بۇگىن «Expo Milano 2015» كورمەسىندە وسىنداي اتتى اكتسيا وتكەلى تۇر
يتاليانىڭ سولتۇستىگىندەگى ميلان قالاسىندا ۇستىمىزدەگى جىلعى 1 مامىردان باستاپ ەكسپو كورمەسىنىڭ ءوز جۇمىسىن باستاپ كەتكەنى بەلگىلى. ولشەۋلى مەرزىمى قازان ايىنىڭ 31-ىنە دەيىن سوزىلاتىن وعان كۇللى الەمنىڭ 144 مەملەكەتى, 3 حالىقارالىق ۇيىم, 16 مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىم جانە 5 كورپوراتيۆتى پاۆيلون قاتىسۋدا. باس تاقىرىبى –«پلانەتانى اسىراۋ. ءومىر سۇرۋگە قاجەتتى قۋات» دەپ اتالاتىن بۇكىلالەمدىك كورمە شەرۋى ساپىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دە ءوز پاۆيلونى بار. ماۋسىمنىڭ 27-سىندە وسى جەردە قازاقستان كۇنى اتالىپ وتەدى. وعان يتالياعا قىسقا مەرزىمدىك جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە.
ميلانداعى وسى تويدىڭ ءوتۋ بارىسىن جازىپ-ءتۇسىرىپ كورسەتۋگە بەلگىلەنگەن قازاقستاندىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى مۇندا بۇرناعى كۇنى ماسكەۋ ارقىلى الدىن الا كەلىپ جەتتى. ءالپى تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى ايدىن شالقارداي كەڭ كوسىلگەن قالانىڭ ديدارى بىزگە سونشالىقتى جىلى كورىندى. ەلدىڭ سولتۇستىگىندە, تاۋدىڭ قاپتالىندا جاتقان, اينالاسىن جاپ-جاسىل ورمان قورشاعان شىرايلى شاھاردىڭ جىلىلىق مولشەرى دە ءبىزدىڭ استانادان تومەن ەمەس ەكەن. بىراق قازىرگى تاڭدا كورمەسىنىڭ ءوزى 150-دەن استام ەل مەن ۇيىمنان جۇرت جيناپ وتىرعان قۇتتى قونىستا پالەندەي ابىر-سابىر بايقالا بەرمەيدى. مۇنىڭ ءبارى مۇنداعى جۇمىستاردىڭ بەلگىلى ءبىر تارتىپكە باعىندىرىلىپ, وزىندىك ۇتىمدى جۇيەمەن جۇرگىزىلىپ جاتقانىنىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك.
اپپەنين تۇبەگىنىڭ ەڭ تەرىستىك بەتكەيىندە ورنالاسقان ميلان يتالياداعى ريمنەن كەيىنگى حالقى كوپ ۇلكەن قالا بولىپ تابىلادى. بۇگىندە لومبارديا وبلىسىنىڭ ورتالىعى بولىپ وتىرعان ونىڭ نەگىزىن ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى 600 جىلدىقتا كەلتتەر قالاعان ەكەن. ەندى كەلتتەردەن كەتىپ, ءوز داۋىرىمىزگە كەلسەك, كوپتەن بەرى الەم ءسان سيپاتىنىڭ ورتالىعى رەتىندە تانىلىپ كەلە جاتقان بۇل قالادا ەرەكشە ەسكە الاتىن كورىكتى ورىندار جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتار ەدىك. ەجەلگى دۇنيە مەن قازىرگى زاماننىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ەكى بولەك الەمنىڭ قيىلىسىندا وتىرعانداي بولىپ وتىرعان قۇتتى قونىس بىلايعى جۇرت ءۇشىن, بالكىم, سونىسىمەن دە ىستىق شىعار.
ميلاننىڭ ءبىز ءۇشىن ەرەكشە كورىنىپ وتىرعان تاعى ءبىر جاعى بار. سەبەبى, ەندى ەكى جىلدان كەيىن استانا تورىندە قاناتىن كەڭگە جاياتىن كەلەسى ەكسپو كورمەسىنىڭ ەستافەتاسىن ءبىز تاپ وسى قالادان قابىلداپ العالى تۇرمىز. ميلانداعى كورمەنىڭ سوڭعى كەرمەسى جيناپ الىنعان كۇننەن باستاپ جاھاننىڭ وسىعان قاتىستى ماماندارى مەن جانكۇيەرلەرىنىڭ نازارى بىردەن ءبىزدىڭ ارقا توسىندەگى بايىرقالى بايتاعىمىزعا تۇسەتىن بولادى. ءسوز سىرالعىسىندا ايتا كەتەيىك, جالپى, قازاقستاننىڭ الەم ءجۇزىن شارلاعان مۇنداي كەڭ اۋقىمدى كورمەلەرگە قاتىسا باستاعانىنا تىم كوپ ۋاقىت بولا قويعان جوق. ءوزىنىڭ تامىرىن 1851 جىلى لوندوندا باستاۋ العان «بارلىق حالىقتاردىڭ ونەركاسىپ جۇمىستارى بويىنشا ۇلى كورمەسى» دەپ اتالعان شارادان تارتاتىن بۇگىنگى ەكسپو ءراۋىشتى جيىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز ءبىرىنشى مارتە 1998 جىلى ليسسابوندا بوي كورسەتتى. وسىندا جالاۋىن العاش رەت كوككە جەلبىرەتكەن قازاقستان 2005 جىلى جاپوننىڭ ايچي دەگەن قالاسىندا كەرەگە كەرگەن ەكسپو-دان باستاپ قانا بەلسەندى قاتىسۋشى رەتىندە ساناتقا ءىلىندى. ال 2008 جىلى يسپاننىڭ ساراگوسا قالاسىندا وتكەن كەلەسى بۇكىلالەمدىك كورمەدە ءبىزدىڭ تىككەن پاۆيلونىمىز ءوزىنىڭ ۇسىنعان بۇيىمدارى مەن كوركەم بەزەندىرىلۋى جاعىنان س كاتەگورياسى بويىنشا جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىندى جەڭىپ الدى. قىتايدىڭ شانحاي قالاسىندا 2010 جىلى الامانعا ات قوسقان كورمەدە قازاقستان پاۆيلونىن كورۋشىلەر سانى ءبىرىنشى رەت 1,5 ميلليون ادامنان استى. بۇدان كەيىن, 2012 جىلى وڭتۇستىك كورەيانىڭ يوسۋ قالاسىندا وتكەن ەكسپو-دا دا ەڭسەمىز تومەن بولعان جوق.
مىنە, ەندى ءوزىمىزدىڭ الدىمىزدا عانا تۇرعان ميلانعا دا كەزەك كەلدى. ماماندار قازىردىڭ وزىندە مۇندا كەلۋشىلەر سانى 6 ملن. ادامنان اساتىنىن ايتىپ, جاڭاشا بولجام جاساپ وتىر. كەشە ءبىز «Expo Milano 2015» كورمەسىنە بارىپ, ونداعى پاۆيلونداردى تۇگەلگە جۋىق ارالاپ كوردىك. ايتاتىنى جوق, ولاردىڭ ءبارى بىرىنەن ءبىرى وتەدى ەكەن. ءبىر-بىرىنە مۇلدەم ۇقسامايتىن ولاردىڭ ءاربىرىنىڭ وزىندىك بەت-بەينەلەرى ەرىكسىز كوز تارتادى. ارحيتەكتۋرالىق كەسكىن-كەلبەتى مەن بەزەندىرىلۋ ديزاينىنىڭ وزگەشەلىكتەرى جاعىنان بىرىنە-ءبىرى جول بەرمەي تۇرعان سول سالتاناتتى ساپتا قازاقستان پاۆيلونىنىڭ دا ەشكىمگە دەس بەرە قويعىسى كەلمەي تۇرعانىن دا بايقادىق. مۇندا قازىر كۇنىنە ورتا ەسەپپەن, 4,5-5 مىڭ ادام شاماسىندا كەلىپ تۇراتىنعا ۇقسايدى. كورمەدەگى ءبىزدىڭ «اۋىلعا» بۇلايشا جۇرتشىلىقتىڭ جاپپاي نازارى اۋىپ تۇرۋىن وسىنداعى ماماندار ونىڭ وزىندىك ءبىر شەشىممەن جاسالعان ارحيتەكتۋرالىق بىتىمىمەن قوسا, ءىشىن تولتىرىپ تۇرعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ تۇرلەرى مەن سيپاتىنىڭ قايتالانباس قالپى ەكەندىگىمەن ءتۇسىندىردى.
– ءبىز ميلاننان كەيىنگى ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ كەزەگى استاناعا كەلەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان پاۆيلونىن جاساۋدا نەگىزگى ەكى ءتۇرلى نارسەگە ايرىقشا كوڭىل بولدىك, – دەدى وسىعان وراي قازاقستان ۇلتتىق پاۆيلونىنىڭ باس كوميسسارى انۋاربەك مۋسين. – بىرىنشىدەن, ەكسپو-2015 كورمەسىندەگى ەڭ باستى كورىكتى ورىن رەتىندە كورىنۋدى ماقسات ەتتىك, ەكىنشىدەن, 2017 جىلى ءدال وسىنداي كەڭ اۋقىمدى شارانى استانادا وتكىزۋگە دايىن ەكەنىمىزدى كورسەتۋگە كۇش سالدىق.
باس كوميسساردىڭ ايتۋىنشا, ميلان ەكسپو-سىندا قازاقستان پاۆيلونىنىڭ ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىندا تۇرعانى قازىردىڭ وزىندە بەلگىلى بولىپ قالعان. ال پاۆيلوننىڭ ءدال وسىنداي بيىك بەلەستەن كورىنۋى ءۇشىن قازاقستان ۇكىمەتى 17 ملن. ەۋرودان استام قارجى ءبولىپتى. ال پاۆيلوننىڭ اۋماعى 3 مىڭ 250 شارشى مەتردى قۇرايدى. مۇندا كەلۋشىلەردى قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, مال شارۋاشىلىعى, بالىق شارۋاشىلىعى, اكۆاداقىلدار, ەكولوگيا, ەگىنشىلىك, سونداي-اق, رەسپۋبليكا ومىرىنەن قىزىقتى دەرەكتەر دەپ بولىنەتىن 6 ءتۇرلى ايماقتىڭ ەكسپوناتتارى قارسى الادى. قوناقتاردىڭ بارلىعىنا مۇندا قازاقتىڭ قۇنارلى دا شيپالى سۋسىنى – قىمىز ۇسىنىلادى.
– ءبىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ەڭ باستى ەكسپوناتىمىز سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, اكادەميك باراەۆتىڭ ءوزى وتىرىپ جۇمىس ىستەگەن ۇستەلى بولماق, – دەدى ءسوز ورايىندا باس كوميسسار تاعى. – ءبىز وسى ارقىلى قازاقستاننىڭ الەمدەگى سىرتقا استىق پەن ۇن شىعارۋشى باستى ەلدەردىڭ ءبىرى ەكەنىن كورسەتە ءتۇسۋدى مەجەلەپ وتىرمىز.
ءبىزدىڭ پاۆيلونداعى تاعى ءبىر ەرەكشە ەستە قالاتىن كورىنىس – ونداعى باسسەين بولۋى كەرەك. مۇندە ەلىمىزدە ارنايى ءوسىرۋ قاۋىرت قولعا الىنىپ جاتقان بەكىرە بالىقتارى ءجۇزىپ ءجۇر. وسى ارقىلى پاۆيلوندى ۇيىمداستىرۋشىلار ارال تەڭىزىنىڭ پروبلەماسىن, ونداعى قۇرىپ بارا جاتقان بالىقتار جايىن جانە وسى ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا قولعا الىنىپ جاتقان شارالار تۋرالى جۇرتشىلىقتى حاباردار ەتپەك بولعان.
– وسى پاۆيلون قۇرىلىسىن سالىپ شىعۋعا ءبىر جارىم جىلعا جۋىق ۋاقىت جۇمسالدى, – دەدى ميلانداعى ەكسپو-2015 كورمەسى قازاقستان قۇرىلىس كەشەنىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى روبەرت ميۋللەر. – بىراق بىتكەن جۇمىسقا ءبارىمىزدىڭ دە كوڭىلىمىز تولادى. مەن قازاقستان پاۆيلونىن وسى كورمەدەگى ەڭ مىقتى جۇمىستاردىڭ ءبىرى دەپ سانايمىن. ءبىز بۇل جۇمىستاردى اتقارۋ بارىسىندا قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن پايدالانىپ باقتىق. وسىنىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى ارقىلى ونىڭ بۇكىل تاريحى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەرۋىمىزگە مۇمكىندىك بەردى.
ءجون ءسوز. بۇعان ءبىز دە كەلىستىك. ەندى بۇگىنگى اڭگىمەمىزدى وسىنداي بيىك نوتامەن, كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن اياقتاعىمىز كەلىپ وتىر. ال نەگىزگى ءسوزدى بۇگىن بۇكىلالەمدىك كورمەدە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كۇنى بولىپ وتكەننەن كەيىن ايتىپ بەرمەكشىمىز. بۇعان تەك قوساتىنىمىز: مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يتالياعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا بۇدان باسقا تاعى ەكى ەلدىڭ رەسمي جانە ىسكەر ادامدارىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان-يتاليا بيزنەس-فورۋمى بولىپ وتكەلى تۇر.
سەرىك ءپىرنازار, «ەگەمەن قازاقستان» – ميلاننان.