كەيىنگى جيىرماجىلدىقتا قازاق ونەرىنە جاستىعىمەن جالىنداپ, جانارتاۋداي جارقىلداپ ەنگەن ەلوردالىق جاستار تەاترىنىڭ شىعارماشىلىق مۇمكىندىگىن بۇگىندە ەلىمىزدى ايتپاعاندا, الىس-جاقىن شەتەل مويىنداپ ۇلگەرگەن. حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالدارى ارقىلى ۇلتتىق ونەرىمىزدى جاھانعا ايگىلەپ جۇرگەن تالانتتى ترۋپپا جاقىندا وزبەك ەلىنە ونەر ساپارىمەن بارىپ, باۋىرلاس مەملەكەت كورەرمەندەرىنىڭ قوشەمەتىنە بولەنىپ قايتتى.
وزبەكستاننىڭ تاشكەنت, سامارقاند, قاتتىقوعان قالالارىن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبەك», ۋيليام شەكسپيردىڭ «اساۋعا تۇساۋ», تالاپتان احمەتجاننىڭ «تاپتىم. عاشىق بولدىم. جوعالتتىم», ەرمەك امانشاەۆتىڭ «مىڭ ءبىر ءتۇن», نۇرقانات جاقىپبايدىڭ «جانارىمداعى جالعىز اۋەن» قويىلىمدارىمەن ارالاعان تەاتر ۇجىمىنىڭ ونەرىن وزبەك جۇرتشىلىعى ىستىق ىقىلاسپەن قارسى الدى.
گاسترولدىك ساپاردىڭ شىمىلدىعى تاشكەنت تورىندە عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبەك» ميۋزيكلىمەن اشىلىپ, «جانارىمداعى جالعىز اۋەن», «اساۋعا تۇساۋ» قويىلىمدارىمەن جالعاستى. ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن ءۇش ءتۇرلى جانر, ءۇش بولەك باعىتتاعى سپەكتاكلدەردىڭ ءون بويىنداعى وزگەشەلىككە, ايرىقشا ونەر ورنەكتەرىنە تاشكەنتتىڭ تالعامپاز كورەرمەنى ءتانتى بولدى.
تابيعاتىنان ەستەت رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپبايدىڭ وزبەكستان ساپارىن «قىز جىبەكتەن» باستاۋى تەگىن ەمەس. سەبەبى بۇل قويىلىمدا ۇلتىمىزدىڭ بارلىق قۇندىلىعى كورسەتىلگەن. ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ زاماناۋي ۇندە جاڭاشا وڭدەلگەن كلاسسيكالىق مۋزىكاسى كورەرمەنىن فورمالىق, يدەيالىق ءھام كوركەمدىك ەرەكشەلىگىمەن باۋرايدى. قازاقتىڭ بايىرعى سالتى – باستاڭعى ستيلىندە ءوربيتىن ميۋزيكلدە نەگىزىنەن جاستاردىڭ سىرى مەن مۇڭى, ارمانى مەن مۇراتى, ەڭ باستىسى, كىرشىكسىز ماحابباتى العا شىعادى. عاجايىپ مۋزىكا ءتىلى ارقىلى سەزىم كۇيىن شەرتەر قويىلىم كورەرمەنىن بەيجاي قالدىرمايدى. اسىرەسە جىبەك رولىندەگى – نازەركە سەرىكبولوۆا, تولەگەن – مەيىرعات امانگەلدين, ءدۇريا – شەحنازا قىزىحانوۆا, بەكەجان – بەكجان كەرىمباەۆ, شەگە – جانداۋلەت باتايدىڭ شىنايى ويىنى مەن اكتەرلىك ىشكى ورگانيكاسى, ۆوكالدىق مۇمكىندىگى وزبەكستاندىق تەاترسۇيەر قاۋىمعا ەستەن كەتپەس اسەر سىيلاعانى انىق. وعان قويىلىم سوڭىنان تولاسسىز ايتىلىپ جاتقان كورەرمەننىڭ رياسىز لەبىزى ارقىلى كوز جەتكىزۋگە بولادى. اسىرەسە انا ءتىلىنىنىڭ اۋەزدى ۇنىمەن ءورىلىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتار ۇلىقتالاتىن قويىلىمدارعا شولدەگەن قانداستار ءۇشىن قازاق تەاترىنىڭ كەلۋى ۇلكەن جاڭالىق ءھام رۋحاني مەرەكە بولعانى ءسوزسىز. وزبەك استاناسىنان بولەك, تاشكەنت ماڭايىنداعى اۋدان, اۋىلداردان جينالاعان جۇرت جاستار تەاترى قويىلىمدارىن جىبەرمەي تاماشالاپ, ۇلتتىق ونەرىمىزگە قۇرمەت كورسەتتى. ارتىستەردى تولاسسىز سوعىلعان شاپالاق ۇنىمەن شابىتتاندىردى.
ء«بىز جيىرما بەس ادام بولىپ جينالىپ «قازاق جەرىنەن تەاتر كەلدى» دەگەندى ەستىپ, تاشكەنت ىرگەسىندەگى اۋىلدان ارنايى كەلدىك. قازاق تەاترلارى كوپتەن بەرى وزبەكستانعا گاسترولدىك ساپارمەن كەلمەپ ەدى, استانا قالاسى جاستار تەاترىنىڭ تاشكەنت تورىندە ونەر كورسەتۋى – ءبىز ءۇشىن شىن مانىندە ۇلكەن جاڭالىق, تاماشا ءبىر رۋحاني مەرەكە بولعانى انىق. قازاقستاندا, اتامەكەنىمىزدە وسىنداي تاماشا تەاتردىڭ بارى قۋانتتى. كەۋدەمىزدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەپ تۇر. اسىرەسە «قىز جىبەك» قويىلىمىن تاماشالاپ بولعاننان كەيىنگى اسەردى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ۇلتتىق سالت-ءداستۇر, انا ءتىلىمىزدىڭ اۋەزدى ءۇنىن ەستىپ ايرىقشا قاناتتاندىق. «اساۋعا تۇساۋ», «جانارىمداعى جالعىز اۋەن» قويىلىمدارى دا تەاتردىڭ جاڭاشىل مۇمكىندىكتەرىن تولىقتاي پاش ەتتى دەپ ويلايمىن. ارتىستەردىڭ مۇمكىندىگى زور ەكەن. جاستار تەاترىنىڭ جاستىق جالىنى بويىمىزعا قان جۇگىرتىپ, رۋحاني الەمىمىزدى ءبىر توڭكەرىپ تاستاعانى انىق», دەدى قويىلىمنان كەيىنگى اسەرىن شابىتتانا اڭگىمەلەگەن ساردور شۋحرات ۇلى ەسىمدى كورەرمەن.
جاستار تەاترىنىڭ تاشكەنتتەگى قويىلىمدارىن وزبەك ونەرىنىڭ بەلگىلى تۇلعالارى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن قوعام قايراتكەرلەرى دە تاماشالاپ, قازاق تەاترىنىڭ ىزدەنىسىنە جوعارى باعا بەردى. الداعى ۋاقىتتا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ ۇسىنىستارىن دا جارىسا جەتكىزىپ جاتتى. سونداي قالامگەردىڭ ءبىرى وزبەكستاننىڭ حالىق اقىنى, دراماتۋرگ ۋسمون ازيم دە سپەكتاكلدەردىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىنە ءتانتى بولىپ, استانالىق تەاتر ۇجىمىمەن ورتاق شىعارماشىلىق جۇمىستار اتقارۋعا نيەتتى ەكەندىگىن ايتتى.
«جاستار تەاترىنىڭ قويىلىمدارى شىن مانىندە كوڭىل تۇكپىرىنە قۇيىلعان نۇر سەكىلدى جانىمىزدى جادىراتتى. ونەر دەگەن سونداي بولۋى كەرەك, مەنىڭشە. جان دۇنيەڭدى الەمتاپىرىق كۇيگە ءتۇسىرىپ, ىشىڭدە كاتارسيس جۇرگىزسە, مىنە, ناعىز ونەر سول. سول تازالىقتى دا, تالانتتى دا جاستار تەاترى ۇجىمى بىزگە كورسەتە ءبىلدى. ساحنادان ساف سۇلۋ ونەر كوردىك. ارتىستەرىنىڭ پلاستيكاسى قانداي! رەجيسسەر نۇرقانات جاقىپبايدىڭ ءار قويىلىمى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن دارا قولتاڭباسىمەن كوڭىلگە قۇرمەت ورنىقتىردى. مەن عانا ەمەس, ۇجىم ونەرىن تاماشالاعان ءار كورەرمەننىڭ كوڭىل تۇكپىرىندە سونداي ادەمى اسەر قالدى عوي دەپ ويلايمىن. بۇل تەاتردى تاشكەنت تورىنەن تاعى دا كورگىمىز كەلەدى, كۇتەمىز. «تاڭ اتاتىن ولكە» دەگەن پەسام بار. سول درامامدى ءدال وسى تەاتردىڭ ساحناسىنان كورگىم كەلەدى. سەبەبى جاستار تەاترىنىڭ مۇمكىندىگى, باعىتى پەسانىڭ تابيعاتىن ءدوپ باساتىنداي. الدا بىرلەسە جۇمىس ىستەپ, شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتىپ جاتساق, وتە قۋانىشتى بولار ەدىم. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-رۋحاني بايلانىستى دا ناعايتا تۇسەرى ءسوزسىز», دەپ اعىنان جارىلا ارىپتەستىك لەبىزىن جەتكىزدى دراماتۋرگ ۋسمون ازيم.
تاشكەنت حالقىنىڭ كول-كوسىر كوڭىلىن ارقالاعان ۇجىمدى ءارى قاراي سامارقاند ساحناسى مەن قاتتىقورعان كورەرمەندەرى دە زور قۇرمەتپەن قارسى الدى. ءار قالاداعى قويىلىمنىڭ قاي-قايسىسىنادا ينە شانشار ورىن قالدىرماي جينالعان حالىقتىڭ ىقىلاس-قوشەمەتى ەكى ەل اراسىنداعى مادەني, رۋحاني دوستىقتىڭ بەلگىسىندەي شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ شابىتىنا شابىت ۇستەدى.
«وزبەك ەلىنەن ۇلكەن اسەرمەن ورالدىق. اسىرەسە سول جاقتاعى قانداستارىمىزدىڭ ىقىلاسى ەرەكشە بولدى. ۇلتتىق ونەرگە, قازاقى ءان مەن قۇندىلىقتارعا, ەڭ باستىسى انا تىلىنە دەگەن قۇرمەتتەرى ايرىقشا ەكەن. سونى كورىپ كوڭىل تولقىدى. تاعى دا گاسترولدىك ساپارمەن كەلۋىمىزدى سۇراپ جاتىر. ءساتى تۇسسە الداعى جىلدارى دا وسىنداي جارقىن جۇزدەسۋلەرگە ۇيىتقى بولعىمىز كەلەدى. ول كەزدە تەك تاشكەنت, سامارقاندپەن شەكتەلمەي, ءارى قاراي قاراقالپاقستانداعى اعايىندارمەن دە كەزدەسسەك دەيمىز. وسى ارقىلى ەكى مەملەكەت اراسىنداعى مادەني بايلانىستى نىعايتىپ قانا قويماي, قازاق ونەرىنىڭ دە اياسىن كەڭەيتەمىز دەپ ويلايمىن. تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءارى باس رەجيسسەرى رەتىندەگى نەگىزگى ماقساتىم دا سول. ۇلتتىق ونەرىمىز ارقىلى وزگەلەر ۇلتىمىزدى ۇلىقتاپ, قۇرمەتتەپ جاتسا, ناعىز باقىت سول ەمەس پە؟», دەپ رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرقانات جاقىپباي ساپار تۋرالى اسەرلەنە اڭگىمەلەدى.
ءيا, ونەر الەمىنە وزگەشە ورنەگىمەن كەلگەن جاستار تەاترىنىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتى دا, مۇراتى دا, رەجيسسەر ايتىپ وتكەندەي, ساحنادا تەك سۇلۋ ونەر تۋدىرۋ ەمەس, سول ارقىلى قازاق ونەرىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ, ۇلتقا دەگەن قۇرمەتتى ارتتىرۋ. بۇعان دەيىن دە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن ارالاپ, جارقىن قويىلىمدارىمەن جاھان جانارىن جاۋلاپ جۇرگەن جاستار تەاترىنىڭ وزبەك ەلىنە جاساعان ونەر ساپارى دا وزىندىك ورنەك ونەگەسىمەن وسىلايشا تاريح قويناۋىنا ەندى. ال ساپار بارىسىنداعى العان اسەرلەر مەن كوڭىل تۇكپىرىندە تاسپالانعان ەستەلىكتەر تاماشا ونەر وقيعاسىنا كۋا بولعان ەكى ەل ونەرپازدارى مەن كورەرمەندەرىنىڭ ەسىندە ۇزاق ۋاقىتقا ساقتالارى ءسوزسىز.