داتكە قۋات جاساندى بۇيرەك

جالپى, ەلىمىزدە 25 مىڭنان استام ادام سوزىلمالى بۇيرەك اۋرۋىمەن ەسەپتە تۇر. ونىڭ ىشىن­دە 8 مىڭ پاتسيەنت گەمودياليزگە (جاساندى بۇيرەك) تاۋەلدى. بۇي­رەك اۋرۋى اسقىنسا, سالدارى جۇرەك جەتىسپەۋشىلىگىنە, ينسۋلتكە, تاعىسىن-تاعى ەمى كۇردەلى اۋرۋلارعا اپارىپ, سوڭى قايعىلى اياقتالۋى ابدەن مۇمكىن. بۇيرەك اعزاداعى فيلتر سانالادى. ول اقۋىزدىڭ الماسۋىن رەتتەيدى. گورموندى سينتەزدەيدى ءارى قان قى­سىمىن قالىپتى ۇستاپ, كال­تسي مەن د دارۋمەنىنىڭ اعزاعا سىڭۋىنە جاۋاپ بەرەدى. دارى­گەر­لەر جاساندى بۇيرەككە باي­لان­عان پاتسيەنتتەردىڭ كوبى اۋرۋ­دىڭ العاشقى بەلگىلەرىن ەلەمەي, بەيقام جۇرگەن ازاماتتار ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان اق جەلەڭدىلەر قانداي اۋرۋ مازالا­سا دا ءۇي جاعدايىندا دياگنوز قوي­ماي, اۋەلى دارىگەرگە كورى­نۋگە كەڭەس بەرەدى. بۇيرەك جەتكى­لىك­­سىز­دىگىنە شالدىققان ناۋقاس­تار­دىڭ جاعدايىن, گەمودياليز اپ­پاراتىنىڭ قابىلەتىن ءبىلۋ ماق­سا­تىندا استاناداعى B.B.Nura نەفرو­لوگيا ورتالىعىنا باس سۇق­قا­نىمىزدا دا دارىگەرلەر ەرتە قارالعانعا ەم شيپالى بولاتىنىن العا تارتتى.

عيمارات شاعىن, ىشكى كورىنىسى قاتارداعى اۋرۋحاناعا ۇقسامايدى. قاز-قاتار تىزىلگەن كەرەۋەتتەر, ءار كەرەۋەتتىڭ باسىندا ۇلكەن مو­ني­تور, ءبىر-ءبىر اپپارات تۇر. پا­تسيەنت­تەردىڭ الدى قىرىققا شاما­لاعان, سوڭى الپىستان اسقان دەپ جوبالادىق.

«جاساندى بۇيرەكتىڭ ەكى ءتۇرى بولادى. ءبىرى پەريتونەالدى دياليز, ەكىنشىسى – گەمودياليز. پەري­تونەالدى ءدياليزدى پاتسيەنتتەر كوبىنە ءۇي جاعدايىندا جاسايدى. ءبىزدىڭ ورتالىق گەمودياليز­بەن اينالىسادى. مەكەمەنىڭ با­لانسىندا باس-اياعى 28 ورتالىق بار, سونىڭ تورتەۋى استانادا ورنا­لاسقان. باسقانى ايتپاعان­دا, بىل­تىر قازان ايىندا عانا اشىل­عان وسى ورتالىقتىڭ وزىنە كۇنىنە 40 ادام كەلىپ ەم الادى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان گەمودياليز اپپاراتتارىنىڭ سانى – 18, جۋىقتا 20-عا جەتەدى دەگەن جوسپار بار. اپپاراتتارى جاڭا, قۇرال-جابدىعى تۇگەل. ورتالىقتا 72 پاتسيەنت تىركەلگەن. ولار اپتاسىنا 3 مارتە, 4 ساعات اپپاراتتا جاتادى. ەمشارا شارتى سولاي. كەيىنگى جىلدارى بۇيرەك جەتكىلىكسىزدىگىنە شالدىققان پاتسيەنتتەر كوبەيىپ بارادى. مەكەمەگە قاراستى ءاربىر گە­مودياليز ورتالىعىنا جۇزدە­گەن پاتسيەنت قاتىنايدى», دەدى ورتالىقتىڭ نەفرولوگ دارىگەرى ايدانا قۋانىشەۆا جالپى جاع­داي­دى ءتۇسىندىرىپ. 

سوزىلمالى بۇيرەك جەتكىلىكسىز­دىگىنە شالدىققانداردىڭ بارلىعى دەرلىك گەمودياليز اپپاراتىمەن ۇزاق جىل «دوس» بولادى. بۇيرەگى وزدىگىنەن جۇمىس ىستەمەيتىندەرگە ارنالعان اپپاراتتىڭ «جاساندى بۇيرەك» دەپ اتالىپ كەتۋى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. قىسقاسى, قۇرىلعى بۇيرەكتىڭ قىزمەتىن اتقارىپ, اعزا­داعى زياندى, ۋلى زاتتاردى تا­زالايدى. بۇيرەگى وزدىگىنەن قال­پى­نا كەلمەيتىن پاتسيەنتتەر ءۇشىن قالىپتى ومىرگە ورالۋدىڭ جالعىز جولى – ترانسپلانتاتسيا. تۋىستىق نەمەسە مايىتتىك دونور ارقىلى بۇيرەگىن اۋىستىرۋدى ويلاعاندار وپەراتسياعا دەيىن جاساندى بۇيرەككە تاۋەلدى بولادى. ەلدەگى مايىتتىك دونورلىقتىڭ دامۋ قارقىنى باياۋ ەكەنىن ەسكەرسەك, وپەراتسياعا بەكىنگەندەردىڭ كوبى تۋىستىق دونورلىققا جۇگىنەدى. الايدا ترانسپلانتاتسياعا ەكىنىڭ-ءبىرىنىڭ شاماسى كەلە بەرمەيدى. تۋىستىق دونور تابىلدى دەگەن­نىڭ وزىندە پاتسيەنتتىڭ باسقا دا اس­قىنعان اۋرۋلارى بولۋى مۇمكىن. بۇيرەك جەتكىلىكسىزدىگە اپاراتىن سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ اراسىندا قانت ديابەتى, قان قىسىمىنىڭ جوعارىلاۋى, بۇيرەكتە تاس بولۋى, باسقا دا اسقىنۋلار بار. كەيبىر دارىلىك زاتتاردىڭ دا بۇيرەككە كەرى اسەرى ءتيۋى مۇمكىن. ەسكەرەتىن جايت, بۇيرەك جەتكىلىكسىزدىگىنە شالدىققانداردىڭ بارلىعى ءومىر بويى اپپاراتقا تاڭىلماي­دى. مىسالى, جەدەل بۇيرەك جەتكىلىك­سىزدىگى دەگەن بار. ول پاتسيەنتتەر گەمودياليزدى 3 ايدان 1 جىلعا دەيىن الۋى مۇمكىن. ەگەر اۋرۋ جىلدان اسسا, سوزىلمالى تۇرگە اۋىسادى. ول كەزەڭگە جەتپەي, امان-ەسەن شىقسا, قالىپتى ومىرگە قايتا ورالادى. ەمحاناعا تەكسەرىلىپ, اناليزدەرىن تاپسىرىپ جۇرەدى. ورتالىق ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر بۇيرەك اۋرۋلارى جاس تالعامايتىن بولعان. گەمو­دياليزگە 20-عا ەندى تولعان جاس­تار­دان باستاپ, 85 جاسقا تاياعان قاريا­لارعا دەيىن بارادى. ودان بولەك, بالالار گەمودياليزى دەگەن بار. بىراق ونىمەن ءبىز بارعان ورتالىق اينالىسپايدى ەكەن.

دارىگەرمەن اڭگىمەدەن سوڭ گەمودياليز قۇرىلعىسىنىڭ قان­دى قالاي تازارتاتىنىن كورىپ-بىل­دىك. اپپارات ادامعا قوسىلعان سوڭ, ءتورت ساعاتقا دەيىن ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيدى ەكەن. وسى ارالىقتا دارى­گەرلەر ناۋقاستىڭ قان اينالىمىن ءجىتى باقىلايدى. قان اعزادا مينۋتىنا 350-380 مل-دەن اينالۋعا ءتيىس. قۇرىلعىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى كەيبىر سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ءبىلۋ ماقساتىندا نەفرولوگ دارىگەر ايدانا قۋانىشەۆاعا قايتا جۇگىندىك.

«جاساندى بۇيرەككە بىرنە­شە جىل كەلەتىن پاتسيەنتتەردىڭ بۇي­رە­گىن «ەلەس بۇيرەك» دەپ ايت­ساق تا بولادى. ءبىزدىڭ قۇرىلعىلار سول بۇيرەكتى الماستىرادى. ون­سىز ناۋقاستىڭ عۇمىرى قىسقا. گەمودياليز اپپاراتىندا بۇيرەك­تىڭ جۇمىسىن اتقاراتىن سۇزگىلەر بولادى. ادامنىڭ بۇيرەگى تابيعا­تىنان 24 ساعات جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس بولسا, ناۋقاستاردىكى قۇرىلعىعا قوسىلعاندا 4 ساعات قانا جۇمىس ىستەيدى. اپپاراتتان كەلەتىن ەكى تۇتىكشەنىڭ ءبىرى كۇرەتامىرعا, ەكىنشىسى كوكتامىرعا جالعانىپ, گەمودياليزگە وتەدى. قان سۇزگىدەن وتكەنشە قويۋلانباۋى ءۇشىن گەپارين دەگەن ءدارى قۇيامىز. گەموديا­ليز اپپاراتى قاندى اۋەلى كۇرەتا­مىردان الىپ, سۇزگىدەن وتكىزەدى. سوسىن كوكتامىر ارقىلى قايتا پاتسيەنتكە تازارعان قان قۇيىلادى. سۇزگىدەن نەگىزىنەن كرەاتينين, موچەۆينا, كالي, ناتري, قانت سەكىلدى شامادان تىس ارتىق زاتتار الىنادى. ءبىر پاتسيەنتتەن كەيىن گەموديا­ليز اپپاراتى 40 مينۋتتاي ءوزىن-ءوزى تازالايدى دا كەلەسى پاتسيەنتكە كەزەك كەلەدى», دەدى ا.قۋانىشەۆا.

بۇيرەك جەتكىلىكسىزدىگىنىڭ سوزىلمالى اۋرۋىنا شالدىققاندار I توپتاعى مۇگەدەك ساناتىندا بول­عان سوڭ, ولارعا ءتيىستى مەديتسينا­لىق قىزمەتتىڭ بارلىعى تەگىن. ونىڭ ىشىنە اپتاسىنا ءۇش مارتە قابىلدايتىن ەمشارادان بو­لەك, مەملەكەتتەن بەرىلەتىن ءدارى-دارمەك, كولىكپەن تاسىمالداۋ, ءبارى-ءبارى كىرەدى. جۇرگىزۋشىلەر ءار پاتسيەنتتى بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ۋاقىتتان قالدىرماي ورتالىققا جەتكىزىپ, قايتا ۇيىنە اپارادى. ورتالىق ءمامس ەسەبىنەن قار­جىلاندىرىلادى. ەگەر قىزمەت اقىلى نەگىزدە كورسەتىلسە, ءبىر ەمنىڭ قۇنى 45 مىڭ تەڭگە شاماسىندا بولادى. ياعني اپتاسىنا 135 مىڭ تەڭگەدەن اينالادى. سوزىلمالى اۋرۋى اسقىنىپ, وسىنداي ەمگە باراتىنداردىڭ كوبى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن اپپاراتتىڭ كومەگىمەن كەلەسى كۇنگە ءدىن-امان جەتەدى. ءمامس جارناسى قايدا كەتىپ جاتىر دەگەن سۇراققا بۇل دا ءبىر جاۋاپ. بۇيرەگى ىستەن شىق­قان پاتسيەنتتەرگە نەفرولوگ دارىگەر­لەر بۇدان بولەك تە ەمشارالار تاعايىندايدى. ونىڭ ءبارىن پاتسيەنتتەر دارىگەرگە ىسىرا سالماي, اۋەلى ءوزى پسيحولوگيالىق تۇرعىدا ەمگە دايىن بولۋى كەرەك. كۇتىنىپ, ساقتانىپ جۇرۋگە ءتيىس. سوندا ەم قونادى. گەمودياليز ورتالىعىنا قاتىناپ جۇرگەن 55 جاستاعى گۇلميرا بالابەكقىزى دا وسى پىكىردى قۋاتتادى.

«گەمودياليزگە قىركۇيەكتەن بارىپ ءجۇرمىن. وعان دەيىن جۇرەككە وپەراتسيا جاسالدى. كوڭىل كۇي جاقسى, دياليزدەن كەيىن تىپتەن جەڭىلدەپ قالامىن. مۇندا پاتسيەنت­تەرگە جايلى جاع­داي جاسالعان. اپپاراتقا العاش جاتقاندا اۋىر­لاۋ قابىل­دا­عا­نىم راس, قازىر ۇيرەنىپ قال­دىق. گەمودياليزگە بارماسام, دەنەم قايتا ىسىنە باستايدى. سوندىق­تان قالمايمىن. دياليزگە كەلەتىن­دەردىڭ ىشىندە 16 جىلدان بەرى قاتىناپ جۇرگەن­دەر دە بار, عۇمى­رى ۇزاق بولسىن. ديا­ليزدەن بولەك, ءبىزدىڭ ساۋلى­عىمىزدى نەفرولوگ دارىگەرلەر تۇراقتى باقىلايدى, ەمشارا تا­عايىن­دايدى, ونىڭ بارىنە بىرتە-بىرتە بوي ۇيرەتىپ كەلەمىز», دەيدى پاتسيەنت.

گەمودياليز قاندى بىرنەشە ساعاتتا ءسۇزىپ, تازارتا سالاتىن جەڭىل پروتسەدۋرا ەمەس. پاتسيەنت جاساندى بۇيرەكتەن كەيىن بىردە ءوزىن جايلى سەزىنسە, كەيدە ناشار سەزىنۋى مۇمكىن. جانى قىسىلىپ, قينالاتىن جايتتار دا كەزدەسە­دى. وعان پاتسيەنتتىڭ تۇتىنعان اس-اۋقا­­تىنان باستاپ, كۇن رايى دا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. تاعى ءبىر سەبە­بى, دياليز كەيدە قانداعى ار­تىق زاتتاردان بولەك, اعزاعا قاجەت كال­تسي, گليۋكوزا, گەموگلوبين, اقۋىز سەكىلدى ەلەمەنتتەردى قوسا الىپ كەتەدى. جاساندى بۇي­رەك­كە بىرنەشە كۇن كەشىگىپ كەلگەن پاتسيەنتتەردىڭ باسى اينالىپ, ءوزىن وتە جايسىز سەزىنۋى مۇم­كىن. مەديتسينادا بۇيرەك جەتكىلىك­سىزدىگىنىڭ 5 ساتىسى بار, نەفرولوگتەر اۋرۋدىڭ ءبىرىنشى, ەكىنشى ساتىسىندا ناۋقاستى انىقتاپ, دەرت­تىڭ اسقىنىپ كەتپەۋىن بارىن­شا قاداعالاۋعا تىرىسادى. ياعني اۋرۋدىڭ الدىن الىپ, پاتسيەنت­تەردى گەمودياليزگە تاۋەلدى بولۋدان ساقتايدى.

ەلىمىزدە گەمودياليزدىڭ كومە­گىمەن 20-30 جىل نەمەسە ودان دا ۇزاق تاڭ اتىرعان ومىرگە قۇشتار پاتسيەنتتەر بارشىلىق. ولار بۇيرەك جەتكىلىكسىزدىگى سوڭعى ۇكىم ەمەس ەكەنىن دالەلدەپ كەلەدى. قو­رىتا كەلگەندە, بۇيرەك سىر بەر­سە ءزار كوبىكتەنىپ, ءتۇسى وزگەرىپ, بويدا السىزدىك پايدا بولادى ەكەن. كىشى دارەتكە شىعۋ جيىلىگى, ءىشتىڭ اۋرۋى مەن جۇرەكتىڭ اينۋى, قان قىسىمىنىڭ كوتەرىلۋى دە اۋرۋ­دىڭ ءبىر بەلگىسى. دەرت اسقىنعان جاع­دايدا زاردە قان بايقالىپ, دەنە قالتىراپ, بورتپەلەر پايدا بولۋى مۇمكىن. نەفرولوگتەر اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى بايقالسا, ۋا­قىت وزدىرماي بىردەن ەمحاناعا جۇ­گىنگەننەن ابزالى جوق ەكەنىن ۇنەمى ەسكەرتەدى.