەرەدى. ويتكەنى ينۆەستورعا تاۋەكەلدەرسىز كەپىلدەندىرىلگەن جوبا بارىنشا ءتيىمدى بولماق. ول تۇزەۋ مەكەمەسى بازاسىندا باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم شىعارادى, جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشادى, وندىرىستىك الاڭداردى بەرگەنى ءۇشىن جالداۋ اقىسىن الادى, وندىرىلەتىن ءونىم مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا يە بولادى. ياعني, جاسالعان كەلىسىمشارت نەگىزىندە كيىم-كەشەك, توسەك جابىندىلارى سىندى بۇيىمداردى جەتكىزىپ تۇرۋعا مۇمكىندىك الادى ەكەن. وعان قوسا جاڭا قالىپتار بويىنشا قامالعاندار ءبىر جانە ەكى ورىندىق كامەرالاردا ۇستالادى. بۇل جاعدايدا الەۋمەتتىك تالاپتار دا ەسكەرىلگەن. مىسالى, مۇگەدەكتەر ءۇشىن ءار رەجىمدىك بلوكتا ارنايى ءۇي-جايلار جابدىقتالاتىن بولادى. ءسوز سوڭىندا جانات قازبەك ۇلى مەملەكەت ءۇشىن باستى تابىس سوتتالعانداردى قاماۋ ءۇردىسى حالىقارالىق ۇلگىلەرگە سايكەستەندىرىلۋىندە – ەكەندىگىن باسا ايتتى.
راۋشان تاۋىرحانقىزى,
جۋرناليست.