بۇگىن «QAZCONTENT» اق «ادەبيەت پورتالى» ينتەرنەت جوباسى مەن قر ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ «ۇلت وقيتىن 100 كىتاپ» بىرلەسكەن جوباسىنىڭ رەسمي تانىستىرىلىمى ءوتتى. ۇلتتىق ساۋالناما نەگىزىندە تاڭدالعان 100 كوركەم ادەبي تۋىندى العاش رەت ءبىر پلاتفورمادا, جاڭا فورماتتا ۇسىنىلىپ وتىرعاندىقتان, وسىناۋ ادەبي-مادەني جاڭالىقپەن كوپشىلىكتى حاباردار ەتۋ ماقساتىندا ادەبيەتشى, كىتاپحاناشى, اقىن-جازۋشى, دەپۋتاتتار قر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا باس قوستى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
جيىندى «QAZCONTENT» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى ماحات سادىق جۇرگىزدى. ول سوڭعى جىلدارى اقىن-جازۋشى, قالامگەرلەر ەڭبەگىن باعالاۋدا مەملەكەت تاراپىنان ءبىرشاما وڭ وزگەرىستەر بار ەكەنىن ايتا كەلىپ: «ەگەر بيلىك ادەبيەتتى ءسۇيىپ, جاقسى كورسە, ادەبي پورتالدى بىلسە, وندا مەملەكەتتىڭ, قوعامنىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىم مەن جاناشىرلىقتىڭ بار ەكەندىگى», – دەپ ادەبيەتكە دەگەن قامقورلىق ونى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
«ادەبيەت پورتالىنىڭ» باس رەداكتورى ىنتىماق ساعىمبەكوۆ «باننەردىڭ ۇستىنەن باسقان كەزدە ءوزىنىڭ لوگوتيپىمەن بەكىتىلگەن ءجۇز كىتاپتىڭ بارلىعى وسىندا كورسەتىلگەن, بۇل جوبا ۇلتتىق كىتاپحانامەن بىرىككەن جوبا, سەبەبى, بۇكىل ەلەكتروندى كىتاپتاردى الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا دايىنداپ بەردى», دەي كەلىپ, پورتالدىڭ باستى بەتىندەگى «100 كىتاپ» ايدارى جايلى ايتىپ ءوتتى.
نۇرلىحان جۇماحان, قر ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ قىزمەتكەرى:
– «ادەبيەت پورتالىنىڭ» ۇسىنىسىمەن جاسالعان جوبانىڭ ماڭىزىنا كەلسەك, كىتاپتى قولجەتىمدى ەتۋ ءبىزدىڭ كىتاپحانا ءۇشىن عانا ەمەس, جالپى وقىرمان ءۇشىن ۇلكەن ولجا دەپ ويلايمىن, سەبەبى قازىر بارلىعى تسيفرلىق تەحنولوگيا, تەلەفونعا, پلانشەتكە اۋىسىپ جاتقاندا كىتاپتى اۆتوبۋستا نەمەسە مەترودا, ۇشاقتا وقۋ وتە ءتيىمدى. بۇل جوبانىڭ العاشقى ناتيجەسىن, جەمىسىن كورە باستادىق دەسەك تە بولادى. «ادەبيەت پورتالىنىڭ» وسى جوبا بويىنشا پودكاستى جاسالىپ جاتىر, «ترەدس» دەگەن جەلىدە وتىرامىز, سول جەردە وسى پودكاستى كورگەن كورەرمەندەر كىتاپتى وقۋعا دەگەن ىنتاسى ويانىپ, ءوز پىكىرلەرىن جازىپ جاتقانى – كىتاپ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانى دەپ بىلەمىز.
امانگەلدى كەڭشىلىك, جازۋشى-پۋبليتسيست, ادەبي سىنشى:
– حالىقتىق ساۋالناما جۇرگىزىلىپ, ودان كەيىن كىتاپتاردىڭ ءتىزىمى شىققان كەزدە ءار ءتۇرلى اڭگىمەلەر بولدى, ونى جاسىرمايمىز, رەنىش تە بولدى, «اناۋ ەنبەي قالىپتى, مىناۋ ەنبەي قالىپتى» دەپ… بىراق, قالاي بولعان كۇندە دە مەنىڭ ريزا بولعانىم – ادەبيەتتە اتى بار, ەسىمى بار, ادەبيەتتى جاساعان, قازاق ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاعان تۇلعالاردىڭ ءبارى كىردى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
بىرەن-ساران كىرمەي قالعاندار بولسا, بۇل ءجۇز كىتاپتى مەنىڭ ويىمشا كەلەشەكتە 120 كىتاپ قىلىپ, 200 كىتاپ قىلىپ, بۇگىنگى ۇرپاققا قاجەت جاڭا پاراديگمامەن ارى قاراي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. بۇنداي دۇنيەلەردى جاساۋ نە ءۇشىن ماڭىزدى؟ بىرىنشىدەن, ءبىز وسى كەزگە شەيىن ادەبيەتتە كىمدەر بار, كىمدەر جوق دەگەن ماسەلەگە بايلانىستى ەركىنە كەتكەن ءبىر جاعدايلار بولىپ جاتتى دا, مىسالى, بىرەۋلەر قاتتى ناسيحاتتالىپ جاتتى, بىرەۋلەردىڭ اتى اتالماي جاتتى, مىنە, وسى 100 كىتاپ ء«بىزدىڭ قازاق ادەبيەت الەمىندە كىمدەر بار, قانداي جارقىن ەسىمدەر بار» دەگەن سۇراققا تولىق بولماسا دا جاۋاپ بەرەدى دەپ ويلايمىن.
«100 كىتاپ» وسى ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىزدى كلاسسيفيكاتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ جاتىر. كەلەشەكتە وسى «100 كىتاپتىڭ» نەگىزىندە, بالكىم, ءبىر مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ, ايىنا ءبىر رەت لەكتسيادا وقىپ وتىرساق, سوندا ون جىلدا ءجۇز كىتاپتى تۇگەندەپ شىعۋعا بولادى ەكەن دەپ ويلانىپ كوردىك.
اينا زادابەكقىزى, «QAZCONTENT» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى:
– بۇل جەردە تەك «قازكونتەنتتىڭ» ەمەس, جالپى قازاق ادەبيەتىنە, ادەبي سالاعا قاتىستى ۇلكەن ءبىر جوبانىڭ تۇساۋى كەسىلەيىن دەپ وتىر. «QAZCONTENT» اق-ى «ادەبيەت پورتالىنىڭ» «100 كىتاپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا وتكىزىپ جاتقان ءىس-شاراعا قوش كەلدىڭىزدەر! مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ وقىرمان ساناسىن تاربيەلەۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى باستاما كوتەردى, سول تاپسىرمالاردىڭ اياسىندا جۇزەگە اسقان «100 كىتاپ» جالپى ۇلتتىڭ جوباسى حالىقتىڭ ءوز تاڭداۋىمەن ىرىكتەپ العان, وسى تامىز ايىندا جاريا بولعان جوبا. ء«جۇز كىتاپتىڭ» بۇگىنگى زامانعا ساي ەلەكتروندىق فورماتتا وقىرمانعا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن وسى «ادەبيەت پورتالىنىڭ» ۇجىمى بىرنەشە اي بويى ارنايى جوبانى جاساپ شىقتى.
بۇل جوبانىڭ اتاۋى «ونلاين كىتاپحانا» دەپ اتالادى, بۇل بارىنە اشىق قولجەتىمدى كىتاپحانا, ويتكەنى قازىرگى ۋاقىتتا ءبارىمىز سمارتفونمەن جۇرەمىز, سوندىقتان «سول ءجۇز كىتاپتى قالاي تابۋعا بولادى, ونىڭ ىشىندە قانداي كىتاپتار بار, قالاي وقۋىمىز كەرەك» دەگەن سياقتى سۇراقتار تۋعان جاعدايدا جاستارعا دا, ۇلكەن اعالارعا دا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن وسى ەلەكتروندى فورماتىن جيناقتادىق.
جانە دە بۇل جەردە ءبىر ەرەكشەلىگى – جاساندى ينتەللەكتىن پايدالانعانىمىز, ويتكەنى پورتالعا كىرگەن كەزدە ىشىندە چاتبوت بار, چاتبوتقا وزدەرىڭىزگە قاجەتتى جانردى تاڭداساڭىزدار, سول جانرعا قاتىستى كىتاپتاردىڭ ءتىزىمى شىعادى. «ادەبيەت پورتالى» ءوزىنىڭ YouTube ارناسىندا وسى تاڭدالعان ءجۇز كوركەم ادەبي شىعارمانى ون جانرعا ءبولىپ توپتاستىرىپ, بەلگىلى ادەبيەتتانۋشى عالىمدار مەن قالامگەرلەردى قاتىستىرا وتىرىپ, ون باعدارلامانى جاساپ شىعاردى. ول جەردە تانىمال قالامگەرلەر, جازۋشىلار سول ءاربىر جانرلارعا قاتىستى شاعىنداپ ناقتى اقپارات بەرىپ وتىرادى. «ادەبيەت پورتالى» 2013 جىلى قۇرىلعاننان بەرى 4 مىڭنان استام ەلەكتروندى كىتاپ جۇكتەلگەن, سونىمەن قاتار ءۇش جۇزدەن استام اۆتورلىق سايت بەتتەرى بار جانە دە 300-دەن استام كىتاپقا قىسقاشا شولۋلار جاريالانعان. 800-دەن استام اۋديو جانە بەينەجازبالار بار, ادەبيەت بويىنشا تەستىلەر, قاجەت انىقتامالار, سوزدىكتەر بار ياعني بۇل ەلىمىزدەگى تانىمال, ادەبيەت سالاسىندا ءوزىنىڭ ۇلكەن ورنى بار پورتال دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ باستى ماقساتى – ادەبيەتتى بارىنشا زامانۋي, جاستارعا تۇسىنىكتى تۇرعىدان بەرۋدە, اقپارات تاراتۋدا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋ.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان: «كىتاپ وقۋ, كىتاپ قۇندىلىعىن ارتتىرۋ باعىتىندا سوڭعى ۋاقىتتاردا بايقاۋ, وتىرىستار, ۇلكەن جوبالاردى قولعا الۋ بويىنشا قوعامدىق ۇيىمدار بولسىن, مەملەكەتتىك ورگاندار بولسىن, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, ەلەكتروندى سايتتاردىڭ الدىندا ۇلكەن مىندەتتەمەلەر قويىلدى. بۇل دەگەن ۇلكەن مادەنيەت قالىپتاستىرۋ, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, سوڭعى ۋاقىتتاردا ەڭ ۇلكەن پروبلەما – ول كىتاپ وقۋ ۇردىسىنەن ايىرىلىپ بارا جاتقانىمىز. كەشەگى كەڭەستەر وداعىنىڭ كەزىندەگى ەڭ ءبىر ساۋلەلى ساتتەردىڭ بارلىعىن, جارقىن ساتتەردى جاساعان كىتاپ وقيتىن ۇرپاق شىنىندا. ءبىزدىڭ بەلگىلى, بەدەلدى ازاماتتار مىندەتتى تۇردە مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن ەمەس, مىسالى, شىڭعىس مۇقان سياقتى كوپتەگەن ازاماتتار كىتاپ بيزنەسىنە يە, بۇل دەگەن ءسوز مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تارماعىن سەزىندى دەگەن ءسوز. قازىر كوپ جاعدايدا جەڭىل-جەلپى دۇنيەگە اۋەستەنىپ كەتتىك, جاستار سوندايعا اۋەس بولىپ بارا جاتىر. سوندىقتان ۇلتتىڭ رۋحاني الەۋەتىن كوتەرىپ, مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن كىتاپ وقۋدى الداعى ۋاقىتتا جاڭا ءبىر بەلەسكە كوتەرەتىن كەز كەلدى», – دەي كەلىپ, «ادەبيەت پورتالىنىڭ» الدىنا جاڭا ۋاقىتقا ساي ىلەسىپ وتىرۋ, وقىرمانعا قولايلى امال-تاسىلدەر ۇسىنۋعا قاتىستى ويلارىن ايتتى. سونىمەن بىرگە, شىعارمانىڭ ساپاسىنا, كوركەمدىك دەڭگەيىن انىقتاۋ, جارنامانى مەڭگەرگەندەردىڭ شىن تالانتتاردى باسىپ كەتەتىن جاعدايلارعا بايلانىستى ادەبي سىندى دامىتۋ مىندەتتىلىگى جايىنداعى پىكىر-كوزقاراسىن ءبىلدىردى.
جارقىنبەك امانتاي ۇلى, قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى:
– ەلىمىزدە ادەبيەتكە باعىتتالعان ىرگەلى پورتالدار جوقتىڭ قاسى, سونىڭ ءبىرى, بىرەگەيى وسى «ادەبيەت پورتالىن», «قالامگەر» پورتالىن اتاپ ءوتۋ كەرەك, ۇلكەن جۇمىس جاساپ جاتىر. وسى ءبىزدىڭ اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى الاڭدارعا جان-جاقتى قولداۋدى ارتتىرۋ وتە ماڭىزدى. ول ءۇشىن ۇلتتىق اۆياكومپانيالارمەن, «قازاقستان تەمىر جولىمەن» كەلىسىم بولسا. ادامدار وقۋى كەرەك, بىراق, مىسالى, اۋەدە نەمەسە مەترودا ينتەرنەت ۇستامايدى, وسىنداي تۇستاردا وسى «ادەبيەت پورتالىمەن» بىرلەسكەن ءبىر بايلانىس ورناتىپ, ولاردى جۇكتەپ قوياتىن اۋديو كىتاپتار بولسا. ونىڭ ءبارى ىشكى كەلىسىممەن جۇزەگە اسا بەرەتىن دۇنيەلەر. سوندىقتان سونداي ءبىر بايلانىستار كەرەك دەپ ويلايمىن.
مىسالى, كىتاپ استاناسى دەگەن ۇعىمدى دا ەنگىزسەك. جىل سايىن ءبىر ءوڭىردى الىپ… قازاقتىڭ قاي ءوڭىرىن الساق تا, قالامگەرلەرى مول, قاي ءوڭىرىن الساق تا, تاريحي تامىرى تەرەڭدە جاتقانى بەلگىلى, سوندىقتان جىل سايىن بۇكىل كىتاپتى ناسيحاتتاۋعا بايلانىستى ءىس-شارانى ءبىر وڭىرگە باعىتتاپ جاساپ وتىرساق. بۇل اسا ۇلكەن قاراجاتتى تالاپ ەتپەيدى, بىراق سول وڭىرلەرگە ءبىر اكتسەنت بەرىپ, ۇيىقتاپ جاتقان وڭىرلەردى وياتار ەدىك دەگەن سياقتى ءبىر وي بار.
جالپى زاڭنامالىق تۇرعىدان اتاپ وتكىم كەلەدى, مىسالى, كىتاپ شىعارۋ ىسىنە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلدى. ءبىزدىڭ پارلامەنتتە بارلىق سالاعا سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى قوعام كۇتەدى عوي, بىراق, وسىنى تابانداپ الىپ شىققان ءبىزدىڭ ارىپتەستەر. تاعى دا ءبىر ايتا كەتەتىن دۇنيە, جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭنىڭ اياسىندا بىرقاتار نەگىزدەر قامتىلدى. شىعارماشىلىق ادامنان تۋعان تۋىندى مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كومەگىمەن جاسالعان دۇنيەنىڭ اراجىگىن اجىراتۋعا جانە وعان شەكتەۋ قويۋعا قاتىستى نورمالار ەنگىزىلدى. ارينە, زاڭ قابىلدانعانىمەن, ول تاجىريبەدە كەڭەيتىلىپ كورىنەدى. ونى جەتىلدىرىپ, وزگەرىستەر ەنگىزىپ وتىرۋعا ءبىز ارقاشان ءازىرمىز.
بۇدان ءارى قر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا باسشىسى كۇمىس قارساقبايقىزى ءوز سوزىندە كىتاپحاناشىلاردىڭ كىتاپ ناسيحاتىنا قاتىستى «ادەبيەت پورتالىمەن» ىنتىماقتاسىپ تىعىز جۇمىس ىستەپ جاتقانىن, بۇل ءۇردىس الدا دا جالعاسىنا تابارىنا سەنىم ءبىلدىردى.
ال جازۋشى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, «قۇرمەت» جانە «پاراسات» وردەندەرىنىڭ يەگەرى قۋانىش جيەنباي «ادەبيەت پورتالىن» كۇن سايىن اشىپ وقىپ وتىراتىنىن, جالپى پورتالدىڭ ادەبيەتتى ناسيحاتتاۋداعى باعىتىنا كوڭىلى تولاتىنىن جەتكىزدى. جازۋشىنىڭ جاقسى شىعارمانىڭ ءادىل باعالانۋىنا, اعا بۋىن مەن جاس بۋىننىڭ اراسىندا ساباقتاستىقتىڭ ۇزىلمەۋىنە قاتىستى وي-پىكىرى دە جانى بار اڭگىمە بولدى.
«اۋىل پارتياسى فراكتسياسىنىڭ» پارلامەنت دەپۋتاتى اناس باققوجا ءوزى ەتالون دەپ تانيتىن «100 كىتاپتىڭ» قادىرى, ۇلتتىڭ ينتەلەكتۋالدىق دەڭگەيىن وسىرۋگە وراسان زور پايداسى تۋرالى ايتىپ, سونىمەن بىرگە بۇگىنگى جاس ۇرپاقتىڭ تەلەفونعا تاۋەلدى بولىپ قالعان ماسەلەلەردى دە قاۋزاپ, پارلامەنتتە ادەبيەتتى دامىتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتى قاداعالاۋ جاساعان كەزدە, مادەنيەت سالاسىنىڭ بيۋدجەتىن كوبەيتۋدى قولدايتىنىن ءبىلدىردى. سونداي-اق كوركەم تۋىندىلاردى ەكرانداۋ ياعني فيلمدەر تۇسىرۋگە, ونىڭ ىشىندە ەلدى جەڭىل كۇلكىگە, جەڭىل قابىلداۋعا ۇيرەتەتىن كومەديالىق ەمەس, سالماقتى دۇنيەلەرگە باسىمدىق بەرۋگە قاتىستى كوزقاراسىن ءبىلدىردى.
اقىن ماقپال مىسا حالىق بولىپ تاڭداعان وسى كىتاپتاردى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ارنايى ءبىر لەكتسيالار جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتتى. سونىمەن بىرگە «ادەبيەت پورتالىنداعى» «مەتاماتىن» جوباسىنا ايرىقشا ىقىلاستى ەكەنىن دە جاسىرماي, پورتالدىڭ جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. جيىن ىقىلاس وجايدىڭ انىمەن اياقتالدى.