كەشە اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ كەزدەسۋى بولىپ ءوتتى.
ەلباسى وسى كەزدەسۋ ءۇشىن استاناعا كەلگەن الەكساندر لۋكاشەنكو جانە ۆلاديمير پۋتينمەن وسىنىڭ الدىندا ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, وندا ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ ماسەلەلەرىن تالقىلاعان بولاتىن. بۇل جونىندەگى حابارلار گازەتىمىزدە جەكە بەرىلگەن سوڭ بۇعان توقتالىپ جاتپايمىز.
ال ۇشجاقتى كەزدەسۋ بارىسىندا مەملەكەتتەر باسشىلارى ءوزارا ساۋدانى جانە ءۇش ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوزارا ىقپالداستىعىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىن قاراستىردى. بۇدان بولەك, پرەزيدەنتتەر الەمدىك ەكونوميكاداعى ۇردىستەردىڭ دامۋىن, سونداي-اق, ۋكرايناداعى قازىرگى ورىن الىپ وتىرعان جاعدايدى تالقىلادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ داعدارىس كورىنىستەرى تۇرعىسىنان الەمدەگى قازىرگى احۋالدى تالقىلاۋ ءۇشىن بۇل كەزدەسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
– 2007-2009 جىلدارداعى داعدارىس جاھاندىق سيپاتتا بولعان ەدى, ال قازىرگىسى وڭىرلىك باعىت الىپ وتىر جانە ەنەرگيا رەسۋرستارى مەن ءبىز ءوندىرىپ جاتقان تاۋارلار باعاسىنىڭ تومەندەۋىنەن تۋىندادى. ءبىز مۇنداي قاتەردىڭ بولارىن بولجادىق, ەندىگى مىندەتىمىز – بىرلەسكەن شارالار ازىرلەپ, وسى كەزەڭنەن ساتىمەن ءوتىپ شىعۋ, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى, سونداي-اق, وزگە ەلدەرگە دە اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان ۋكراينا داعدارىسىنا قاتىستى پىكىر الماسۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى باعىت-باعداردى ءوزارا ۇيلەستىرىپ, پەرسپەكتيۆالى ماسەلەلەردى تالقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن ءجيى جانە تۇراقتى كەزدەسۋلەر وتكىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى.
بەلارۋس جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا استاناعا شاقىرىپ, كوزدەلگەن ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا مۇمكىندىك جاساعانى ءۇشىن العىستارىن جەتكىزدى.
مۇنان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى جانە رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتتەرى كەزدەسۋىنىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان بىرلەسكەن بريفينگ وتكىزىلدى.
الدىمەن ءسوز باستاعان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءۇش ەل ەكونوميكاسىنىڭ بيىلعى دامۋى بۇدان ارعى ىقپالداستىقتىڭ ماسەلەلەرىن ەگجەي-تەگجەيلى قاراستىرۋدى جانە تۋىندايتىن پروبلەمالار مەن ماسەلەلەردى شەشۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل رەتتە ەكونوميكالارىمىزداعى داعدارىس قۇبىلىستارىن ەڭسەرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىلداردىڭ بىرلەسكەن جوسپارىن ازىرلەۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. بۇگىنگى كەزدەسۋ ناق وسى تاقىرىپقا ارنالدى. قازىرگى داعدارىس وڭىرلىك جانە الەمدىك بولىپ تابىلادى. ونىڭ تۋىنداۋىنا ءبىزدىڭ ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلار مەن تاۋارلارعا باعانىڭ كۇرت تومەندەۋى اسەر ەتتى. وسىعان بايلانىستى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتا دا تاۋار اينالىمى تومەندەدى. ءبىز مۇنداي تاۋەكەلدەر بولۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلدىك. ءبىز ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ۋاعدالاستىق. ۇكىمەتتەرىمىزگە ءوزارا ساۋدا ءوسىمىن قايتا جاڭعىرتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى تاپسىردىق. مەنىڭ ويىمشا, 2015 جىلى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءۇشىن ۇلكەن تاۋەكەلدەر مەن سىن-قاتەرلەر بار. سونىمەن قاتار, ءبىز بۇگىنگى كەزدەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ۋاعدالاستىق. ۇكىمەتتەرىمىزگە ءوزارا ساۋدا ءوسىمىن قايتا جاڭعىرتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى تاپسىردىق, – دەدى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى باسقوسۋدا ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى قاقتىعىستى رەتتەۋ ماسەلەسى دە تالقىلانعانىن ايتىپ ءوتتى.
– بۇل ماسەلە جونىندە مەملەكەتتەرىمىزدىڭ ارقايسىسىنىڭ ۇستانىمى بەلگىلى. ءبىز ماسەلەگە ناقتى قارايمىز. ۋكراينادا قالىپتاسقان احۋالدان ديپلوماتيالىق جولمەن شىعۋ قاجەت, بۇل ماسەلە اسكەري جولمەن شەشىمىن تاپپايدى. وسى ورايدا, قابىلداناتىن كەز كەلگەن شەشىم ىرگەلى حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەنى ماڭىزدى. ءبىز ۋكراينانىڭ تۇراقتى, تاۋەلسىز جانە اۋماعى ءبىرتۇتاس مەملەكەت بولىپ قالۋىنا مۇددەلىمىز. قازاقستان مينسك كەلىسىمدەرىن جانە قول جەتكەن ۋاعدالاستىقتاردى بارلىق تاراپتىڭ ورىنداۋىن قولدايدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ءوز كەزەگىندە رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين مەملەكەتتەر باسشىلارى وسى باسقوسۋ بارىسىندا ءوزارا قارىم-قاتىناستاردىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرىن تالقىلاعانىن جەتكىزدى.
– ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق تىعىز بايلانىستار بىرىكتىرەدى. «ۇشتىكتىڭ» ءىجو-ءسىنىڭ جيىنتىق كولەمى تمد-نىڭ جالپى ءونىمىنىڭ 85 پايىزىن قۇرايدى. ءبىز وراسان وندىرىستىك ءجانە عىلىمي الەۋەتى بار ءىرى نارىق قالىپتاستىرۋدامىز. رەسەي قازاقستان مەن بەلارۋستىڭ سىرتقى ساۋداسىندا ءبىرىنشى ورىن الادى. وتكەن جىل قورىتىندىسى بويىنشا رەسەيدىڭ وسى ەكى ەلمەن تاۋار اينالىمى 60 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ال بەلارۋس پەن قازاقستان رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ساۋدا تەڭگەرىمىندە ءۇشىنشى ورىندى يەلەنىپ وتىر, – دەدى ۆ.پۋتين.
رەسەي پرەزيدەنتى ءۇش ەلدىڭ ونەركاسىپتىك-تەحنولوگيالىق كووپەراتسيا, ماشينا جاساۋ, عارىش جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى بايلانىستارى نىعايىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى.
ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ءمالىم ەتكەنىندەي, كەلىسسوزدەر بارىسىندا ۋكرايناداعى احۋال جونىندە دە اڭگىمە بولدى.
– قازاقستان مەن بەلارۋس پرەزيدەنتتەرىنىڭ بۇل پروبلەمانى رەتتەۋگە بەلسەنە قاتىسقانىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. مينسكىدە قول جەتكەن كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا قارۋلى قاقتىعىستى ۋشىقتىرماۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى, – دەدى رەسەي پرەزيدەنتى.
بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو ءوز سوزىندە وسى كەزدەسۋ بارىسىندا ءۇش ەلدىڭ ءوزارا ىقپالداستىق باعىتى, سونداي-اق, ورنىقتى ءارى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا ساۋدا, اقشا-نەسيە جانە باسقا دا سالالاردا قابىلدانۋى قاجەت شارالار تالقىلانعانىن ايتتى.
– بۇدان ارعى ءىس-قيمىلداردىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا ۇستانىمداردىڭ سايكەس كەلۋى ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىزدىڭ قورىتىندىسى بولدى. ءبىز ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى الەمدىك كونيۋنكتۋرانىڭ جاڭا جاعدايلارى مەن ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكالارىنداعى قازىرگى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا شارتتار قالىپتاستىرۋ جونىندە ناقتى قادامداردى بەلگىلەدىك, – دەدى بەلارۋس پرەزيدەنتى.
وسى كۇنى قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس پرەزيدەنتتەرى استاناداعى نازارباەۆ ورتالىعىندا بولدى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى مۇندا «الەمدى وزگەرتەتىن يدەيالار» ينتەراكتيۆتى ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
استانا قالاسىنىڭ مەكتەپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇش ەلدىڭ كوشباسشىلارىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانە «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى سياقتى بىرەگەي جوبالار تۋرالى, سونداي-اق رەسپۋبليكانىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلامالارى جونىندە ايتىپ بەردى.
سونىمەن قاتار, ۆلاديمير پۋتين مەن الەكساندر لۋكاشەنكوعا ەكى بولىكتەن تۇراتىن ەلەكتروندى كىتاپحانا تانىستىرىلىپ, وقىرمان بيلەتتەرى تابىس ەتىلدى.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.