ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى باستاماسىن قولداۋ بويىنشا ەلباسىنا قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ ۇندەۋىن جولدادى.
قحا كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋىن قاراۋدى كۇن تارتىبىنە ەنگىزۋدى ءماجىلىس دەپۋتاتى جۇماتاي اليەۆ ۇسىندى. دەپۋتاتتىڭ بۇل ۇسىنىسى ارىپتەستەرى تاراپىنان ءبىراۋىزدان قولداۋ تاۋىپ, كۇن ءتارتىبىنىڭ ءبىرىنشى ماسەلەسى بولىپ قارالدى. ۇندەۋ جاريا ەتىلگەننەن كەيىن دەپۋتاتتار سەرگەي دياچەنكو, نۇرتاي سابيليانوۆ, ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ, گۇلنار سەيىتماعانبەتوۆا, ۆيكتور كيانسكي, ازات پەرۋاشەۆ, ءاليحان تويباەۆ, يرينا ارونوۆا, تۇراربەك اسانوۆ, سەرىك سەيدۋمانوۆ جانە باقىتبەك سماعۇل جارىسسوزگە سۇرانىپ, ءوز قولداۋلارىن ناقتى مىسالدارمەن دايەكتەدى.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي دياچەنكو بىلاي دەدى: «بۇل – كوپەتنوستى قوعامنىڭ سىرتقى جاعىمسىز فاكتورلارعا دەگەن جاۋابى. الەمدە جاھاندىق داعدارىس بەلەڭ الىپ كەلەدى جانە گەوساياسي جاعداي ۋشىعا تۇسۋدە. بولجامعا قاراعاندا, مۇنىڭ بارلىعى شيەلەنىسىپ كەتۋى دە مۇمكىن. سوندىقتان دا قازاقستاندىقتارعا سىندارلى, پراگماتيكالىق جانە ستراتەگيالىق الدىن الۋ جاعىن ويلاستىرعان ءجون. قازىرگى كەزدە قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى مەن ۇجىمداسۋىن نىعايتۋ ماڭىزدى». ال دەپۋتات نۇرتاي سابيليانوۆ قحا ۇندەۋىن قولداپ قانا قويماي, وسى باستامانى قولداۋ تۋرالى دەپۋتاتتار ءوتىنىشىن دە جەتكىزۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارتتى.
ءجارىسسوز سوڭىنان ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ تا ارىپتەستەرىن قولداي وتىرىپ, بىلاي دەدى: «بەرەكەنى كوكتەن تىلەمە, بىرلىگى مول كوپتەن تىلە دەمەكشى, بۇگىنگى اۋمالى-توكپەلى زاماندا بارشامىز تىزە قوسىپ, تىلەك ۇشتاستىرىپ, مۇددە توعىستىرىپ, قازاقستاندى ماڭگىلىك ەلگە اينالدىرۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى وسى ساياسي ءىس-شارانى بىرگە اتقارىسايىق! بۇل سايلاۋدى حالىق سۇراپ وتىر. حالىقتان اسقان دانا جوق دەيمىز».
وسىنداي ۇسىنىستار پارلامەنتكە ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرلەرىندە تۇراتىن جانە حالىقتىڭ ءتۇرلى الەۋمەتتىك توپتارىنىڭ وكىلدەرى بولىپ تابىلاتىن سايلاۋشىلاردان بىرنەشە رەت تۇسكەن بولاتىن. «بۇل باستاما ساياسي پارتيالاردان, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنان, كاسىپكەرلەردەن, ارداگەرلەر مەن جاستاردان قىزۋ قولداۋ تاپتى. مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ قاجەتتىگى تۋرالى قوعامدىق پىكىر قازاقستانعا ىقپال ەتىپ وتىرعان وبەكتيۆتى گەوساياسي جانە سىرتقى ساياسي جاعدايلاردى ۇعىنۋدان تۋىنداعان. بولىپ جاتقان جاھاندىق وزگەرىستەر ولارعا ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان تيىسىنشە دەن قويۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل جولدا تابىسقا جەتۋ حالقىمىزدىڭ ەلباسى مەن ول ۇسىنعان ءىس-قيمىل باعدارلاماسى توڭىرەگىنە توپتاسقاندىعىن تاعى ءبىر قۋاتتاعان جاعدايدا عانا مۇمكىن بولماق», دەدى قابيبوللا قابەن ۇلى.
سپيكەر بۇل رەتتە جالپىحالىقتىق باستامانى دەپۋتاتتىق كورپۋس قولداپ وتىرعاندىعىن, ويتكەنى, تاياۋ ۋاقىتتا بۇكىل قوعامنىڭ كۇش-جىگەرى الەمدىك داعدارىستىڭ قاۋىپ-قاتەرلەرىن وتانىمىزدى دامىتۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى مەن پەرسپەكتيۆالارىنا اينالدىرۋ ىسىنە باعىتتالۋعا تيىستىگىن دە اتاپ كەتتى. «ءبىز, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى وسى سايلاۋ قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگىن ودان ءارى نىعايتا ءتۇسۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق كەزەڭ بولاتىنىنا سەنىمدىمىز. حالقىنىڭ سەنىم مانداتىنا يە بولعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاۋىمەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ بارىنشا ءتيىمدى ىسكە اسىرىلۋى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى», دەدى توراعا.
تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى قحا كەڭەسىنىڭ باستاماسىن قولداۋدى سۇراپ ەلباسى اتىنا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قابىلداعان ۇندەۋ بويىنشا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءتيىستى قاۋلىسى قابىلداندى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «حالىقارالىق اۋە تاسىمالدارىنىڭ كەيبىر قاعيدالارىن بىرىزدەندىرۋگە ارنالعان كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, ونى ماقۇلداۋ كەرەك دەپ شەشتى. ول بويىنشا باياندامانى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك جاسادى. كونۆەنتسيا نورمالارىنا سايكەس جولاۋشى اۋە كەمەسىنىڭ بورتىندا نەمەسە ءتۇسىرۋ بويىنشا كەز كەلگەن وپەراتسيالار كەزىندە قايتىس بولعان نەمەسە دەنە جاراقاتىن العان جاعدايدا كەلتىرىلگەن زيان ءۇشىن اۆياتاسىمالداۋشى جاۋاپتى بولادى. سونىمەن قاتار, تىركەلگەن جۇك جويىلعان, جوعالعان نەمەسە ب ۇلىنگەن جاعدايدا كەلتىرىلگەن زيان ءۇشىن دە اۆياتاسىمالداۋشى جاۋاپتى.
بۇدان باسقا, اۆياتاسىمالداۋشى جولاۋشىلاردى, جۇكتى اۋە ارقىلى تاسىمالداۋ كەزىندە ونىڭ كەشىگۋى سالدارىنان كەلتىرىلگەن زيان ءۇشىن دە جاۋاپ بەرەتىنى كونۆەنتسيادا بار نورما. زاڭ جوباسىندا وزگە دە جاۋاپكەرشىلىككە قاتىستى بىرقاتار باپتار كورىنىس تاۋىپ وتىر. سونداي-اق, دەپۋتاتتار تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن نارىقتار ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى تاريف بەلگىلەۋ ۇدەرىسىنىڭ جانە تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قازاقستانعا مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ سالاسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى دا قولداۋ تاپتى. ەنەرگەتيكا ۆيتسە-مينيسترi ۇزاقباي قاراباليننىڭ ايتۋىنشا, ەكiجاقتى كەلiسiمدى جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمى اياقتالۋىنا بايلانىستى تاراپتار ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستiڭ كەلiسiمشارتى اياسىندا 2016 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيiن مۇناي جانە مۇناي ونiمدەرiنiڭ ورتاق نارىعىن قالىپتاستىرۋ تۇجىرىمداماسىن بەكiتەدى. جانە دە 2018 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيiن ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ مۇناي جانە مۇناي ونiمدەرiنiڭ ورتاق نارىعىندا باعدارلاما جاساۋلارى قاراستىرىلعان. وسىعان وراي, تاراپتار 2024 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيiن باعدارلاماداعى بارلىق iس-شارالاردى iسكە اسىرۋى جانە 2025 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن ەاەو مۇناي جانە مۇناي ونiمدەرiنiڭ ورتاق نارىعىن قۇرۋ تۋرالى حالىقارالىق كەلiسiمشارت جاساۋلارى قاراستىرىلعان.
پالاتا, سونىمەن بىرگە, 2015-2017 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تۇزەتۋلەردى, قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ, قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى حاتتاماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋگە قاتىستى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمىن بەكىتىپ بەردى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».