ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ەل ۇكىمەتى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قولداۋ ىسىنە ۇلكەن ءمان بەرۋدە. مۇنداعى نەگىزگى ماقسات – اۋىلدىڭ ەڭسە تىكتەۋىنە جاردەم كورسەتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ وتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى اۋىل حالقىنىڭ جاعدايىن تۇزەۋ. جالپى, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولداۋ كورسەتۋدىڭ ءمانى زور, ماعىناسى تەرەڭ. ويتكەنى, ناق وسى ماسەلەنى شەشۋ ارقىلى بۇكىل ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى قامتاماسىز ەتىلەدى. دەمەك, اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ دەگەنىمىز – ءبىر ەسەپتەن العاندا, «ءبىر وقپەن ەكى قوياندى اتۋ» دەگەن ءسوز.
اتالعان ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدە «قازاگرو» ۇلتتىق حولدينگى قۇرىلعان. حولدينگ قازىردىڭ وزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ماڭىزى زور كوپتەگەن جوبالاردى جۇزەگە اسىردى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە شەتەلدەردەن اسىل تۇقىمدى مالدار ساتىپ الىندى. مال بورداقىلاۋ الاڭدارى, مال ونىمدەرىن وڭدەيتىن وڭدەۋ كاسىپورىندارى قۇرىلدى. جىلىجاي شارۋاشىلىقتارى ۇيىمداستىرىلدى. شاعىن نەسيەلەر بەرۋ ارقىلى ۇيدە وتىرعان ايەلدەر مەن قولى بوس ادامدار ەڭبەككە تارتىلدى. ەلىمىزدە ينفلياتسيانىڭ تۋىنداۋىنىڭ الدىن الاتىن ازىق-ت ۇلىك قورلارى قالىپتاستىرىلدى. ديحاندار جاڭا تەحنيكالارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. باسقا دا كوپتەگەن شارۋالار جۇزەگە استى.
قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ستاتيستيكا جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 175 مىڭنان استام شارۋا جانە فەرمەر شارۋاشىلىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى قازىردىڭ وزىندە مەملەكەت قولداۋىنا يە بولدى دەپ ايتا الامىز. ماسەلەن, «قازاگرو» اياسىندا جۇمىس ىستەيتىن «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وزىندە 171 نەسيە سەرىكتەستىكتەرىن قارجىلاندىرىپ ۇلگەردى. ال وسى سەرىكتەستىكتەردىڭ قۇرامىندا 11 مىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمى بار ەكەن. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن شارۋا جانە فەرمەر شارۋاشىلىقتارى مەملەكەت قولداۋىنا سۇيەنىپ وتىرعاندىعىن بىلدىرەدى.
مۇنىڭ سىرتىندا 2007 جىلدان باستاپ اۋىلداعى ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ ماقساتىندا اۋىلدا تۇرعانىمەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاتپايتىن كاسىپكەرلىك تۇرلەرىنە دە قولداۋ كورسەتىلە باستادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان بەرى وسى جونىندەگى باعدارلاما بويىنشا 79 ميلليون تەڭگەنىڭ 10 جوباسى قارجىلاندىرىلدى. بۇل قارجى نەگىزىنەن العاندا, اۋىلداعى قوناقۇيلەر مەن تۋريستىك بيزنەسپەن شۇعىلدانۋشىلارعا, جول بويىنداعى سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋشىلەرگە, اۋىلدارداعى قوعامدىق تاماقتاندىرۋ ورىندارى مەن ساۋدا نۇكتەلەرىنە باعىتتالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا «قازاگرو» حولدينگىنىڭ قۇرامىنداعى «قازاگروقارجى» اق-تىڭ قولداۋىمەن بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 2117 اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارى مەن ولاردىڭ قۇرال-جابدىقتارى ساتىپ اپەرىلمەك. ماسەلەن, 100 كومباين, 847 تراكتور, 767 ارناۋلى تەحنيكا, 37 تەحنولوگيالىق جانە وڭدەۋ قۇرال-جابدىقتارى جانە باسقالار ساتىپ الىنباق. مۇنداي كومەك ءتۇرى دە جىل وتكەن سايىن ارتۋدا.
«قازاگرو» حولدينگىنىڭ ەنشىلەس اكتسيونەرلىك قوعامدارى ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە ولار وندىرگەن ءونىمدى ساتىپ الۋ ءجونىنەن دە كومەكتەر كورسەتىلەدى. ماسەلەن, «قازاگروونىم» اق مال ءوسىرۋشىلەردەن ۇستىمىزدەگى جىلى 1,8 ميلليارد تەڭگەنىڭ مال ونىمدەرىن ساتىپ السا, «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» اق استىق ءوسىرۋشىلەردىڭ 50 ميلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن مەملەكەتتىك قورلارعا ساتىپ الدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرگە كوكتەمگى دالالىق جانە كۇزگى جيىن-تەرىن كەزىندە جىلما-جىل قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلىپ وتىرادى. وسى ماسەلەگە ارناپ, حولدينگ بيىلعى جىل ءۇشىن 60 ميلليارد تەڭگەنىڭ نەسيە قارجىسىن ءبولدى. وسى قارجىعا جانار-جاعارماي, قوسالقى بولشەكتەر جانە باسقا دا قاجەتتىلىكتەر ساتىپ الىنادى. حولدينگتىڭ ەنشىلەس كومپانيالارى كوكتەمگى دالالىق جانە كۇزگى جيىن-تەرىن جۇمىستارى ءۇشىن ءوز قارجىلارىنىڭ ەسەبىنەن باسقا دا كومەكتەر كورسەتۋدى ۇيعارىپ وتىر. ءسويتىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ ليزينگىن قوسىپ العاندا, اتالعان ماقساتقا 97 ميلليارد تەڭگەنىڭ قارجىسى باعىتتالدى.
شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تەك «قازاگرو» حولدينگى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, مەملەكەت ارقىلى قۇرىلعان باسقا قۇرىلىمداردا قارجىلاي قولداۋ كومەگىن كورسەتەدى. سونىڭ ءبىرى – قۇرىلعانىنا 18 جىل تولىپ وتىرعان «دامۋ» شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ قورى. بۇل قور ءوز باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا 13,7 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىنە 875 ميلليارد تەڭگەنىڭ قولداۋ كومەگىن كورسەتتى. قور ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە سوڭعى جىلدارى وڭدەۋ ىسىمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەردى قولداۋدى نەگىزگى نازارىنا الدى. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە وسى ماقساتقا 157 ميلليارد تەڭگەنىڭ قارجىسى ءبولىنىپ, 825 جوباعا قولداۋ ءبىلدىرىلدى.
ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ماسەلەسى جان-جاقتى ورىستەپ كەلەدى. بۇل ىسكە, ياعني كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانۋعا حالىقتىڭ قالىڭ بولىگى تارتىلۋدا. ءوز ءىسىن ەندى باستاعان ادامدارعا كاسىپكەرلىكتى جۇرگىزۋ تۋرالى ساۋاتىن اشۋ, ءتۇرلى كونسالتينگتىك كومەكتەر كورسەتۋ باعىتىندا دا كوپتەگەن جۇمىستار تىندىرىلۋدا. ماسەلەن, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ باستاماشىلدىعىمەن كەز كەلگەن ادام شۇعىلدانۋعا بولاتىن 100 كاسىپتىڭ ءتۇرى انىقتالىپ, ول كاسىپپەن قالاي شۇعىلدانۋعا بولاتىندىعىن ۇيرەتەتىن ارنايى انىقتامالىق تا شىعارىلدى. وتكەن جىلى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى دە وسى انىقتامالىققا ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ, ونى جۇيەلى تۇردە ءتۇسىنىكتى ەتىپ جاريالاپ وتىردى. وسىعان بايلانىستى حالىق ىشىنەن كوپتەگەن جاعىمدى پىكىرلەرگە يە بولعانىمىزدى ايتا كەتسەك ارتىق بولماس.
قىسقاسىن ايتقاندا, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋى – بارشاعا قاتىستى ماسەلە. وسى ىستە ازاماتتارىمىز بەلسەندى بولعان سايىن ەلىمىز دە دامىپ, العا باسا بەرمەك.