الەمدەگى كۇردەلى ەكونوميكالىق جاعدايعا قاراماستان, وسكەمەن قالاسىندا 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۇراقتى دامۋ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولەمى 9,5 پايىزعا, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ كولەمى – 20 پايىزعا, بولشەك ساۋداداعى تاۋار اينالىمى – 17 پايىزعا, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى – 2 پايىزعا, تۇرعىن-ۇيلەردى قولدانىسقا بەرۋ كورسەتكىشى 4 پايىزعا ءوستى. قالاداعى جۇمىسسىزدار سانى ازايا ءتۇستى. وسى جەتىستىكتەرگە بايلانىستى قالا اكىمى تەمىربەك قاسىمجانوۆپەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
– مۇنداي جەتىستىكتەرگە قالاي قول جەتكىزدىڭىزدەر؟
– مەملەكەت باسشىلىعى العا قويعان مىندەتتەرگە سايكەس وبلىس باسشىلىعىنىڭ تاپسىرمالارىن مۇلتىكسىز ورىنداۋعا ۇمتىلدىق. ماسەلەن, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى, «جۇمىسپەن قامتۋ-2020», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «قولجەتىمدى باسپانا-2020», «تەرموجاڭعىرتۋ-2020», «اقبۇلاق» سىندى مەملەكەتتىك باعدارلامالارى اياسىندا قابىلدانعان ءتيىستى شارالاردى ورىنداۋعا تىرىسىپ باقتىق.
– قالاداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جاعدايى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز.
– ەگەر دەرەكتەرگە نازار اۋدارساق, 2014 جىلى شاعىن ءجانە ورتا بيزنەستىڭ بەلسەندى سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 3,5 پايىزعا ءوسىپ, 4,5 مىڭدى قۇرادى. ولاردان جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 58 ملرد. تەڭگەنىڭ كىرىسى كىردى. بۇل قالا بويىنشا سالىق ءتۇسىمى كولەمىنىڭ 37 پايىزىن قۇرادى.
قازىرگى كۇنى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى -2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جالپى قۇنى 42,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 215 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ قالامىزدا «دامۋ ءوندىرىس-2» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. اتالمىش باعدارلاما اياسىندا 1,8 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 22 جوبا قارجىلاندىرىلدى. 2014 جىلدىڭ قاراشا ايىنان باستاپ اتالمىش باعدارلامانى قايتا قارجىلاندىرۋ, ياعني ەكىنشى رەت قارجىلاندىرۋ ءىسى جانداندى.
2015 جىلى جوعارىدا اتالعان باعدارلاما اياسىندا «وسكەمەن كوندەنساتور زاۋىتى» اق جانە «ساپا» مەدورتالىق» جشس-ءنىڭ 2 جوباسىن قارجىلاندىرۋ جوسپارلانۋدا. «وركەن-كشت» بيزنەستى دامىتۋ اۋماعىندا 3 كاسىپورىننىڭ جوباسىن, ارماتۋرا زاۋىتى بيزنەستى دامىتۋ اۋماعىندا 5 كاسىپورىن جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. 2015 جىلى وسىنداي باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قوسىمشا 1200 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر.
قالا بويىنشا ونەركاسىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىمەن جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە, وتكەن جىل قورىتىندىسىندا بيۋدجەتىمىزدىڭ كىرىس كولەمى 12 پايىزعا ءوستى. اعىمداعى جىلى وسى باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسىن تابادى.
– قازىر كەيبىر ءىرى قالالاردا ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ وسكەندىگى سەزىلەدى. وسكەمەندە ونى اۋىزدىقتاۋ باعىتىندا قانداي شارالار قولدانىلۋدا؟
–باعانىڭ نەگىزسىز ءوسۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. قالانىڭ ءىرى ساۋدا نۇكتەلەرىندە باعالارعا مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ, مالىمەتتەرگە تالداۋ جاسالىپ, ءتيىستى شارا قابىلداپ وتىرمىز. ماسەلەن, قالا بويىنشا الەۋمەتتىك ماڭىزدى تاۋار باعاسىنا ساتۋشىلار ۇستەمەسى 10 پايىزعا اسپايتىن 21 دۇكەننىڭ جۇمىسى ۇيىمداستىرىلعان. جەكە كاسىپكەرلەردىڭ باستاماسىمەن الەۋمەتتىك ساۋدا ورىندارى اشىلۋدا. قالانىڭ رەسمي سايتىندا وسىنداي نۇكتەلەردىڭ ورنالاسقان مەكەنجايلارى تۋرالى تۇتىنۋشى حالىققا تولىق اقپارات بەرىلىپ وتىرادى.
تاۋار ۇستەمەسىنە ەڭ تومەنگى باعا قوسۋ تۋرالى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارىمەن 359 مەموراندۋم جاسالىندى. 2014 جىلعى قاراشا ايىنان وبلىستىق جەمىس ءونىمىنىڭ تۇراقتاندىرۋ قورى جۇمىسىن جانداندىردى. بۇل قورعا 5,7 مىڭ توننا ءونىم ارزان باعامەن ساتىپ الىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە بارلىق كەزەڭنىڭ ارالىعىندا 2014 جىلعى قاراشا مەن 2015 جىلعى ناۋرىز ارالىعىندا جەمىستەر باعاسى وزگەرىسسىز قالدى.
جىل كولەمىندە «فرەشماركەت» ساۋدا ورتالىعىنىڭ اۋلاسىندا 51 اۋىلشارۋاشىلىق جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلدى. جارمەڭكەدە ازىق-ت ۇلىك جانە وزگە ونىمدەر بەكىتىلگەن باعامەن ۇسىنىلدى.
جالپى, قالا تۇرعىندارىنىڭ وزدەرىنە قاجەتتى زاتتار مەن ازىق-ت ۇلىكتەردى ساتىپ الۋ الەۋەتى جامان ەمەس. ءبىز بۇل جونىندە دە ەسەپ جۇرگىزىپ, قالا تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن قاداعالاپ وتىرامىز. ماسەلەن, قالا بويىنشا ورتا ايلىق ەڭبەكاقى كورسەتكىشى 108 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعان 9 پايىزعا ءوستى. ناتيجەسىندە, ءبىر قالا تۇرعىنىنىڭ ورتاشا ايلىق ساتىپ الۋ كولەمى 74 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى.
– قالادا باسپانا سالۋ, ولاردى ينجەنەرلىك جەلىلەرمەن جابدىقتاۋ ءىسى قالاي شەشىم تابۋدا؟
– وتكەن جىلى قالامىزدا 102 مىڭ شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلدى. باسپانا سالۋ ونىڭ الدىڭعى جىلىمەن سالىستىرعاندا 4 پايىزعا ءوستى. قۇرىلىس مەكەمەلەرى 38 ملرد. تەڭگەنىڭ جۇمىسىن اتقاردى. سونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا كولەمى 49,4 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 8 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. ءسويتىپ مەملەكەت كومەگىمەن 582 وتباسى ءۇيلى بولدى. بۇل رەتتە 2015 جىلعا جوسپارلاپ وتىرعان جۇمىستارىمىز ءتىپتى اۋقىمدى. بۇل جىلى مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا اۋماعى 106,2 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 14 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدى كوزدەپ وتىرىمىز. ءسويتىپ, مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن 1446 وتباسىنى جاڭا پاتەرگە كىرگىزەمىز دەگەن جوسپارىمىز بار.
مۇنىڭ سىرتىندا تكش جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنان باستاپ 143 كوپپاتەرلى ءۇي جوندەۋدەن ءوتتى. سونىڭ ىشىندە 2014 جىلى قايتارىمدى قاراجاتتار ەسەبىنەن 67,7 ملن. تەڭگەگە 8 ءۇي جوندەۋدەن ءوتتى. ءوتكەن جىلى وسكەمەن قالاسىنىڭ اۋماعىنا كىرەتىن شاعىن اۋدانداردى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قولعا الىندى. احمەر اۋىلىندا ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ جەلىلەرىنە اعىمدىق جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 125 تۇرعىن ءۇي ەلەكترمەن جابدىقتالسا, جاڭا سوگرا كەنتى ورتالىق جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
2015-2016 جىلدارى قالانىڭ الىس اۋداندارىنىڭ ەلەكترمەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن احمەر اۋىلىندا ەلەكترمەن قامتۋ جەلىلەرىنە اعىمدىق جوندەۋ جۇرگىزۋ, اۋەجاي اۋدانى جانە بابكينا مەلنيتسا اۋىلىن ەلەكترمەن قامتۋ جەلىنىڭ قۇرىلىسىن جالعاستىرۋ جوسپارلانعان.
– جالپى, ۇكىمەت نازارىنداعى الەۋمەتتىك پروبلەمالار قالاي شەشىلۋدە؟
– ءبىراۋىز سوزبەن جامان ەمەس دەپ ايتار ەدىم. ويتكەنى, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋعا ءبولىنەتىن قارجى كولەمى جىلدان-جىلعا ارتۋدا. بىلتىر 2 بالاباقشا جانە 120 ورىندىق «ازامات» بالاباقشاسىندا 4 قوسىمشا توپ اشىلدى.
2015 جىلى 420 ورىندى جەكە بالاباقشا پايدالانۋعا ەنگىزىلەدى. 160 ورىندى باقشانىڭ عيماراتىن قايتارۋ ماسەلەسى قارالاتىن بولادى.
مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى اياسىندا 1890 ورىندىق 6 بالا-باقشانىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنادى. سونداي-اق, اەس كومپانيالار توبىمەن قول قويىلعان مەموراندۋم اياسىندا سالىناتىن بالاباقشا قالاعا تارتۋ ەتىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل بالاباقشاعا ارناپ جەر تەلىمى ءبولىنىپ, كوممۋنيكاتسيالارى تارتىلعان.
ءسويتىپ, 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى بالاباقشامەن قامتۋ ءىسى قازىردىڭ وزىندە تولىقتاي شەشىمىن تابۋدا.
بۇگىنگى كۇنى قالانىڭ مەكتەپ وقۋشىلارى تولىقتاي ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ىستىق تەگىن تاماقپەن تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك قورعالماعان بولىكتەردىڭ بارلىق بالالارى قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇعان 126 ملن. تەڭگە قاراجات ءبولىندى.
ءبىزدىڭ قالادا 1-4-سىنىپتىڭ وقۋشىلار بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجاتتار ەسەبىنەن بال جانە سۇتپەن تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل شارا بالالاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالىپ, قولعا الىنىپ وتىر.
وسكەمەندە جىل سايىن سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا جاعدايلار جاقسارتىلۋدا. بۇقارالىق سپورتپەن اينالىساتىن ازاماتتار ۇلەسى 30,4 پايىزدى قۇرايدى. ءسويتىپ, بۇل ماسەلە جونىندەگى ەلباسى تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ەلىمىزدە الدىڭعىلار قاتارىندا وسكەمەن قالاسى قول جەتكىزدى. بۇعان ءوز كەزەگىندە وبلىس ورتالىعىنداعى 416 سپورت نىساندارىنىڭ جۇمىسى ءوز سەپتىگىن تيگىزۋدە. 2014 جىلى ءجۇزۋ باسسەينى, جەڭىل اتلەكتيكا مانەجى مەن سپورتتاعى دارىندى بالالارعا ارنالعان ينتەرنات اشىلدى. تۇرعىن ۇيلەرى مەن مەكتەپتەر جانىندا 38 فۋتبول مەن حوككەي ويىندارىنا ارنالعان الاڭدار جۇمىس ىستەۋدە. بىلتىرعى جىلى شىعىس اۋىلىندا, جامبىل مەكتەپ-ينتەرناتىندا, 16 جانە 19 مەكتەپتە دە الاڭدار اشىلدى. 12 ارنايى حوككەي الاڭى بار.
قالا ىشىندە تۇرعىندارعا قىسقى سپورت تۇرلەرىمەن اينالىسۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان. 1, 1,5 شاقىرىمدىق شاڭعى تەبۋ جولدارى, كونكي تەبۋگە ارنالعان كاتوك ۇيىمداستىرىلعان. قالالىقتار سپورتپەن اينالىسىپ قويماي, ىستىق ءشاي ءىشىپ, سىرعاناق تەۋىپ, قىس قىزىقتارىنا كەنەلدى.
– قالادا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جايى قالاي؟
– جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىنا جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا 6612 ادام جۇگىنگەن, ونىڭ 4485-ءى جۇمىسپەن قامتىلدى.
قوعامدىق جۇمىستارعا 1375-ءى جۇمىسسىز ادام, جاستار ءىس-ءتاجىريبەسىنە – 147 جاس مامان, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 162 ادام تارتىلدى.
وتكەن جىلى بارلىق سەكتور بويىنشا 6170 جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. 5 رەت وتكىزىلگەن جالپىقالالىق بوس ورىندار جارمەڭكەسىندە 238 كاسىپورىن قاتىسىپ ەدى. جۇمىس سۇراپ كەلۋشىلەر قاتارى كوپ بولمادى. 402 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى.
2015 جىلدىڭ باسىنا قالاداعى رەسمي تىركەلگەن جۇمىسسىزدار سانى 215 ادامدى قۇرادى. بۇل 2014 جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 2,7 پايىزعا تومەن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».