ءتۇرلى تەرى اۋرۋلارىنىڭ پايدا بولۋىنا كۇيزەلىس, ينفەكتسيا, گورموندىق وزگەرىستەر, انتيبيوتيكتەر مەن قورشاعان ورتانىڭ اسەرى بار. الايدا بۇعان تەرەڭىرەك ۇڭىلمەس بۇرىن, مەديتسيناسى دامىعان ەلدەردىڭ وزىندە دە تەرى دياگنوزىن ناقتى قويۋ وڭاي ەمەسىن اتاپ وتكەن ءجون. سەبەبى كوپتەگەن اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى ۇقساس بولىپ كەلەدى, بۇل ءتىپتى تاجىريبەلى مامانداردى دا جاڭىلىستىرۋى مۇمكىن.
ايتالىق, گازەتىمىزدىڭ وتكەن نومىرلەرىنىڭ بىرىندە شاشىراڭقى سكلەروزدىڭ كادىمگى ۇمىتشاقتىققا قاتىسى جوق كەسەل ەكەنى تۋرالى ماتەريال جاريالادىق. ادام اعزاسىنداعى ورتالىق جۇيكە جۇيەسىندەگى جۇيكە تالشىقتارىن قورعايتىن ميەلين دەگەن زات بولادى. شاشىراڭقى سكلەروز كەزىندە يممۋندىق جۇيە ميەليندى بوگدە زات دەپ ەسەپتەپ, وعان شابۋىل جاساي باستايدى. عالىمدار يممۋندىق جۇيەنىڭ ميەلينگە نە سەبەپتى «وشىگەتىنىن» تۇپكىلىكتى ناقتىلاي الماي كەلەدى. وسىعان ۇقساس جايتتار مەديتسينادا ءجيى كەزدەسەدى.
جاقىندا «دەنساۋلىق» ۇلتتىق قاۋىمداستىعى ديابەت اۋرۋلارى مەن كۇيزەلىستىڭ ءبىر بىرىنە تىكەلەي اسەرى تۋرالى اقپارات تاراتتى. زەرتتەۋلەردى يرلاند عالىمدارى ەۋروپانىڭ 18 ەلىندە 50 جاستان اسقان پاتسيەنتتەر اراسىندا جۇرگىزگەن. قازىردە اۋقىمدى جيىنداردان باستاپ, كىشىگىرىم ءباسپاسوز ءماسليحاتتارىندا ءتۇرلى اۋرۋ-سىرقاۋلارعا قاتىستى كوپ كەسەلدەردى كۇيزەلىس, ومىردەن ءتۇڭىلۋ مەن تورىعۋ وياتاتىنى ءجيى ايتىلادى. يممۋنسەبەپتى, اۋتويممۋندى, سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋلاردىڭ دياگنوستيكاسى, جاڭا پرەپاراتتار تۋرالى جيىندا دا وسى ماسەلە جان-جاقتى ءسوز بولدى.
مىسالى, اۋتويممۋندى كەسەلدەردىڭ قاتارىنا جاتاتىن ءبىر عانا پسوريازدى الايىق. جەكە مەنشىك دەرماتولوگيالىق ەمحانالاردا ەمدەلىپ جۇرگەندەردى قوسپاعاننىڭ وزىندە, ەلىمىزدە 7 مىڭداي ادام رەسمي وسى اۋرۋدان زارداپ شەگىپ ءجۇر. بىراق كوپ جاعدايدا پاتسيەنتتەر بىلىكتى ماماندارعا بارۋدىڭ ورنىنا, ءوز بەتىنشە ەمدەلىپ ۋاقىت جوعالتىپ جاتادى. پسورياز – ەمدەلەتىن اۋرۋ. قابىرشاقتى جارالاردى ورامالمەن جاسىرعانمەن, جازىلىپ كەتپەيدى. دەنەسىنىڭ كورىنەتىن جەرىندە پايدا بولعان پسورياز, ۆيتيليگودان قىسىلىپ, كوپپەن ارالاسۋدان قالعان, جۇمىسقا تۇرا الماي جۇرگەن جاپ-جاس ادامدار بار. ءبىراز اۋرۋدى ۇزاققا سوزىلعان جان كۇيزەلىسى قوزعايدى دەسەك تە, كەيدە التى ايلىق شاقالاقتا دا پسورياز پايدا بولادى ەكەن.
«يممۋندەلدالدى اۋرۋلار: پاتسيەنتتەردىڭ تاجىريبەسى جانە مەديتسينا, قوعام مەن مەملەكەت ديالوگى ارقىلى ەمدەۋ كوزقاراستارى» اتتى جيىنعا پسورياز, پسوريازدىق ارتريت پەن قابىنبالى ىشەك اۋرۋلارىمەن جىلدار بويى الىسىپ, شيپاسى مەن مامانىن تاپقان جاندار دا قاتىستى. ساراپشىلار ەلىمىزدە ديسپانسەرلىك ەسەپتە پسورياز دياگنوزىمەن 7 مىڭداي پاتسيەنت تىركەلگەنىن, قابىنبالى ىشەك اۋرۋلارى بار شامامەن 10 مىڭداي ادام مامانداردىڭ باقىلاۋىندا تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. ناقتى ستاتيستيكانى العا تارتۋعا دۇرىس دياگنوستيكانىڭ جەتكىلىكسىزدىگى مەن كاسىبي مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەشەۋىلدەۋى كەدەرگى بولىپ وتىر.
ءاربىر يممۋندەلدالدى دەرتتەردىڭ ارتىندا دياگنوزىن جىلدار بويى ىزدەگەن, سەنىمسىزدىك پەن قورقىنىشقا تاپ بولىپ وتىرعانداردىڭ تاعدىرى تۇر. پسورياز, پسوريازدىق ارتريت, قابىنبالى ىشەك اۋرۋلارى سياقتى كەسەلدەر پاتسيەنتتەردىڭ ومىرلەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, ۇلكەن كەسىرىن تيگىزەدى.
مەديا-كەزدەسۋدە ەلىمىزدىڭ دەرماتوۆەنەرولوگيا جانە دەرماتوكوسمەتولوگيا قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, استانا قالاسىنىڭ شتاتتان تىس باس دەرماتوۆەنەرولوگى گۇلنار باتپەنوۆا يممۋندەلدالدى اۋرۋلار – يممۋندىق جۇيە اعزانىڭ ءوز جاسۋشالارىن زاقىمداپ, جىلدار بويى وكشەلەپ قالمايتىن سوزىلمالى كەسەلدەرگە اينالاتىنىن ايتادى. «بىراق بۇگىنگى ەمدەۋ ادىستەرى اۋرۋدى باقىلاۋعا الىپ, پاتسيەنتتەردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءارى اسقىندىرماي قويىلعان دياگنوستيكا مەن ەم-دومعا قولجەتىمدىلىك شەشۋشى ءرول اتقارادى. سوندىقتان العاشقى بەلگىلەر پايدا بولعان كەزدە پاتسيەنت قايدا جۇگىنۋ كەرەكتىگى مەن ەلىمىزدە قانداي ەمدەۋ مۇمكىندىكتەرى بار ەكەنىن بىلگەنى اسا ماڭىزدى», دەيدى ول.
كەلەلى كەڭەستە سوزىلمالى دياگنوزبەن ءومىر سۇرەتىن ادامدارعا قولداۋ كورسەتىپ جۇرگەن, دياگنوز قويىلعان كۇننەن باستاپ, كەسەلدىڭ بەتى قايتقانعا دەيىنگى كۇردەلى جولدان ءجۇرىپ وتكەن پاتسيەنتتىك قاۋىمداستىق وكىلدەرى دە ءسوز الدى. وسى كەسەلدى ءوز باسىنان وتكەرگەننەن كەيىن LUPUS Kazakhstan اۋتويممۋندىق اۋرۋلارى بار پاتسيەنتتەرگە كومەك كورسەتۋ قورىنىڭ نەگىزىن قالاعان جاننا بازاروۆا: «جۇيەلى قىزىل جەگى دەگەن اۋتويممۋندىق دەرتكە شالدىققان كەزىمدە, بىلگىم كەلگەن اقپاراتتىڭ جوقتىڭ قاسى ەكەنىنە كوزىم جەتتى. وسىدان كەيىن پاتسيەنتتەرگە دۇرىس ماعلۇماتتار تاۋىپ, قولداۋ سەزىنىپ, ءۇمىتىن جوعالتپاۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ماقساتىندا قور اشتىم», دەيدى.
قازىر قور ۆولونتەرلەرى پاتسيەنتتەردى دۇرىس باعىتتاپ, وقۋ-اعارتۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا بولىسىپ, زاڭگەرلىك, پسيحولوگيالىق, الەۋمەتتىك تۇرعىدا كومەك الۋعا جاردەمدەسىپ ءجۇر. وسى ارادا مىنا ماسەلەنىڭ دە باسىن اشىپ ايتا كەتۋ كەرەك. بۇگىندە پسورياز, قىزىل جەگى سياقتى اتاۋى كوپ يممۋندىق كەسەلدەردەن يننوۆاتسيالىق پرەپاراتتاردىڭ كومەگىمەن قۇتىلۋعا بولادى. ەڭ باستىسى بۇل – تەگىن. ەگەر پاتسيەنت ءوز بەتىنشە ەمدەلەتىن بولسا, وعان جىلىنا 5-6 ميلليونداي قاراجات قاجەت. سول تۇرعىدا وسى مەديا-كەزدەسۋگە مۇرىندىق بولىپ, يننوۆاتسيالىق مەديتسينا جونىندە مەملەكەتپەن ەتەنە جۇمىس جۇرگىزىپ وتىرعان «Johnson & Johnson» كومپانياسى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەدە بارلىق تاراپتىڭ اراسىنداعى ديالوگتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە باق تا ۇلكەن ءرول اتقارا الادى.
كوپ جاعدايدا پسورياز نەمەسە ىقا-نىڭ العاشقى بەلگىلەرى بايقالعان ادامدار قايدا جۇگىنۋ, قانداي دارىگەرلەرگە بارۋ كەرەكتىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە قانداي كومەك تۇرلەرى, كەزەڭدەرى بارىن بىلە بەرمەيدى. ەگەر تەرىڭىزدە قىشىنۋ, قابىرشاقتانۋ, قىزارۋ پايدا بولعانىن بايقاساڭىز, ورشىمەي تۇرعاندا ۋاقىت وزدىرماي تىركەۋدە تۇرعان ەمحاناڭىزعا بارىپ, تەراپەۆتكە, بولماسا جالپى پراكتيكا دارىگەرىنە جۇگىنگەن ءجون. ەمحاناڭىزدا دەرماتولوگ بار بولسا, ول بىردەن تەكسەرۋ, ەمدەۋ ادىستەرىن تاعايىندايدى. جەرگىلىكتى جەردە تار بەيىندى ماماندار تابىلماعان جاعدايدا تەراپەۆت تەرى-ۆەنەرولوگيالىق ديسپانسەرىنە ءارى قاراي تەكسەرىلۋگە جولداما بەرەدى. دەرماتولوگ ءسىزدىڭ ناقتى كلينيكالىق جاعدايىڭىزبەن تانىسادى, دياگنوزدى ناقتىلاۋ قاجەت بولعان جاعدايدا مەديتسينالىق تالداۋلار جۇرگىزەدى. دياگنوز راستالعاننان كەيىن پسوريازدىڭ كورىنۋ دارەجەسىنە قاراي ءتيىستى تەراپيا تاعايىندالادى.
ماماندار ايتىپ وتىرعانداي, جەڭىل دارەجەلى پسورياز كەزىندە زاقىمدانعان تەرىنىڭ اۋماعى شاعىن, بورتپەلەر بىرەن-ساران بولۋى مۇمكىن. الايدا بەت, باس تەرىسى, جىنىس مۇشەلەرى, الاقان, تابان, تىرناقتاردىڭ زاقىمدانۋى بايقالمايدى. دارىگەرلەر ورتاشا, اۋىر دارەجەلى پسورياز كەزىندە زاقىم كەلگەن تەرىلەردىڭ اۋماعى ايتارلىقتاي ۇلعايىپ, كوزگە بىردەن تۇسەتىن بەلگىلەرى پاتسيەنتتىڭ ومىرىنە ايتارلىقتاي كەرى اسەر ەتەتىنىن, بەت, باس تەرىسى, جىنىس مۇشەلەرى, الاقان, تابانى مەن تىرناقتارى قابىرشاقتانىپ, بۋىندارىندا دا كەسەل پايدا بولاتىنىن ەسكەرتەدى.
كەيىنگى جىلدارى وسى توپتاعى ىشەك قابىنۋى اۋرۋلارىنا شالدىققان ناۋقاستار قاتارى كوبەيە باستاعان. 2018 جىلدان 2023 جىلعا دەيىن كرون اۋرۋى 555-تەن 1 631-گە دەيىن, ويىق جارالى كوليت اۋرۋى 2 218-دەن 7 305-كە دەيىن وسكەن. 2024 جىلدىڭ ستاتيستيكاسى ءار 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 5–10 ناۋقاستا ىقا كەسەلى تابىلاتىنىن, بۇل سان ارتۋى مۇمكىن ايعاقتايدى.
بۇل ءبىر جاعىنان دياگنوستيكانىڭ دۇرىستالعانى دەسەك, وعان قوسا اتالعان دەرتتىڭ بەلەڭ الىپ وتىرعانىن بايقاتادى. مامانداردى وسىنداي كەسەلدەرگە ورتا جاستاعىلار عانا ەمەس, جاسوسپىرىمدەر دە ءجيى دۋشار بولىپ جاتقانى دا الاڭداتىپ وتىر. ىشەك قابىنۋى اۋرۋلارىنا كوبىنەسە ۋربانيزاتسيا, كۇيزەلىس, جۇقپالى اۋرۋلار مەن انتيبيوتيكتەردى ءوز بەتىنشە قابىلداۋ سياقتى جاعدايلار جەتەلەيدى.
ءسوز سوڭىندا وقىرمانعا ايتارىمىز, قازىر كوپ اۋرۋدىڭ داۋاسى تابىلىپ جاتىر. سوندىقتان كۇيزەلىسكە بوي بەرمەڭىز, قايعىعا جەڭىلمەڭىز, ومىردەن تۇڭىلمەي, ءوز دارىگەرىڭىزدى تابىڭىز. ويتكەنى كەز كەلگەن كەسەلدىڭ سەبەبى مەن سالدارىن تۇپكىلىكتى زەرتتەپ, سوعان بۇكىل عۇمىرلارىن باعىشتاپ وتىرعان مىڭداعان مامان بار.
الماتى