ازاتتىق ءۇشىن ارپالىسقان كەيكى باتىر ۇڭگىرى قاشاندا جۇرت اعىلعان تاريحي نىسان ەدى. قازىر قادىر-قاسيەتى ارتىپ كەلەدى.
«كەيكى ۇڭگىرى» – ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ قاھارمانى كەيكى كوكەمباي ۇلى جاسىرىنعان تاۋ قۋىسى. سايىن دالاعا داڭقى تاراعان جاۋجۇرەك ەر وسىندا تۇراقتاپ, ەركىندىك ءۇشىن مايدان جولىنا تۇسكەن دەسەدى. قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان 1919–1922 جىلدارى ۇلىتاۋ, سارلىق, قاراتورعاي وزەندەرىنىڭ بويىندا جورتىپ جۇرگەنىندە مۇندا ءجيى كەلىپ, پانا تاۋىپتى. ۇڭگىردە جاتىپ اينالاسىن بارلاپ, جان-جاعىن باقىلاپ وتىرعان. وسىلايشا, ايلالى ادىسىمەن دۇشپاننىڭ مىسىن باسىپ, ماقساتىن جالعاپ ىلگەرى اتتانعان. كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنشا, ۇڭگىردى جاساعان كەيكىنىڭ ءوزى. قالانعان تاستاردىڭ ورتاسىندا مىلتىق ۇڭعىسى سياتىنداي ورىن قالدىرىلعان.
ۇلىتاۋ وبلىسى ۇلىتاۋ اۋدانى قورعاسىن تاۋى قياسىنداعى كەيكى باتىر ۇڭگىرىنە كەلۋشىلەر قاتارى كەيىنگى جىلدارى ەداۋىر ارتقان. باتىردىڭ ۇرپاقتارى ول ورىنعا ايشىقتى بەلگى قويىپ, وعان باراتىن جولعا ىڭعايلى باسپالداقتار جاساعان. بيىل كەيكى ۇڭگىرىنىڭ جاڭاشا بەت-بەدەرىن تانىستىرۋ ماقساتىندا, ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلىپ, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن وڭىردەگى قوعام بەلسەندىلەرى قاتىسقان.
جالپى, كەيكى باتىر جونىندە بەينەلى كوركەم شىعارمالار بارشىلىق. ماسەلەن, عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «امانگەلدى» پەساسىندا كەيكى كەتە باتىر بولىپ بەينەلەنسە, ماقان جۇماعۇلوۆتىڭ «قىران قازاسى قيادا» كىتابىندا جۇمباقتالىپ ايتىلادى. ال جازۋشى اقان نۇرمانوۆتىڭ «قۇلاننىڭ اجالى» رومانىندا باتىردىڭ كەسەك ءبىتىمى, ايبارلى بولمىسى جان-جاقتى اشىلادى.
مەرگەن ۇڭگىرىنىڭ الدىنداعى ەسكەرتكىش-بەلگىگە رۋحتى جانيتىن ولەڭ شۋماعى جازىلىپتى.
«ەل ەمەس پە ەك «باتىر ورتاق» دەيتۇعىن,
ەرلەر وتكەن ەلدىڭ قامىن جەيتۇعىن.
ەي, جولاۋشى, اتتان ءتۇسىپ تاعزىم ەت,
ۇڭگىرى بۇل كوكجال − قۇلان كەيكىنىڭ!».
ءيا, باتىر بابامىزعا تاعزىم ەتۋ ءار قازاقتىڭ ازاماتتىق بورىشى ەكەنى داۋسىز.