ەلوردادا «قازاقستان – اكادەميالىق ءبىلىم اۋماعى» اتتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستەردىڭ حالىقارالىق فورۋمى ءوتتى. اۋقىمدى ءىس-شاراعا ءبىلىم, عىلىم, يننوۆاتسيا سالاسىنداعى الەمدىك كوشباسشىلار, وتاندىق ساراپشىلار, جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى مەن حالىقارالىق اككرەديتتەۋ اگەنتتىكتەرىنىڭ باسشىلارى قاتىستى. جيىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ وقۋ جۇيەسىنە ەنۋى, ترانسۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ مۇمكىندىگى, اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى ارتتىرۋ, عىلىم مەن ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلاندى. سونداي-اق «AI-sana» جوباسى اياسىندا ازىرلەنگەن ۇزدىك ستارتاپتار ماراپاتتالدى. اتالعان ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى – ەلىمىزدى وڭىرلىك ءبىلىم حابى رەتىندە تانىتۋ جانە اكادەميالىق ارىپتەستىكتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ.
ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن جاڭا ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋعا دەن قويىلدى. بۇل باعىت ەلدىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن ستراتەگيالىق باعدارعا اينالىپ وتىر. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «AI-sana» جوباسى وسى ماقساتتى ورىنداۋ جولىندا ناتيجەلى باعدارلاماعا اينالىپ كەلەدى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان – الەمدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, جاساندى ينتەللەكتىنى وقىتۋدى جوعارى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ مىندەتتى كومپونەنتى رەتىندە ەنگىزگەن ەل.
– وتكەن جىلى وسى باعىتتا ۇلكەن جۇمىس اتقارىلدى. مينيسترلىك پەن وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى بىرىگىپ, سەرتيفيكاتسيالىق باعدارلامالار جۇيەسىن جاسادى. بۇل باعدارلامالار تەك جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ەمەس, حالىقارالىق سەرىكتەستىك ارقىلى ىسكە استى. «Google» مەن «Huawei» كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەر بازاسىندا 48 زەرتحانا اشىلدى. «Huawei»-ءدىڭ «AI City» جوباسى ىسكە قوسىلىپ, تاعى ەكى زەرتحانا اشۋ جوسپاردا بار. سونىمەن قاتار ياندەكس, «Coursera» جانە باسقا دا الەمدىك پلاتفورمالارمەن 50-دەن استام كەلىسىم جاسالدى. «Coursera» پلاتفورماسىنداعى ەڭ ۇزدىك اكادەميالىق كۋرستار قازاق جانە ورىس تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, ستۋدەنتتەرگە قولجەتىمدى بولدى. الايدا بۇل باعدارلاما تەك تەوريالىق وقىتۋعا باعىتتالماعان. ماقسات – پراكتيكالىق ناتيجەگە, ياعني ستۋدەنتتەردىڭ ناقتى AI اگەنتتەرىن وزدەرى جاساي الۋىنا باسىمدىق بەرۋ.
بۇگىندە قولدانبالى قوسىمشالار ءداۋىرى اياقتالىپ, دەربەس اگەنتتەر كەزەڭى باستالدى. بۇرىنعىداي تەك بەلگىلى فۋنكتسياسى بار باعدارلامالار ەمەس, ەندى ءار قولدانۋشىعا بەيىمدەلگەن, وزدىگىنەن شەشىم قابىلداي الاتىن جۇيەلەر قالىپتاسىپ جاتىر. مىسالى, «WhatsApp» سياقتى مەسسەندجەرلەر تەك حابارلاسۋعا ارنالعان قاراپايىم قۇرال بولسا, قازىر اگەنتتەر ادامنىڭ قالاۋىن ءتۇسىنىپ, جەكە تاپسىرمالاردى ورىنداي الاتىن ينتەللەكتۋالدى كومەكشىگە اينالىپ وتىر. الەم ەلدەرى جاساندى ينتەللەكت رەۆوليۋتسياسىنا قاراي ءۇش توپقا بولىنەدى:
جاڭا تەحنولوگيالىق تولقىندى جاسايتىن ەلدەر; سول تولقىندى ءتۇسىنىپ, يگەرە الاتىن ەلدەر; تۇسىنسە دە, پايداسىن كورە المايتىن ەلدەر. ەلىمىزدىڭ ماقساتى – ەكىنشى توپقا ەنۋ. بىزدە ءبىر عانا قۋاتتى قۇرال بار. ول – ءبىلىم. سوندىقتان «AI-sana» – جاي وقىتۋ ەمەس, بۇل – ۇلتتىق ستراتەگيالىق سەرپىلىس. ونىڭ باستى ماقساتى – ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, تەحنولوگيالىق داۋىرگە قادام باسۋ. وسى جوبا بويىنشا 650 مىڭ باكالاۆر ستۋدەنتتىڭ 560 مىڭى جاساندى ينتەللەكت بويىنشا بازالىق وقۋدان ءوتتى. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش تولىقتاي 100 پايىزعا جەتەدى. ال كەلەسى كەزەڭدە 100 مىڭ ستۋدەنت ىرىكتەلىپ, وسى سالانى تەرەڭدەتىپ وقيتىن بولادى. وسىلايشا, ءبىز كادر تاپشىلىعى ماسەلەسىنىڭ الدىن الماقپىز, دەيدى مينيستر.قازىرگى تاڭدا تەك ەلىمىزدە ەمەس, الەم بويىنشا جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا مامان تاپشى. ۇلكەن كورپوراتسيالار تالانتتاردى ىزدەپ, ميللياردتاعان دوللار جۇمساپ جاتىر. ماسەلەن, «Meta» كومپانياسى 14 ميلليارد دوللارعا شاعىن ستارتاپ ساتىپ الىپ, ونىڭ نەگىزىن قالاۋشىنى وزدەرىنىڭ AI ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ەتىپ تاعايىنداعان. سوندىقتان ۆەنچۋرلىق نارىقتا ينۆەستورلار جي نەگىزىندەگى جوبالاردى وزدەرى ىزدەپ, قارجىلاندىرۋعا دايىن وتىر. «AI-sana» باعدارلاماسىنىڭ دا دەن قويىپ وتىرعان باعىتى ستارتاپ جوبالار مەن جي اگەنتتەردى كوبەيتۋ. جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشىسى ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پول كيمنىڭ ايتۋىنشا, باعدارلاما بارىسىندا ستۋدەنتتەر ءارتۇرلى سالا بويىنشا ەڭ قاجەت ستارتاپتار جاساپ شىعادى.
– «AI-sana» جوباسىنىڭ ەرەكشەلىگى – بىرىنشىدەن, ءبىز ستۋدەنتتەرگە جاساندى ينتەللەكتىنى ۇيرەتىپ قانا قويمايمىز, ولاردىڭ وزدەرى AI قۇرالدارىن قولدانىپ, ەلىمىزدە سالالارداعى كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە ارنالعان جوبالار جاساۋدى قولعا الادى. ەكىنشىدەن, باعدارلامادا ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دالەلدەنگەن زەرتتەۋ-نەگىزدى «Inquiry-based Learning» (زەرتتەۋ ارقىلى وقىتۋ) ادىستەمەسى قولدانىلادى. بۇل ءادىس ستۋدەنتتىڭ تەك تەحنيكالىق ماشىعىن ەمەس, سىني ويلاۋ, كاسىپكەرلىك, كوشباسشىلىق قابىلەتتەرىن دامىتۋدى ماقسات ەتەدى. ياعني جي داۋىرىندە ءوز ورنىن تابا الاتىن تۇلعانى قالىپتاستىرادى. ۇشىنشىدەن, بۇل باعدارلاما بارىنە ارنالعان. ءسىز جي سالاسىنا جاڭا قادام باسساڭىز دا, نە كۇردەلى قولدانبالاردى جاساۋعا دايىن بولساڭىز دا, بۇل جۇيەدە ءوز جولىڭىزدى تاباسىز. الداعى التى جىلدا 600 000 قازاقستاندىق يننوۆاتسيانى ىلگەرىلەتىپ, جاڭا ستارتاپتار قۇرىپ, جاھاندىق دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا مۇمكىندىك الادى, – دەيدى عالىم.
بيىلدىڭ وزىندە «AI-sana» جوباسى اياسىندا ستۋدەنتتەر اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جي-اگەنتتەر جاساپ شىققان. سولاردىڭ ىشىندە ۇزدىك دەپ تانىلعاندارى فورۋم بارىسىندا ارنايى ماراپاتقا يە بولدى. مىسالى, مەديتسينا باعىتى بويىنشا «Zhan.care.AI» توپ جاردى. ستۋدەنتتەردەن قۇرالعان «Enactus» كومانداسى جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى تەلەمەديتسينالىق جۇيە جاساپ, ونى تاجىريبەگە ەنگىزگەن. بۇل جوبا دارىگەر مەن پاتسيەنت اراسىنداعى بايلانىستى جەڭىلدەتىپ قانا قويماي, دياگنوزدى ءدال قويادى.
جاڭا جۇيەنىڭ ەرەكشەلىگى – جاساندى ينتەللەكت دارىگەر مەن ناۋقاستىڭ اراسىنداعى «كومەكشى» ءرولىن اتقارادى. ناۋقاس اۋرۋ بەلگىلەرىن ەنگىزگەندە, باعدارلاما ولاردى تالداپ, ىقتيمال اۋرۋ ءتۇرىن قاراپايىم تىلدە تۇسىندىرەدى. مىسالى, «باس اۋرۋى» نەمەسە «قىزۋ» سياقتى سيمپتومدار جازىلسا, جۇيە ولاردىڭ سەبەپتەرىن ءتۇسىندىرىپ, ءارى قارايعى قادامداردى ۇسىنادى. ەگەر جاعدايدىڭ شۇعىل ەكەنىن انىقتاسا, جەدەل جاردەم شاقىرۋ قاجەتتىگىن حابارلايدى. بۇل – ناۋقاستاردىڭ بەلگىلەرىن دۇرىس سيپاتتاي الماۋىنان تۋىندايتىن قاتەلىكتەردى ازايتىپ, شۇعىل كومەكتىڭ ۋاقتىلى جەتۋىنە جول اشادى.
جوبا اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكت تەك رەسمي مەديتسينالىق حاتتامالار مەن حالىقارالىق نۇسقاۋلىقتارعا سۇيەنىپ جۇمىس ىستەيدى. ينتەرنەتتەگى بەيرەسمي اقپاراتتى قولدانبايدى. ء«بىزدىڭ ماقسات – دياگنوستيكا ساپاسىن ارتتىرىپ, دارىگەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ. قازىرگى كورسەتكىش بويىنشا جۇيەنىڭ دالدىگى 98 پايىزعا جەتىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا پلاتفورماعا ناۋقاستىڭ اۋرۋ تاريحى, تالداۋ ناتيجەلەرى, رەتسەپتى مەن ەمدەۋ جوسپارى ەنگىزىلىپ, بارلىعى ءبىر جەردەن قولجەتىمدى بولادى», دەيدى جوبانى ازىرلەۋشىلەر.
ال شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى «قازاقستان – اكادەميالىق ءبىلىم اۋماعى» حالىقارالىق فورۋمىنا ەكى يننوۆاتسيالىق جوبا ۇسىنعان. ونىڭ ءبىرى – «Smart Safety Monitor», ەكىنشىسى – «AI Assistant» اتتى ينتەللەكتۋالدى كومەكشى جۇيە. «Smart Safety Monitor» يندۋستريالىق كاسىپورىندارداعى ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋعا ارنالعان. بۇل جوبا كومپيۋتەرلىك كورۋ تەحنولوگياسىنا جانە جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن. جۇيە جۇمىسشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن بۇزۋ فاكتىلەرىن اۆتوماتتى تۇردە انىقتايدى. قازىر اتالعان جۇيە «قازتسينك» كومپانياسىندا قاناتقاقتى رەجىمدە سىناقتان ءوتىپ جاتىر. ەكىنشى جوبا – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىشكى جاساندى ينتەللەكت ءمودۋلى, ياعني وقۋ ورنىنىڭ دەرەكتەرىنە نەگىزدەلگەن ينتەللەكتۋالدى اسسيستەنت. بۇل جۇيە ۋنيۆەرسيتەت تۋرالى كەز كەلگەن اقپاراتتى – ستۋدەنتتەر سانى, فاكۋلتەتتەر, شەتەلدىك ستۋدەنتتەر ۇلەسى, جاتاقحاناداعى ورىن سانى, ستيپەنديا كولەمى, ءتىپتى وقۋ قارىزدارى سياقتى مالىمەتتەردى ناقتى ءارى جەدەل ۇسىنا الادى. اسسيستەنت اقپارات بەرىپ قانا قويماي, اناليتيكالىق جانە ۆيزۋالدى ەسەپتەردى دە اۆتوماتتى تۇردە دايىندايدى. قولدانۋشى سۇراعان دەرەكتەردى دياگرامما, گرافيك نەمەسە ينفوگرافيكا تۇرىندە ۆيزۋاليزاتسيالاپ, دايىن فايل رەتىندە ۇسىنۋعا قابىلەتتى. سونىمەن قاتار جۇيە سۇرالعان اقپاراتقا بايلانىستى قوسىمشا ۇسىنىستار ايتىپ, اناليتيكالىق بولجام جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق دەرەگىن ءبىر ورتاعا, «data lake» جۇيەسىنە جيناقتاپ, سوعان نەگىزدەلگەن جاساندى ينتەللەكتىنى ۇيرەتىپ جاتىرمىز. بۇل اسسيستەنت وقۋ ورنىنىڭ ستراتەگيالىق باسقارۋىنا, دامۋ كورسەتكىشىن تالداۋعا, ءالسىز جانە كۇشتى تۇستاردى ايقىنداۋعا كومەكتەسەدى. ول ءتىپتى الدىن الا بولجام جاساپ, قاي باعىتتا ءوسۋ نەمەسە كەرى كەتۋ بار ەكەنىن كورسەتەدى. ايتا كەتەيىن, بۇل جۇيە تەك ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتكەرلەرىنە قولجەتىمدى. ويتكەنى وندا جەكە دەرەكتەر جيناقتالعان. ياعني قاۋىپسىزدىك تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن, – دەيدى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستراتەگيالىق دامۋ جونىندەگى پرورەكتورى, باسقارما مۇشەسى ۇلان نەسىپقاليەۆ.
مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى دارحان احمەد-زاكي ستۋدەنتتەردىڭ الەۋەتتى ستارتاپ جوبالارىن نارىققا ەنگىزىپ, ناتيجەلى تابىسقا جەتۋى ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت حالىقارالىق ارىپتەستىك ورناتىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– جالپى, «AI-Sana» جوباسى اياسىندا ءجۇز مىڭعا جۋىق ستۋدەنت ىرىكتەلىپ, سونىڭ شامامەن 1,5–2 مىڭدايى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنەن بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ستۋدەنتتەر قاراپايىم جي-اگەنتتەرىن قۇراستىرىپ, بيزنەس بارىسىن وڭتايلاندىراتىن كەڭەسشى جۇيەلەردى دامىتا الادى. مۇنداي اگەنتتەر كاسىپورىنداردىڭ ىشكى شىعىندارىن ازايتۋعا, جۇمىستى جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكتىنى ماركەتينگ, تۋريزم, مەديتسينا, اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا قولدانۋ جوسپارلانىپ وتىر. الايدا بۇل تەك ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كۇشىمەن جۇزەگە اساتىن جوبا ەمەس. IT-كومپانيالارمەن جانە بيزنەس قۇرىلىمدارمەن بىرلەسكەن ەكوجۇيە قاجەت. وسى ماقساتتا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت «Lenova» كومپانياسىمەن ارىپتەستىك ورناتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ وتىر, – دەدى ول.
سونداي-اق ول جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋعا سۋپەركومپيۋتەر قۋاتىنىڭ اسا قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
– تەحنيكالىق بازا ماسەلەسىنە كەلسەك, ۋنيۆەرسيتەتتەردە جاساندى ينتەللەكتىگە ارنالعان سۋپەركومپيۋتەرلەر جەتكىلىكسىز. دەگەنمەن قاراپايىم جي-اگەنتتەر مەن شاعىن مودەلدەردى نوۋتبۋكپەن-اق جاساۋعا مۇمكىندىك بار. جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋدا سۋپەركومپيۋتەر قۋاتىنىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى نەيروجەلىلەردى ۇيرەتۋ ءۇشىن ۇلكەن كولەمدەگى دەرەكتەردى وڭدەۋ قاجەت. ال اقپارات كولەمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقاندىقتان, مۇنداي ەسەپتەۋ ينفراقۇرىلىمى ءارى قاراي دا داميدى. مەملەكەت باسشىسى جاقىندا ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي مەكەمەلەرگە ءىرى سۋپەركومپيۋتەرلەرگە قول جەتكىزۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرما بەردى. بۇل – جاساندى ينتەللەكت زەرتتەۋىن تەرەڭدەتۋگە جانە عىلىمي رەزيدەنتۋرانى دامىتۋعا جول اشادى, – دەيدى ول.