بۇل – شەرحان مۇرتازانىڭ ءسوزى.
نە بولدى؟ قالاي ءسوندى وتىڭ ىشكى؟ قالادىڭ قالاي ءانسىز وتىرىستى؟ گاۋھارىن تابيعاتتىڭ جانىڭداعى, تەڭىزگە تاستاعانىڭ وكىنىشتى... بۇل – كۇلاش احمەتوۆانىڭ ارناۋ ولەڭىنەن الىنعان ءبىر شۋماق.ناعىز تولەگەن وسى ەدى
جۋىردا عانا قوراپتا جاتقان قاعازداردى اقتارىپ وتىرىپ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 2005 جىلعى 31 مامىردا شىققان ءنومىرى كوزىمە ءتۇستى. تاقىرىبى — «سەمبين», اۆتورى قالي سارسەنباي ەكەن. تور كوز ساۋىت سياقتى توقىما جەمپىر كيگەن سۇلۋ جىگىت — سول سەمبيننىڭ ءوزى, قىرىن قاراعان سۇلۋ سۋرەت. قالي سارسەنباي مەنىڭ امانگەلدى سەمبين تۋرالى كەزىندە جازعان ءبىر اۋىز ءسوزىمدى كەلتىرە كەتىپتى. مەن: «كەزىندە سونداي ءبىر ءانشى بولعان, سونداي ءبىر جۇلدىز جارقىراپ تۋعان. سول جۇلدىزدى جابىلىپ ءجۇرىپ وشىرگەنبىز», – دەپ جازىپپىن. ەندى ارادا جىلدار ءوتىپ كەتكەن سوڭ ويلاپ قاراسام, دۇرىس ايتقان ەكەنمىن. مۇنى قالي سارسەنباي مىنا «ەگەمەن قازاقستانداعى» كولەمدى ماقالاسىندا, ماقالا ەمەس-اۋ, اسا ءىرى دارىندى جوقتاۋ-ەسسەسىندە ەسكە سالا كەتىپتى. راحمەت. ءيا, مەنىڭ امانگەلدى سەمبيندى الماتىداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا «قىز جىبەك» سپەكتاكلىندە كورگەنىم راس. سول سپەكتاكلدە سەمبين تولەگەن ءرولىن وينادى. «قىز جىبەك» وپەراسىن سان رەت كورىپ ءجۇرىپ, وسى جولعىداي تەبىرەنگەن ەمەسپىن. تولەگەن بولىپ ويناعان باسقا مىقتىلاردى مانسۇقتاعىم كەلمەيدى. قانابەك بايسەيىتوۆ, ارينە, كلاسسيك! ەشقانداي تالاس جوق. بىراق, ول كەيىن-كەيىن جۋان تارتىپ, ەگدە بولعان كىسى ەدى. ال مىنا تولەگەن عاسىرلاردىڭ ار جاعىنان ءتىرىلىپ كەلگەن, ءالى ولمەگەن, بەكەجان جاۋىزدىڭ قاندى قانجارى دا جۇرەگىنە دارىماعان, ومىردەگى تولەگەننىڭ ءدال ءوزى سياقتى ەدى-اق. تۇلا بويى تۇنىپ تۇرعان تالانتپەن قوسا جاراتىلىستان بىرگە جارالعان بەكزاتتىق قاسيەت ونىڭ بار بولمىسىن اسقاقتاتىپ تۇراتىن. قالي سارسەنباي جازادى: «اقش-تا تالانتتى قورعايتىن ەتيكالىق باس باسقارما بار ەكەن», – دەپ. ونداي مەكەمە بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن جوق. ونداي مەكەمە بولسا نەمەسە اسا دارىندى ادامداردى الا كوزدەن, بالە كوزدەن, سۇق كوزدەن, تەاترداعى, ومىردەگى دارىنسىز قوتىراش, باتىراشتاردان, وزگە دە جاقتىڭ وزەۋرەگەن وسەكشى, بالەقور, جالاقورلارىنان قورعايتىن زاڭ بولسا, كىم بىلەدى, سەمبين بايشەشەكتەي ەرتە سولماس ەدى. بايشەشەك بايعۇس قاھارلى قىس شىعار-شىقپاستان, كوكتەم ءالى كەلەر-كەلمەستەن, كۇناسىز پاك پەرىشتەدەي ك ۇلىمسىرەپ شىعا كەلەدى دە, جەر بەتىنەن لەزدە كوشىپ كەتەدى. قالي سارسەنباي سەمبيننىڭ اناسىنىڭ ءسوزىن كەلتىرەدى: «دۇنيەگە سىيماي كەتتىڭ-اۋ, ق ۇلىنىم», – دەپتى اناسى. دۇنيەگە سەمبين سىيماي كەتكەن جوق, قوتىراشتار سىيدىرمادى عوي. بىراق, اقپەيىل انا ەشكىمدى كىنالامايدى. كۇنشىل قوتىراشتار تاسپاعا جازىلعان داۋسىنا دەيىن قالدىرماۋعا تىرىسقان. سەمبيندەي اسىل تالانت تەڭىز تۇبىندەگى ءىنجۋ-مارجانداي عاسىرلاردا عانا ءبىر-اق كەزدەسەتىن وتە سيرەك قازىنا. ءجۇز جىلدا ءبىر-اق تۋاتىنى وكىنىشتى. شىنىندا دا ۇلى عابەڭنىڭ (مۇسىرەپوۆ) ءوزى ريزاشىلىعىن جاسىرا الماي, «ۋاي, بار ەكەنبىز عوي, بار ەكەنبىز» دەيتىنى دە سول كەز. سەمبيندi ساعىنعان سايىن ول جونiندەگi əڭگiمەلەر دە ءتۇرلi جاعدايدا ورiلەدi. بiر əدەمi جىلى اعىستار اعىنى سiزدi يiرiمiنە تارتىپ بارا جاتادى. Əرينە, كەيبiرەۋلەر تاراپىنان «ءوز قادiرiن ءوزi بiلمەگەن ادام ءۇشiن وزگەلەردi نەگە كiنəلاي بەرەمiز؟» دەگەن وي ايتىلۋى دا زاڭدى. دۇرىس. پiكiردi قابىلداۋ كەرەك, پiكiردi قۇرمەتتەۋ كەرەك. بiراق تارازىنىڭ ەكi جاعى, سەبەپسiز سالدار بولمايتىنى جəنە بار ەمەس پە؟ سوندىقتان ەكiۇشتى ايتىلعان پiكiرگە وراي تەرەڭ, پاراساتتى جاۋاپ تا قايتارىلۋى كەرەك. كiسi ءوز قادiرiن ءوزi بiلمەۋشi مە ەدi, بiلگەندە قانداي؟ ونىڭ ۇستiنە ول جاي كiسi ەمەس, تالانتتى بولسا شە؟ ال, تالانتتى كiسiگە əرiسiن ايتپاعاندا, ابايلار, اقاڭدار زامانىنان بەرi قاراي قاي قوعامدا دا ءومiر ءسۇرۋ وڭاي بولماعان. يتاليانىڭ ميلان قالاسىنداعى اتاقتى «لا سكالادا» سەمبيننiڭ تۇسىندا 200-دەي كەڭەس əنشiسi تəجiريبەدەن ءوتتi. مəسەلەن م.ماگوماەۆ, ت.سينياۆسكايا (ماگوماەۆتىڭ əيەلi), م.بيەشۋ, ب.مىڭجىلقيەۆ جəنە باسقالار. مىڭعىرتىپ جىلقى ايداعان, دəۋلەسكەر كۇيشi بولعان جىلقىشى ناقىپتىڭ بالاسى اتاقتى اقىن جاقسىلىق سəتiبەكوۆتiڭ جەتەلەۋiمەن جامبىلداعى مəدەني-اعارتۋ ۋچيليششەسiنە كەلiپ تۇسكەننەن باستاپ اۋىلدان الىستاپ, مəسكەۋ, ودان سوڭ يت ارقاسى قيانداعى يتالياعا كەتiپ, ەۋروپالىق بەكزات تəربيەمەن بۋىنى قاتايادى. قازاقتىڭ «مəسكەۋ كورگەن», «تاشكەن كورگەن» دەۋi تەگiن دەيسiز بە؟ وزگەلەردەن بۇرىن وزگەشە بiلiم الدى, ۇلكەن استاۋدان اس iشiپ, سۋدىڭ تۇنىعىن, تاماقتىڭ تازاسىن جەدi. يتالياندىقتار وزگەلەرگە بانكەتتەردە əن سالدىرعاندا بۇعان كەلگەندە تىيىم سالادى ەكەن. سەبەبi, بۇنىڭ اسا سيرەك كەزدەسەتiن داۋىسىن باعالاعاندىق ەدi. «اح, ەتوت سەرەبرياننىي تەنور» دەپ ورىستاردىڭ تامساناتىنى دا وسى تۇس. مiنە, ەۋروپانىڭ كiندiگiندە əر كۇنi, əر ساعاتى وسىلايشا كوزدەن تاسا بولماي ەرەكشە قامقورلىقتا جۇرگەن ادامنىڭ قازاقي iشتار بəسەكەگە ءوزiمسiنiپ قاراپ, بوي ۇيرەتە الماي قالۋى دا زاڭدىلىق ەدi عوي. دۇنيەنi شارلاپ, تامساندىرىپ كەلگەن سەمبين وتاندىق ساحنادا نەبəرi سەگiز جىل عانا تەر توكتi. يتاليان وپەرالارىن ساعاتتاپ ايتاتىنى ءوز الدىنا, «قىز جiبەكتەگi» تولەگەن, «بiرجان – ساراداعى» بiرجاندار قانداي بiرەگەي ەدi. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, وسى كەز عوي عابەڭدەردiڭ «بار ەكەن عوي, بار ەكەنبiز عوي» دەپ نۇرلانىپ وتىراتىندارى. وكiنiشكە وراي, وسىناۋ تەكتiنiڭ تەكتiنi تانىعان جىلدارى كەلتە قايىرىلىپ ەدi. Əرينە, وعان قامقورلىق جاساۋدا سول كەزدەگi تۇلعالى ازاماتتاردىڭ ايانىپ قالعانى جوق. بiراق سونىڭ بəرiنە قاراعاندا بەلگiلi بiر ورتاداعى بəسەكەلەستiك ىزعارى əلدەنەشە ەسە «قۇدىرەتتi» ەدi. ورتاشا دەڭگەيدەگi شەنەۋنiكپەن اۋىز جالاسقان ورتا داۋىسى بار, ورتاشا تالانتتىڭ بۇنىڭ پاتشا كوڭiلiن تۇقىرتۋعا كەلگەندە əلدەقايدا تالانتتى بولعانىن جاسىرىپ جاتۋدىڭ كەرەگi نە؟ ناداندىق دەگەن دەرتتi ەشقانداي تəۋiپتiڭ ەمدەي المايتىنى تəرiزدi, قوعامدا دا ورتاشا تالانتتاردىڭ ورتانى بۇزىپ جۇرەتiنiن دە əلi ەشكiم رەتكە كەلتiرگەن جوق. ورىستاردىڭ «تالانتام نادو پوموگات, بەزدارنىە پروبيۋتسيا سامي» دەيتىنى سودان. ورتاشا دەڭگەيدەگi شەنەۋنiك. وكiنiشكە وراي, وسىندايلاردىڭ قولىنا بيلiكتiڭ مايلى باسى تيەدi دە, ولار تالانتتى اداممەن جۇمىس iستەيدi. ەڭ قاۋiپتi جەرi وسى. ول كەشە دە بولعان, بۇگiن دە بار. تالانتتىڭ تاعدىرىن شەنەۋنiكتەر شەشكەن. دەمەك تۇلپاردىڭ تاعدىرى مəستەكتiڭ قولىندا بولعان. سول ورتاشا دەڭگەيدەگi شەنەۋنiكتەردiڭ كەسiرiنەن بiز ۇزاق جىلدار بويى تالانتتى ادام مەن ەڭبەكقور ادامدى قاساقانا شاتاستىرىپ كەلدiك. تالانتتىڭ قور بولۋى, تالقاندالۋى ەڭبەكتiڭ قادiرiنە جەتكiزبەۋدەن, ەڭبەكتەنۋiنە ەرiك بەرمەۋدەن, جاعداي جاسالماۋىنان ەدi. Əر كەزەڭدە دارىندى ادامداردى قامقورلىققا الۋدان, باعالاۋدان, تəربيەلەۋدەن گورi تابالاۋدىڭ باسىم بوپ كەلگەنi راس. كوپە-كورىنەۋ قياناتقا, قورلىققا تالانتتى ادام ەشقاشان كونبەيدi. ونىڭ نəزiك جاراتىلىسى وسىناۋ قيامەت-قايىمعا تولى جولدا قاۋقارسىز قالادى. «تالانت – əدiلەتسiزدiككە قارسىلىق» دەگەن سوزدە ءومiردiڭ بار پəلساپاسى جاتىر. بiزدiڭ بۇل تاڭداپ العانىمىز ۇشى-قيىرىنا بويلاتپايتىن تىلسىم, ءتۇپسiز تاقىرىپ بولسا كەرەك. وقىرمانعا ايتار ويىمىزدى جەتكiزە الۋ جولىندامىز با بiلمەيمiن, əيتەۋiر وسى تاقىرىپتىڭ شاۋجايىنا جابىسىپ, بiردەڭە دەگiڭ-اق كەلەدi. سالەحەتدين (قالجان) ايتباەۆتىڭ كارتينالارىنان ۇلتشىلدىق سارىن iزدەگەن مəسكەۋ «مولودايا گۆارديا» جۋرنالىندا جاپ-جاس سۋرەتشiنى سويىپ سالعاندا əرiپتەستەرiنiڭ ۇنسiزدiگi, بەيقامدىعى دا وعان ەكi ەسە سوققى بولعان ەدi. كەشەگi شەتجۇرتتا ءجۇرiپ «قوبىزشى قورقىتتى» جازعان مəجيت ايتباەۆتىڭ باۋىرى دا ءوز ەلiندە ءوستiپ وگەيدiڭ كۇيiن كەشiپ ءجۇرiپ, ومiردەن ءوتiپ كەتتi. سول ايتباەۆتاردى قازiر iزدەپ جاتقان جان بار ما؟ نەسiن ايتاسىز, شىن تالانتتار كوبiنە جالعىز بولدى. جالعىزدىق – تەرەڭ تۇڭعيىق. ول قايعى-قاسiرەتتiڭ بiر بۇتاعى. تəۋەكەلشiل, تəۋبەشiل تالانتتار سول تۇڭعيىققا باتىپ كەتiپ جاتتى. سەمبيندi كەزiندە قاتار جۇرگەندەردiڭ كوبiسi دە iشتەي مويىندادى. داۋىستاپ ايتسام اسىرىپ جiبەرەم بە دەدi, سىبىرلاپ ايتسام جەتەر جەرiنە جەل ۇرلەپ جەتكiزە مە دەپ تە كۇدiكتەندi. سودان دا بولار, بəلكiم, سەمبين جونiندە ءباسپاسوز بەتiندە از جازىلدى. سودان دا بولار, بəلكiم, ناسيحاتى از دەدi مە, ول وزiنە تيەسiلi اتاقتان دا كەش قالدى. بiر تويدى اتقارۋعا عانا داۋىسى جەتەتiندەردiڭ, ومiرiندە بiر كiتاپتى تاۋىسىپ وقىماعانداردىڭ, تويدىڭ, سالتاناتتىڭ əنشiلەرiنiڭ سالتاناتى اسىپ جاتتى. وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» رۋحانيات بولiمiندە iستەپ جۇرگەنiمدە «سول جايساڭدار قايدا ەكەن؟» دەگەن ايدار اشىپ, كورiنبەي كەتكەن بەلگiلi ادامدار جونiندە ماقالا بەرە باستادىق. سول كۇندەرi امانگەلدi سەمبيندi كوپ iزدەپ, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى تەاتر-كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنان (قازiرگi ونەر اكادەمياسى) تاپتىم. Əبەكەڭ əن كافەدراسىندا ەكەن. باياعىداي شىرقاپ سالار داۋىس جوق. «سىرلى اياقتىڭ سىنى كەتسە دە, سىرى كەتپەس» دەمەكشi, ەسەسiنە Əبەكەڭ əن əلەمi تۋراسىندا əبدەن اشىلعان ەدi. «ەگەمەن قازاقستاندا» «قارعاش» اتتى ەسسە جاريالاندى. رەداكتسياعا كوپ وقىرمان حابارلاسىپ, əنشiنiڭ ءومiرi تۋرالى ماعلۇمات العانىنا ريزاشىلىقتارىن بiلدiرiپ جاتتى. سول جولى ۇققانىمىز, əنشiنi كوپ جۇرت iزدەيدi ەكەن, ساعىنادى ەكەن. كوبiسi «داۋىسى بار ما ەكەن əلi» دەپ سۇرايدى. بايقادىڭىز با, داۋىسىن سۇرايدى. ەندىگى ايتپاعىم مىناۋ ەدى. تاياۋدا ءبىر تەلەارنادان قازىرگى ەسترادا انشىلەرى مەن ءداستۇرلى انشىلەردىڭ باسىن قوسقان پىكىرتالاس ءوتتى. سول پىكىرتالاستا ءبارى جابىلىپ ءداستۇرلى ءانشىنى جەپ قويا جازدادى. بۇل ماعان اكەمىز بەن شەشەمىزگە ءتيىسىپ جاتقانداي كورىندى. ءداستۇرلى ءانشى, ونەر زەرتتەۋشىسى ۇلتتىڭ ۇلى رۋحاني قۇندىلىقتارى تۋرالى شىرىلدايدى, ونىڭ پىكىرى الگى «شۋىلداقتاردىڭ» قۇلاعىنا كىرىپ تە شىقپايدى. سول شۋىلداقتار ءۇشىن ايتار بولساق, ءبىز بىلگەندە ءان دەگەن نە ەدى ءوزى؟! ءان دەگەنىمىز ۇلتتىڭ اسقاق ارمانى مەن مۇراتىن الديلەگەن, ءسۇيىنىشى مەن كۇيىنىشىن كەستەلەگەن, ساف التىننان جاراتىلعانداي عاجايىپ الەم ەمەس پە؟ ارينە, جۇرتتىڭ بارىنە سونداي ءان تۋدىرمادىڭ دەۋدىڭ قاجەتى جوق, بۇل تالانتتىڭ ءىسى. اسقار سۇلەيمەنوۆ ايتقانداي, «ءان – زار. زار ءھام ءمىناجات!». ءبىزدىڭ دەڭگەيىمىز قازىر قاي تۇستا؟ ميلليوندار كورەتىن اۋديتورياعا ءولى حاباردى الىپ شىعىپ, دالدۇرىشتەردى قولدايتىن, ارزان ونەردى, تويدىڭ اندەرىن ناسيحاتتايتىندار قازىر كوبەيىپ كەتتى. تەلەديدار تويحانا ىسپەتتى. كەيبىر ءباسپاسوز كىم بولسا سونى دارىپتەپ, بوسپەسوزگە اينالاتىن ءتۇرى بار. ءانى دە, ءسوزى دە وزىنىكى, ورىندايتىن دا ءوزى. بۇل نەعىلعان قاپتاعان «اقان سەرى مەن ءبىرجان سال». ءجۋرناليستىڭ جارتىكەشتىگى, ىزدەنىستەن جۇردايلىعى عوي. بولماسا, الگى جالبىر شاشقا وزىنەن باسقا ەشكىم ايتا المايتىن ءانىن سالعىزىپ, باسقا انشىگە ءشامشىنىڭ نە ءابىلاحاتتىڭ ءبىر ءانىن ايتقىزسا, بالكىم, قىزارار ما ەدى. شىندىق سالىستىرۋ ارقىلى سارالانادى عوي. سوندا ادامنىڭ اسىل سەزىمىن, پاتشا كوڭىلىن كورسەتۋگە ءتيىستى تەكتى ونەر, ساف ونەر ءان ويىنشىققا اينالماس ەدى. قازاق «ۇيالماعان ءانشى بولادى» دەگەندە تۇبىندە وسىنداي تەكسىزدەر كوبەيەتىنىن مەڭزەدى مە؟ بۇرىن اقىرزامان تاياعاندا باقسى-بالگەر, باقالشىلار كوبەيەدى دەۋشى ەدى بابالارىمىز. قازىر ءانشى كوبەيەتىن بولعانى ما؟ بۇدان كەيىن سول ءبىر نۇرلى داۋىستى سەمبيندەردى قالاي ساعىنبايسىڭ؟ نەگە ساعىنامىز؟ ول كەزدە جاقسى ءان, جاقسى ءانشى كوپ ەدى. سونىڭ وزىندە انشىلەر ءوزىنىڭ داۋىسىنا لايىقتاپ تاڭداپ ايتاتىن ەدى عوي. ال قازىرگىلەر نەگە شاماسىن بىلمەي الەك؟! بۇگىنگى ۇرپاق سەمبيننىڭ داۋسىن ەستىمەك تۇگىلى, اتىن دا بىلمەيدى. بۇدان بىلاي بىلە مە, بىلمەي مە ول دا كۇماندى نارسە. ونىڭ سەبەبىن ايتايىن. تاياۋدا ءانشىنىڭ 70 جىلدىعىنا وراي الماتىنىڭ شەتىندەگى ءبىر شاعىن مەيرامحانادا اس بەرىلدى. ءانشىنىڭ وتباسى, اعايىن-تۋعاندارى, جورا-جولداستارى شاماسى 60-70 كىسى جينالدى. سايراش جەڭگەمىزگە, بولات اعا سەمبينگە راحمەت, تۋىسقاندىق پارىزىن وتەدى. وسى ەسكە الۋ ساتىندە وسىدان 10-15 جىل شاماسى بۇرىن كتك ارناسى جازىپ العان ءانشى تۋرالى حابار كورسەتىلدى. وسى حابار بىتكەنشە مەن كىرەرگە تەسىك تاپپاي وتىردىم. كەيىنگى جىلدارداعى ءتىرى بەينەسى مەن ءبىرلى-جارىم سوزدەرى بولماسا, ارحيۆتەگى ءان جازبالارى (فيلم-كونتسەرت), داۋسى مۇلدەم ايانىشتى حالدە, ابدەن ەسكىرگەن, توزعان, تىڭداۋ مۇمكىن ەمەس. قايران ءانشىنىڭ داريعا داۋسىنان تۇقىل دا قالماعان. قاسىمدا وتىرعان تالانتتى اكتەر دۋلىعا اقمولدا ءتىپتى دىزىلداپ, نامىستان ورتەنىپ كەتتى. شەراعاڭ «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنا باسشى بولىپ بارعاندا امانگەلدىنىڭ داۋسىن ىزدەتىپ ەدى. ارنايى ستسەناري جازىپ, حابار دايىندايتىن بولعانبىز. سوندا دا وسى جاعدايعا كەزدەسىپ, ءىشىمىز ۋداي اشىپ ەدى. ارينە, كەزىندە وپەرا تەاترىندا قىزمەت ىستەگەندەگى وپەرالارداعى داۋىسىن قايدام, ال ەندى, مىناۋ تابىلدى دەگەن ءبىرلى-جارىم اندەرىنىڭ تاعدىرى وتە قيىن. قازىرگى تەحنولوگيانىڭ جەتىلگەن زامانىندا سونى ساقتاپ قالۋعا بولماي ما؟ ەگەر بەتىن ءارى قىلسىن, وسى داۋىستان ايىرىلاتىن بولساق وندا ەرتەڭ سەمبين دەگەن اسا دارىندى ءانشىنىڭ تاريحتا قالماۋى دا ابدەن مۇمكىن. ءبىز زاماندا شەراعاڭدى شىرىلداتقان سەمبين ەدى عوي بۇل. وعان دا قۇلاق اسقان پاندە جوق. ەندى, مىنە, التى الاشقا كەتكەن داريعا داۋىس قۇرىپ كەتۋدىڭ الدىندا تۇر. ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ بۇرىن دا جازعانبىز, ايتقانبىز. تاعى دا قايتالايمىز. سەمبيندi ساعىنعاندا ايتار əڭگiمە تەڭiزدiڭ تارتىلۋى تəرiزدi, بiر كەلiپ, بiر كەتiپ تۇرادى. ايتاتىن نəرسە كوپ. سونىڭ بəرiن جۇيەلەپ ايتۋعا دا كوكiرەكتi ەمiن-ەركiن جايلاپ الىپ, əر قياعا الىپ ۇشاتىن سەزiم دە ەرiك بەرمەيدi. بiز سەمبيندi جىلدار بويى جوعالتىپ العانبىز. ەندi جوعالتپاۋىمىز كەرەك, ەندi باعاسىن بەرۋiمiز كەرەك, باعالاۋىمىز كەرەك. ماماندار ونىڭ əنشiلiك قۋاتىنىڭ سىرىن, قاسيەتiن سارالاپ, ارنايى سىنىپ اشىپ, لەكتسيا ارقاۋىنا اينالدىرۋى كەرەك. تەلەديدار, راديو بۇرىنعى əن تاسپالارىنداعى داۋىسىن تاۋىپ, ارنايى كونتسەرت, كوركەم حابار, فيلم-كونتسەرت دايىنداۋى قاجەت. ونىڭ داۋىسىنداعى, شىعارماشىلىق بولمىسىنداعى ەرەكشەلiكتەر كەرەك بولسا ارنايى عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيالاردىڭ ارقاۋىنا اينالۋى قاجەت. ءوزi, شىعارماشىلىعى جونiندەگi جاريالانىمداردىڭ باسىن بiرiكتiرiپ, ارنايى كiتاپ شىعارعان ءجون. ءسويتiپ رۋحاني دۇنيە بۇتiندەلۋi قاجەت. تəڭiرiنiڭ تالانتقا عانا تəن تəكاپپار مiنەز سىيلاۋى دا بار عوي. Əنشiنiڭ تۋراشىلدىعى, ەشكiمنiڭ الدىندا يلiكپەيتiندiگi سول تاعدىردىڭ بوياۋىن قالىڭداتا تۇسكەن سەكiلدi. قوعامدى كەمەلدەندiرەتiن دە, مەملەكەت مəرتەبەسiن كوتەرەتiن دە – دارىندى ادامدار. مەملەكەت سول ادامداردىڭ بار اقىل-ويىن, قابiلەتiن سانالى تۇردە رەتتەپ وتىراتىن اپپارات, مəشينە. مەملەكەت تالانتتى, ونىڭ əلەۋەتiن پايدالانۋى كەرەك. اسقار سۇلەيمەنوۆتiڭ بiر كەيiپكەرi «مەن əيەلگە ەمەس, ادامعا زəرۋمiن» دەيدi. دەمەك əيەلدiڭ تالانتتىسىنا, ادامنىڭ دارىندىسىنا زəرۋ عوي. سول سياقتى قوعام دا, مەملەكەت تە قاشاندا تالانتقا تəۋەلدi, زəرۋ. سوندىقتان تالانتتىڭ قادiرiنە جەتە بiلسەك, وتكەنiمiز تۋرالى وكiنiپ جازاتىن əڭگiمەنiڭ ءورiسi دە تارىلا بەرمەك. ءبىز نەگە سەمبيندى ساعىنامىز, نەگە ءجيى-ءجيى ەسكە الامىز؟ ويتكەنى, ءبىز ونەردەگى قولدان جاسالىپ وتىرعان ورەسىزدىكتەن, داراقىلىقتان, شاراسىزدىقتان شارشادىق. ءبىز ۇلكەن مادەنيەتتى, بيىك ونەردى, بەكزات ونەردى ساعىندىق. شوۋ-بيزنەستىڭ شىرماۋىندا قالدىق. نەدوروسلدەر نوپىردەي قاپتادى. سەنىڭ بار قۇندىلىعىڭدى جاساپ كەتكەن ادامنىڭ ومىردەن ءوتۋىن جايباراقات, قالىپتى جاعداي دەپ قابىلدايتىن بولدىق. ولار ولگەندە كورگە ءتۇسىپ كەتە جازداپ ءجۇرۋىمىز كەرەك قوي, نەگە بۇلاي؟ ەسەسىنە توي-تومالاقتىڭ انشىسىنە «قۇبىلىس» دەپ باعا بەرۋ تۇك قيىندىق تۋدىرمايدى. «حابار» ارناسىنان «7 ءان» باعدارلاماسى جۇرە باستادى. ارينە, بۇل دا وزگەگە ەلىكتەۋ, كوشىرمە بولعانىمەن, دۇرىس قادام. بۇل حالتۋرامەن كۇرەسكە جاسالعان قادام. بىزدە ءبارى دۇرىس باستالىپ, ارتى سۇيىلىپ كەتەتىن ءبىر ادەت بار ەدى. سولاي بولماسا ەكەن. وسى «7 ءان» جىل سوڭىنا دەيىن 777 انگە جەتسە, ءبىزدىڭ شامامىز دا بەلگىلى بولىپ, جاعالاۋعا شىعىپ قالاتىندار دا از بولماس ەدى. بىزگە ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني كەڭىستىگىن «اۆگيدىڭ اتقوراسىنان» (ع.مۇسىرەپوۆ) تازالاۋىمىز كەرەك. «ءاندى ەرتتەپ, كۇيدى مىنگەن» (جارىلعاپبەردى) حالقىمىزدىڭ ءوز بولمىسىن وزىنە قايتارۋىمىز قاجەت. رۋحاني قاجەتى, سۇرانىسى وتەلمەگەن ەلدىڭ رۋحى باسەڭدەي بەرەدى. وسىنىڭ ءبارىن سەمبيندەردى ساعىنعان سوڭ ايتىپ وتىرمىز. اسپانداعى اققۋدى جەرگە تۇسىرگەن, كەمپىربايدىڭ باسىن توسەكتەن ج ۇلىپ العان قايران قازاق ءانى, قايران دالانىڭ دارقان داۋسى-اي دەيسىڭ. بۇل قازاق ءانىن ورىسشا ماقاممەن ايتاتىنداردىڭ اۋزىنا قۇم قۇيعان سەمبين ەمەس پە ەدى. سىمداي تارتىلعان, سىرى مەن سىمباتى بولەك, بەكزات بىتىمگە دالاداي كەڭ دارقان داۋسى قوسىلعاندا جانىن قويارعا جەر تاپپاي, ءبىر ىسىپ, ءبىر سۋىنىپ, نۇرلانىپ وتىراتىن سول كورەرمەن قايدا قازىر؟! ءاندى ءتۇسىنىپ, «جەر-جەبىرىنە» جەتىپ ايتۋ دەگەن سول ەدى. جازايىن دەپ جازبايسىڭ, ايتايىن دەپ ايتپايسىڭ. ءبىزدىڭ قوعام وسىنداي بەيقام. شەراعاڭنىڭ شىرىلدايتىنى سودان ەمەس پە ەكەن؟ قالي سارسەنباي, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى