قازاق بولماسا دا, قازاق قىزىنىڭ بولمىسىن ەكراندا شىنايى تىرىلتكەن اكتريسالار كوپ ەمەس. سونداي سيرەك تاعدىردىڭ ءبىرى – «شاباندوز قىز» فيلمىندەگى عاليا بەينەسىمەن ەستە قالعان ساحا ۇلتىنىڭ ساڭلاق قىزى ليديا اشراپوۆا.
ول – قازاق كينوسىنىڭ شەجىرەسىندە اتى ءجيى اتالا بەرمەيتىن, بىراق ءبىر عانا رولىمەن تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ رۋحىن بويىنا سىيدىرعان تۇلعا. ەكراندا جارق ەتىپ كورىنىپ, كەيىن بىرتىندەپ ۇنسىزدىككە ءسىڭىپ كەتكەن اكتريسانىڭ ءومىرى – ونەردىڭ دە, ۋاقىتتىڭ دا قاتال مىنەزىن اڭعارتاتىن تاعدىر.
ليديا لەونتەۆنا نەۋستروەۆا (قىز كۇنىندەگى تەگى. – اۆت.) ياكۋتيانىڭ قاتاڭ تابيعاتىندا, جەلى سۇيەكتەن وتەتىن, قىسى ۇزاق, جازى قىسقا ولكەدە دۇنيەگە كەلدى. سولتۇستىكتىڭ اق قارلى كەڭىستىگىندە وسكەن قىزدىڭ بويىندا ەرتە ويانعان قاسيەت – قوزعالىسقا اڭسار مەن ىرعاققا ىڭكارلىك ەدى. تابيعاتتىڭ ءوزى ونى ءۇنسىز تاربيەلەدى: جەلدىڭ گۋىلى – اۋەن, قاردىڭ سىقىرى – ىرعاق, ال كەڭ دالا – ساحنا سياقتى بولاتىن. وسىلايشا, بي ونىڭ العاشقى تىلىنە اينالدى. ءسوز جەتپەگەن جەردە قيمىل سويلەدى. سەزىم جەتپەگەن تۇستى ىرعاق جەتكىزدى. بۇل قۇشتارلىق ونى تاشكەنتتەگى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەگە الىپ كەلدى. وقۋىن تامامداعاننان سوڭ تاشكەنت فيلارمونياسى ساحناسىندا ونەر كورسەتتى. كەيىن قازاقتىڭ مەملەكەتتىك ءان-بي انسامبلىنە قابىلدانۋى ليديانىڭ تاعدىرىن مۇلدە جاڭا ارناعا بۇردى.
ءدال وسى كەزەڭدە «شاباندوز قىز» فيلمىنە ىرىكتەۋ ءجۇرىپ جاتقان ەدى. كامەرا الدىنداعى ەركىندىك, بي مەكتەبىنەن وتكەن پلاستيكا, جاساندىلىقسىز قيمىل – رەجيسسەرلەرگە دايىن اكتەرلىك ماتەريال بولدى. بۇل قاسيەت ليديانى وزگەلەردەن دارالادى. ويتكەنى فيلمدەگى عاليا جاي كەيىپكەر ەمەس ەدى. ول – سوعىستان كەيىنگى قوعامنىڭ ءۇمىتى, جاسامپازدىقتىڭ, سەرگەكتىكتىڭ, ومىرگە عاشىق كوڭىلدىڭ ءرامىزى.
ات ۇستىندەگى قىز – ۋاقىتتىڭ وزىمەن جارىسقان بەينە. ءتۇبى ءبىر تۇركى ەلدەرىنىڭ رۋحىن, مىنەز بەن بولمىس ەركىندىگىن ەكراندا شەبەر سويلەتە بىلگەن ساحا ۇلتىنىڭ سۇلۋى بۇل ءرولدى «ويناعان» جوق, سول بەينەمەن بىرگە تىنىستادى. ءار قيمىلىندا بي مەكتەبىنىڭ دالدىگى, كوزقاراسىندا ىشكى تەرەڭدىك بار ەدى. مۇنى بىردەن بايقاعان فيلم رەجيسسەرى پاۆەل بوگوليۋبوۆ ليديانى ەكراندا كەنەباي قوجابەكوۆتەي قازاقتىڭ حاس تالانتىمەن قوستى. وسىلايشا, ياكۋتيادان شىققان ءبيشى قىز قازاق كينوسىنىڭ قۇبىلىسىنا اينالدى.
ءيا, عاليا وبرازى – ليديانىڭ شىعارماشىلىق تاعدىرىن ايقىنداعان ءرول. كينوتانۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, اكتريسانىڭ بويىنداعى شىنايىلىق كورەرمەنگە بىردەن جەتتى. فيلم وداق كولەمىندە كەڭىنەن تانىمال بولىپ, تيترلاردا كورسەتىلگەن لولا ابدۋكاريموۆا ەسىمى كەيىپكەرگە شىعىستىق, ۇلتتىق رەڭ بەرىپ, وبرازدى ودان ءارى كۇشەيتتى. تانىمالدىلىقتىڭ جوعارى بولعانى سونشالىق, شاكەن ايمانوۆ ء«بىزدىڭ سۇيىكتى دارىگەر» فيلمىندە اتالعان بەينەنى ادەيى ەسكە سالىپ, اكتريسانى بۋتافورلىق اتقا وتىرعىزادى. بۇل – ءبىر ءرولدىڭ اكتەر تاعدىرىنا قانشالىقتى ىقپال ەتكەنىنىڭ ايقىن دالەلى.
«شاباندوز قىزدان» كەيىن ليديا اشراپوۆا قازاق كينوسىنىڭ بەلدى اكتريسالارىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى. «ارال بالىقشىلارى» فيلمىندەگى سەنىم بەينەسى – ونىڭ درامالىق مۇمكىندىگىن كورسەتكەن رولدەردىڭ ءبىرى. ول شىعىس ايەلىنىڭ دە, قازاق قىزىنىڭ دا وبرازىن تابيعي سومداي الدى. اكتريسانىڭ ەكرانداعى جيناقىلىعى, ىشكى ۇستامدىلىعى, قيمىلداعى ناقتىلىق كورەرمەنگە سەنىم ۇيالاتاتىن. الايدا ۋاقىت وتە كينو جۇيەسىنىڭ جازىلماعان ءوز زاڭدىلىعى ىسكە قوسىلدى. 1960 جىلداردىڭ سوڭى مەن 1970 جىلداردىڭ باسىندا تىڭ تاقىرىپتار مەن جاڭا تيپتىك كەيىپكەرلەرگە دەگەن سۇرانىس ليديانى بىرتىندەپ كينو كەڭىستىگىنەن ىعىستىرا باستادى. كەشە عانا باستى كەيىپكەر بولعان اكتريسا ەندى ەكىنشى پلانداعى, كەيىن ەپيزودتىق رولدەرگە اۋىستى. «تاقيالى پەرىشتە», «اتاماننىڭ اقىرى», «قىز جىبەك» فيلمدەرىندەگى شاعىن رولدەر – ونىڭ ەكرانداعى سوڭعى ىزدەنىس ىزدەرى رەتىندە تاسپالاندى.
دەسە دە بۇل – ايعايسىز, دراماسىز, بىراق تەرەڭ تولقىنىس ءھام تولعانىسقا تولى شەگىنىس ەدى. ونەردەگى ۇنسىزدىك كەيدە اكتريسا ءۇشىن ومىرىندەگى ەڭ اۋىر كەزەڭ بولادى. ليديا دا ءدال سول كۇيدى جۇرەگىنەن وتكىزدى. «شاباندوز قىز» ونى جاھانعا تانىتتى, بىراق بەلگىلى ءبىر قالىپقا دا بايلادى. كورەرمەن جادىندا ول ءاردايىم ات ۇستىندەگى عاليا بولىپ قالىپ قويدى.
اكتريسانىڭ ومىرلىك سەرىگى وپەراتور اسحات اشراپوۆپەن تانىستىعى دا كينو الاڭىندا باستالدى. كامەرانىڭ ارعى جاعىنداعى ادام مەن بەرگى جاعىنداعى اكتريسا بىرتىندەپ ورتاق تاعدىرعا اينالدى. ۋاقىت وتە ليديا كامەرا الدىنان كامەرا سىرتىنا بەت بۇردى. كينوعا ەندى باسقا قىرىنان قاراي باستادى. كادر كومپوزيتسياسى, جارىق, ءۇنسىز دەتال – ءبارى ونىڭ تۇسىنىگىندە تەرەڭدەي ءتۇستى. الايدا 1990 جىلداردىڭ باسىندا كۇيەۋىنىڭ دەنساۋلىعى كۇرت ناشارلاپ, دارىگەر كەڭەسىمەن وتباسى قىرىمعا قونىس اۋداردى. ورتانى اۋىستىرۋ ونىڭ كاسىبي جولىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. كەيىنگى ون جەتى جىل بويى ول ەڭ ۇلكەن, ەڭ اۋىر, بىراق ەڭ شىنايى ءرولىن سومدادى. كۇتىم, سابىر, ءۇنسىز سۇيىسپەنشىلىك. بۇل ساحنادا كورەرمەن جوق ەدى. سوعان قاراماستان ليديا شىعارماشىلىقتان قول ۇزبەدى. «ماحاببات ءتاجى» («ۆەنەتس ليۋبۆي») ءفيلمىنىڭ ستسەناريىمەن جۇمىس ىستەۋى – ونەرگە دەگەن ادالدىعىنىڭ بەلگىسى.
ليديا اشراپوۆا 2023 جىلدىڭ 21 ساۋىرىندە دۇنيەدەن ءوتتى. ال ەكرانداعى عاليا ءالى ءتىرى. ات ۇستىندە, جەلمەن جارىسىپ, جاسامپاز كۇيىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن كورەرمەن جادىندا جاتتالعان. سەبەبى عاليا – ۋاقىتتان وزعان بەينە. دەمەك, اكتريسانىڭ تاعدىرى ءبىر ءرولدىڭ كولەڭكەسىندە قالعان ءومىر ەمەس. كەرىسىنشە, ءبىر ءرول ارقىلى ماڭگىلىككە اينالعان ەسىمنىڭ تاريحى. كەيدە كينو ادامعا ونداعان, ال كەيدە جالعىز عانا مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق سول ءبىر مۇمكىندىك تۇتاس عۇمىرعا تاتيدى. ونىڭ دالەلى – شاباندوز قىز عاليا ءھام قايتالانباس تالانت ليديا اشراپوۆا!