باسپانا باسەكەسى: باق شابا ما, باپ شابا ما؟

الدىن الا دايىندالعان ابزال

«ناۋرىز» يپوتەكالىق باع­دار­لاماسى – تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازامات­تاردى قولداۋعا باعىتتالعان جاڭا جوبا. «وتباسى بانكتىڭ» مالىمەتىنشە, باع­دارلاماعا قاتىسۋعا ءوتىنىم قا­بىل­داۋ 10 ناۋرىزدا باستالىپ, 31 ناۋرىزعا دەيىن جالعاسادى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇمىتكەرلەر قۇجاتتارىن تاپسىرىپ, قاتىسۋعا مۇمكىندىك الادى. بانك وكىلدەرى ازاماتتارعا قۇجاتتاردى الدىن الا دايىنداپ, ءوز مۇمكىندىگىن سارالاپ العان دۇرىس دەپ وتىر. سەبەبى باعدارلاماعا قاتىسۋدىڭ بىرنەشە تالابى بار. ءوتىنىم بەرەتىن ازاماتتىڭ اتىندا كەيىنگى 5 جىل ىشىندە تۇرعىن ءۇيى بولماۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار قاتىسۋشىنىڭ رەسمي تابىسى بولۋى كەرەك. بۇدان بولەك, كەيىنگى 6 ايداعى زەينەتاقى جارنالارى اۋدارىلىپ تۇرعانى دا تەكسەرىلەدى. تاعى ءبىر ماڭىزدى تالاپ – «وتباسى بانكىندە» كەمىندە 2 ملن تەڭگە جيناعى بولۋى شارت.

باعدارلاما تالاپتارىنا سايكەس, يپوتەكانىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى ازاماتتىڭ ساناتىنا بايلانىستى بەلگىلەنەدى. ەگەر الەۋمەتتىك ساناتقا جاتسا, وعان يپوتەكا 7% مولشەرلەمەمەن بەرىلەدى. ال قالعان قاتىسۋشىلار ءۇشىن مولشەرلەمە 9% دەڭگەيىندە بولادى. باستاپقى جارنا دا ساتىپ الىناتىن باسپانانىڭ جاعدايىنا بايلانىستى وزگەرەدى. ەگەر تۇرعىن ءۇي تازا ارلەنگەن كۇيدە بولسا, باستاپقى جارنا 10% بولادى. ال ارلەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلمەگەن پاتەر بولسا, باستاپقى جارنا 20% بولۋى مۇمكىن.

نەسيە سوماسىنىڭ كولەمى دە وڭىرگە قاراي ءارتۇرلى بەلگىلەنگەن. مىسالى, الماتى مەن استانا قالالارىندا نەسيە مولشەرى 36 ملن تەڭگەگە دەيىن جەتسە, باسقا وڭىرلەردە 30 ملن تەڭگەگە دەيىن بەرىلەدى. يپوتەكانى بەرۋدىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى 19 جىلعا دەيىن قاراستىرىلعان. بۇل ازاماتتارعا اي سايىنعى تولەمدى از-ازدان ءبولىپ تولەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

«وتباسى بانك» اق باسقارما توراعاسى ءلاززات يبراگيموۆانىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما اياسىندا وتانداستارىمىز تەك باسپانا الۋشى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ينۆەستور دا بولا الادى. بانك بيىلعى 12 ناۋرىزدا KASE بيرجاسىنا الەۋمەتتىك وبليگاتسيالاردى ورنالاستىرىپ, باعدارلاما قاتىسۋشىلارىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن شامامەن 200 ملرد تەڭگە تارتۋدى جوسپارلاعان. ءبىر وبليگاتسيانىڭ قۇنى – 1 مىڭ تەڭگە. وسى وبليگاتسيالاردان الىناتىن سىياقىعا سالىق سالىنبايدى, ال ولاردى جەكە تۇلعالار Alatau City Invest, bcc.kz, Halyk Finance سياقتى بروكەرلىك پلاتفورمالار ارقىلى ساتىپ الا الادى.

– قازىر باعدارلاماعا قاتىستى سۇراق وتە كوپ ءتۇسىپ جاتىر. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, بىلتىرعى قاراشادا قوسىمشا ىرىكتەۋ كەزەڭى ءوتتى. سول كەزدە ماقۇلداۋ العان ازاماتتار جەلتوقسان ايىندا Baspana Market پورتالى ارقىلى ءوز پاتەرلەرىن الىپ جاتتى. بۇل ۇدەرىس قاڭتاردىڭ سوڭى مەن اقپاننىڭ باسىنا دەيىن قالىپتى تۇردە جالعاستى. سوندىقتان مۇنداي جاعدايدا اسىعۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى «ناۋرىز» باعدارلاماسى ارقىلى ادام ومىرىندە ءبىر رەت قانا ءوزىنىڭ العاشقى باس­پاناسىن تاڭدايدى. سول سەبەپتى بارلىق نۇسقانى مۇقيات قاراپ شىعۋ ماڭىزدى. قاي جەردە بالاباقشا بار, مەكتەپ قايدا ورنالاسقان, اۋدان قانشالىقتى ىڭعايلى – وسىنىڭ ءبارىن ويلانىپ, دۇرىس تاڭداۋ جاساۋ كەرەك.  بۇدان بولەك, تولەم قابىلەتتىلىگىن باعالاۋ مەرزىمى – 6 اي, ياعني, شامامەن 180 كۇن كۇشىندە بولادى. ەگەر ءسىز جەلتوقسان ايىن­دا تولەم قابىلەتتىلىگىن راستاۋدان وتكەن بولساڭىز, وندا پاتەر تاڭداۋعا جەتكىلىكتى ۋاقىت بار, – دەيدى ل.يبراگيموۆا. 

ەڭ ماڭىزدىسى – دەپوزيتتەگى جيناق پەن سىياقى

جالپى, باعدارلاماعا قاتىسىپ, كەيىن كونكۋرس ناتيجەسىندە وتە الماي قالعان ادامدار از ەمەس. تۇرعىن ءۇي مامانى ماقسات سەرىك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, باستى ماسەلە – باعدارلامانىڭ بالل جۇيەسىن كوپشىلىكتىڭ تولىق تۇسىنبەۋىندە.

– باعدارلامادا ناقتى كريتەريلەر بار. سوعان سايكەس بالل جينالادى. بىراق كەيبىر ازاماتتار تەك ءوتىنىم بەرسەم بولدى, اۆتوماتتى تۇردە وتەمىن دەپ ويلايدى. شىن مانىندە ءبارى جينالعان ۇپايعا بايلانىستى انىقتالادى. مىسالى, ەگەر ازامات الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپقا كىرىپ, تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرسا, وعان 10 بالل بەرىلەدى. وتباسىندا بالا بولسا, تاعى 10 بالل قوسىلادى. بۇل جەردە بالا سانى ماڭىزدى ەمەس. ءبىر بالا بولسا دا, بىرنەشە بالا بولسا دا, ءبارىبىر 10 بالل بەرىلەدى. سونىمەن قاتار وتباسىلى ازاماتتارعا – 5 بالل, ال جاسى 35 جاسقا دەيىنگى قاتى­سۋ­شىلارعا تاعى 5 بالل قوسىلادى. وسى­لايشا, نەگىزگى تالاپتارعا سايكەس كەلگەن ادام ەڭ كوپ –  30 بالل جينايدى. ودان كەيىنگى ماڭىزدى فاكتور – دەپوزيتتەگى سىياقى. ياعني, وتباسى بانكىندەگى دەپوزيتتە جينالعان سىياقى مولشەرى جوعارى بولعان سايىن كونكۋرسقا ءوتۋ مۇمكىندىگى دە ارتادى, – دەيدى مامان.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بالل دەپوزيتتىڭ وزىنەن ەمەس, دەپوزيتتەن جينالعان سىياقىدان ەسەپتەلەدى. ءاربىر 1 مىڭ تەڭگە سىياقىعا 1 بالل بەرىلەدى. سوندىقتان دەپوزيتتى ەرتەرەك اشىپ, سىياقى جيناعان ادامنىڭ كونكۋرستان ءوتۋ مۇمكىندىگى الدەقايدا جوعارى بولادى.

– كەيىنگى كەزدە وتكەن كونكۋرستاردىڭ ناتيجەسى دە وسىنى كورسەتەدى. مى­سالى, 2025 جىلدىڭ باسىندا بول­عان كونكۋرستاردىڭ بىرىندە 12 مىڭ ادام ىرىكتەۋدەن وتكەن. بەرتىندەگى كون­كۋرس­تاردىڭ بىرىندە شامامەن 9 مىڭ ادام ىرىكتەلگەن. سول كونكۋرستاردا ەڭ جوعارى  بالل 1556 بولعان. ال ەڭ تو­مەنگى وتكەن بالل شامامەن 121 دەڭگەيىندە تىركەلگەن, وعان جەتۋ ءۇشىن 90 مىڭنان استام تەڭگە سىياقى بولۋى كەرەك. سوندىقتان كونكۋرسقا قاتىساتىن ادامدارعا دەپوزيتتەگى سىياقى شەشۋشى ءرول اتقارادى. باعدارلاماعا 18 جاستان 63 جاسقا دەيىنگى ازاماتتار قاتىسا الادى. بۇل دەگەنىمىز, ستۋدەنتتەردىڭ ءوزى دە باعدارلاماعا قاتىسا الادى دەگەن ءسوز. ولار تابىسىن ستيپەنديا ارقىلى راستاي الادى. باعدارلاماعا قاتىسامىن دەگەن ادام تەك ءوتىنىم بەرۋمەن شەكتەلمەۋى كەرەك. ەڭ ماڭىزدىسى – دەپوزيتتەگى جيناق پەن سىياقى. ەگەر سىياقى جوعارى بولسا, كونكۋرسقا ءوتۋ مۇمكىندىگى دە جوعارى بولادى, – دەيدى ساراپشى م.سەرىك ۇلى.

نەسيە الىپ, قارىزعا باتۋدىڭ قاجەتى جوق

راس, كوپتەگەن وتانداسىمىزعا بۇل باع­دار­لاما – ۇلكەن مۇمكىندىك. ءتىپتى كەي­بىر ازاماتتار باعدارلاما ءۇشىن نەسيە الىپ جاتقان كورىنەدى. وسى تۇرعىدا ادام قۇقىق­تارى جونىندەگى زاڭگەر الىشەر قوجاعۇلوۆ قاتىسۋشىلارعا ماڭىزدى ەسكەرتۋ جاسادى.

– ادامدار ءوتىنىم بەرەر الدىندا دەپو­زيت­­تەگى سومانى كوبەيتۋ ءۇشىن جەدەل تۇردە كرەديت الىپ, ەسەپشوتتى تولتىرىپ جاتادى. ولار وسى ارقىلى بالل كوبەيەدى دەپ ويلايدى. بىراق ءىس جۇزىندە بۇل ستراتەگيا جۇمىس ىستەمەيدى. باعدارلامادا ەڭ باس­تى كورسەتكىش – دەپوزيتتەگى سىياقى. ياعني اقشا قانشا ۋاقىت جاتقان بولسا, سوعان قاراي بالل بەرىلەدى. ال كونكۋرس الدىندا ەسەپشوتقا ءىرى سومانى بىردەن سالۋ ناتيجەگە ايتارلىقتاي اسەر ەتپەيدى. يپوتەكالىق باعدارلاماعا قاتىسۋ – ۇزاقمەرزىمدى قارجىلىق مىندەتتەمە. سوندىقتان ادامدار الدىمەن ءوز مۇمكىندىگىن دۇرىس ەسەپتەپ الۋى كەرەك. قاتىسامىن دەپ كرەديت الىپ, قارىزعا باتۋدىڭ قاجەتى جوق. ەڭ دۇرىسى – جيناقتى الدىن الا قالىپتاستىرىپ, قارجىلىق شەشىمدى سالقىنقاندى قابىلداۋ, – دەيدى زاڭگەر.

الەۋمەتتىك جەلىلەردى باقىلاعاندا تۇسىن­گەنىمىز, كوپتەگەن قاتىسۋشى 2 ملن تەڭگە بولسا جەتكىلىكتى دەپ قاتەلەسىپ ءجۇر. بىراق بۇل قاراجات تەك كونكۋرسقا قاتىسۋعا عانا قاجەت. كونكۋرستان وتكەننەن كەيىن ءۇيدىڭ باستاپقى جارناسىن تولەۋ كەرەك. يپو­تەكا ساراپشىسى اقەركە بوداۋبەك­قىزى وسى  ماسەلەنى ناقتى ءتۇسىن­دىرىپ بەردى.

– مىسالى, ەگەر 30 ملن تەڭگەگە پاتەر الاتىن بولساڭىز, ءسىزدىڭ ەسەپشوتىڭىزدا كەمىندە 6 ملن تەڭگە بولۋعا ءتيىس. تابىستى راستاۋ كەزەڭىندە دە كەدەرگىلەر بار. ونى دا ەسكەرۋ كەرەك. سەبەبى بانك ادامنىڭ بارلىق شىعىنىن ەسەپكە الادى. مىسالى, وتباسىنداعى بالالار سانى, سونداي-اق بۇرىن الىنعان نەسيەلەردىڭ بارلىعى شىعىن رەتىندە قاراستىرىلادى. سوندىقتان يپوتەكاعا ءوتىنىم بەرمەس بۇرىن قولدانىستاعى نەسيەلەردى جا­ۋىپ, ولاردىڭ جابىلعانى تۋرالى انىق­تا­ما العان دۇرىس. بۇل بانكتىڭ تولەم قابىلەت­تى­لىگىن باعالاۋى كەزىندە شەشۋشى ءرول اتقارادى. ەگەر بيىل باعدارلاماعا وتە الماي قالساڭىز, ۋايىمداۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇل جوبا 7 جىل­عا جوسپارلانعان. قا­زىر­دىڭ وزىندە ونىڭ بىرنەشە جىلى ءوتتى, بىراق ءالى شامامەن ءتورت جىلداي ۋاقىت بار. سول ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانىپ, قار­جىلىق جاعدايدى جاقسارتىپ, جي­ناق كولە­مىن ارتتىرۋعا بولادى, – دەيدى ا.بوداۋبەكقىزى.