پرەزيدەنت جولداۋدا قورشاعان ورتاعا جاناشىرلىقپەن ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ وزەگى بولۋى كەرەك دەگەن ەدى. سونداي-اق ول وسى جۇمىسقا اتسالىسىپ جۇرگەن ازاماتتارعا, اسىرەسە جاستارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. تابيعاتتى قورعاۋدا ىركىلمەي, كوپكە ۇلگى بولعانداردىڭ قاتارىندا «جاڭا ادامدار» قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىلەرى دە بار. ولار ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدە كرەاتيۆتى تاسىلگە دەن قويعان.
ماسەلەن, ازاماتتىق توپ بەلسەندىلەرى جۇرگىزگەن كەزەكتى رەيد بارىسىندا استانانىڭ ەسىل اۋدانىندا رۇقسات ەتىلمەگەن ءىرى قوقىس پوليگونىن انىقتايدى. ىزىنشە جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن تىلدەسىپ, اكىمدىك ۋادە بەرسە دە, بۇل اۋماقتىڭ ءبىر جىلدان اسا ۋاقىت تازالانباعانىنا كوز جەتكىزەدى. جاعدايعا بەيجاي قاراماعان «جاڭا ادامدار» قوزعالىسىنىڭ جاستارى جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن ەرەكشە تاسىلگە جۇگىنەدى. ولار قوقىس ۇيىندىسىنەن ەسىل اۋدانى اكىمى ورىنباسارىنىڭ پورترەتىن جاساپ, ارت-ينستاللياتسيانى الەۋمەتتىك جەلىگە جاريالايدى. ارتىنشا جوبا كوشباسشىسى باۋىرجان امانوۆ شەنەۋنىككە «استانالىقتار ءسىزدى قوقىس الاڭىمەن ەسكە العانىن قالامايتىنىڭىزدى جانە زاڭسىز ءۇيىندىنى جويۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلدايتىنىڭىزعا سەنىمدى», دەپ ۇندەۋ قالدىرادى. بۇل – جاستاردىڭ نەمقۇرايدىلىق پەن ارەكەتسىزدىككە قارسى ازاماتتىق قارسىلىعى ەدى.
تاعى بىردە بەلسەندىلەر جاس ديزاينەرلەردىڭ قولداۋىمەن زاڭسىز الاڭداردان جينالعان قالدىقتاردان «ترەش» ستيلىندەگى كيىمدەر توپتاماسىن جاساپ شىعارادى. كەيىن ونىڭ العاشقى كورسەتىلىمىن «BI Group» كومپانياسىنا تيەسىلى «Jetisu» تۇرعىن ءۇيى كەشەنىنىڭ جانىنداعى قوقىس ءۇيىندىسىنىڭ ءدال ۇستىندە وتكىزەدى. «Trash Fashion Day» ءسان كورسەتىلىمىنىڭ ارنايى فوتوسەسسياسىن استانا اكىمدىگىنىڭ عيماراتى الدىندا ۇيىمداستىرادى. بۇل ەرەكشە پەرفورمانس ەكولوگيالىق پروبلەمانى تىكەلەي بيلىككە اشىق جەتكىزۋدىڭ ءتاسىلى بولدى.
وسىدان ەكى اي بۇرىن دا ءبىر توپ بەلسەندى قالا ىشىندەگى 8,6 گەكتارعا تاتيتىن زاڭسىز پوليگوندى ۇزاق ۋاقىت بويى قۇرىلىس كومپانياسى نازارىنان تىس قالدىرىپ جۇرگەنىن بايقايدى. ءسويتىپ, قوقىستى وسى اۋماققا تاسىمالداعان جۇك كولىكتەرىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرىمەن جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن اڭگىمەلەسىپ, رەيد جۇرگىزىپ, زاڭسىزدىقتاردى بەينەجازباعا تاسپالاپ, جاعدايدى ءجىتى باقىلايدى. ناتيجەسىندە, الاڭعا «نۇر استانا قۇرىلىس» كومپانياسى جاۋاپتى ەكەنىن انىقتايدى. جاستار رۇقسات ەتىلمەگەن اۋماقتاعى قالدىقتاردى «NAK-تىڭ قوقىسى – NAK كەڭسەسىنە ء«وز قوقىس الاڭدارىڭدى وزدەرىڭ تازالاڭدار!» دەگەن ۇندەۋ جازىلعان سومكەلەرمەن كومپانيا كەڭسەسىنە ۆەلوسيپەدپەن جەتكىزەدى.
وسىلايشا, قوعام جاناشىرلارى ۇستانىمدارىن اشىق ايتىپ, «نۇر استانا قۇرىلىس» حولدينگىنىڭ باسقارۋشىسىمەن سويلەسەدى. كومپانيا وكىلى قوقىس الاڭىن بيىل قازان ايىندا جويۋعا ۋادە بەردى.
«باق بەتتەرىندەگى دەرەككە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا ءبىر عانا استانا قالاسىندا 500-دەن اسا زاڭسىز قوقىس الاڭى بار. كەي وتانداستارىمىز ءشىرىپ, ءيىسى قولقانى قاباتىن وسى تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ ماڭىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. الايدا رۇقسات ەتىلمەگەن ۇيىندىلەردىڭ كەيبىرىن تازالاۋ 2028 جىلعا قاراي جوسپارلانىپ وتىر. دەمەك جاڭاعى تۇرعىندار كەمىندە ءۇش جىل قوقىس جانىندا تۇرادى دەگەن ءسوز. سوندىقتان قوزعالىس اياسىنداعى «AntiTrash» جوباسى جاۋاپتىلاردى قوقىس ۇيىندىلەرىن جويۋ بويىنشا ءوز مىندەتىن ورىنداۋعا ۇگىتتەيدى. بۇل رەتتە كوماندا ەسىك جاعالاپ شاعىم جازىپ, ءتۇرلى مەكەمەگە حات جولداپ سابىلىپ جۇرگەن جوق. بەلسەندىلەرىمىز كرەاتيۆتى تاسىلمەن شەشۋدى قۇپ كورەدى. مۇنىڭ ءبارى قوعامدا ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك پەن ەكولوگيالىق سانانى قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. بىراق تازالىق مادەنيەتىن تەرەڭ ورنىقتىرۋ ءۇشىن ءار ادام قوقىس ۇيىندىلەرى وزدىگىنەن جوعالادى دەپ ۇمىتتەنىپ, قول قۋسىرىپ وتىرماۋى قاجەت. جاۋاپكەرشىلىك الىپ, جان-جاقتى بەلسەندى ارەكەت ەتۋ كەرەك. وسىدان كەيىن عانا ۇجىمدىق ەكولوگيالىق مادەنيەت تەرەڭ ورنىعادى», دەيدى قوزعالىس ۇيىمداستىرۋشىسى الپامىس ءابىلوۆ.
قۇرىلعانىنا ءۇش جىلعا جۋىقتاعان قوزعالىستىڭ بۇدان وزگە دە الەۋمەتتىك باستامالارى بار. سونىڭ ءبىرى – «124» جوباسى. ماقساتى – الەۋمەتتىك جەلىلەردە جالعان پروفيل ارقىلى بالالارعا تونەتىن قاۋىپتىڭ الدىن الۋ, ءانونيمدى تۇردە ارەكەت ەتەتىن الەۋەتتى پەدوفيلدەردى انىقتاپ, اشكەرەلەۋ. جوبا اياسىندا توپ مۇشەلەرى كامەلەتكە تولماعان بالا رەتىندە كۇدىكتىلەرمەن حات الماسىپ, ولاردىڭ نيەتىن انىقتاپ, كەيىن كەزدەسۋگە شاقىرىپ, بەلگىلەنگەن ورىندا ءبىر توپ بەلسەندى قارسى الادى.
ال «تۇمار» جوباسى قىز-كەلىنشەكتەرگە قاتىستى حاراسسمەنت پەن زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرىن جاريا ەتۋدى ماقسات ەتەدى. باستاما اياسىندا بەلسەندىلەر اكتسيالار مەن پيكەتتەر ۇيىمداستىرىپ, قىلمىسكەرلەردىڭ ەسىمدەرىن اشىق جاريالايدى. سونداي-اق جابىرلەنۋشىلەردىڭ بۇل جاعدايدى مەيلىنشە جەڭىل ەڭسەرۋى ءۇشىن ءوز وقيعاسىمەن بولىسۋىنە مۇمكىندىك بەرىلەدى.
«زاڭ» جوباسى كامەلەتكە تولماعاندارعا الكوگول ساتۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋعا باعىتتالعان. بەلسەندىلەر جاسوسپىرىمدەردىڭ قاتىسۋىمەن رەيد جۇرگىزىپ, زاڭ بۇزعان كاسىپكەرلەرگە ەسكەرتۋ جاساپ, ايىپپۇل سالۋعا ىقپال ەتەدى. ال زاڭسىز ارەكەتىن جالعاستىرعان دۇكەندەرگە قاتىستى پيكەت, نارازىلىق اكتسيالارىن وتكىزىپ, جۇمىسىن توقتاتۋعا تىرىسادى. قاجەت جاعدايدا ولاردى ليتسەنزياسىنان دا ايىرۋعا كۇش سالادى. بۇل – جاستاردىڭ زاڭ ۇستەمدىگىن ورناتۋعا دەگەن باتىل قادامى.
قوزعالىستىڭ قوعامدا جاۋاپكەرشىلىك پەن بەدەل مادەنيەتىن ماقسات ەتكەن «تىلگە ساقتىق» جوباسى دا بار. ءبىر توپ بەلسەندى تانىمال تۇلعالاردىڭ زياندى, ادەپتەن تىس پىكىر ايتقانىن نەمەسە ارەكەت جاساعانىن كوپشىلىكتىڭ نازارىنا ۇسىنادى. كەيىن ولاردان اشىق كەشىرىم سۇراۋىن تالاپ ەتەدى. مۇنداي اكتسيالار, پيكەتتەر مەن پەرفورمانس ارقىلى جاستار ەل الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ماڭىزىن كورسەتۋدى كوزدەيدى.
«زاڭ مەن ءتارتىپ قاعيداتىن ورنىقتىرۋ ماقساتىنداعى تاعى بىرقاتار جوبامىز بار. «جوق» جوباسى – تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى باستاما. ۇنسىزدىك قۇربانى بولعان جانداردى قولداپ, اقپاراتتىق كامپانيالار مەن اكتسيالار ارقىلى قوعام نازارىن اۋدارۋدى ماقسات ەتتىك. جوبا اياسىندا پسيحولوگيالىق جانە قۇقىقتىق كومەك تە كورسەتىلەدى. «ۆانداليزم OFF» ورتاق كەڭىستىككە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. بەلسەندىلەر ءۆانداليزمنىڭ سالدارىمەن ەمەس, سەبەبىمەن كۇرەسەدى. «حالىق قاھارى» – جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ بىلىكسىزدىگى مەن نەمقۇرايدىلىعىن اشكەرەلەيتىن جوبا. قوعام وكىلدەرى اي سايىن ەڭ بەيقام قىزمەتكەرلەرگە داۋىس بەرىپ, وعان انتيپرەميا رەتىندە اياقتالماعان LRT تىرەۋىشىنىڭ ماكەتى تابىستالادى. بۇل – ازاماتتىق باقىلاۋدىڭ جاڭا فورماسى. اتالعان باستامالار ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە ورنالاسقان كەڭسەلەرىمىزدىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسادى. بۇگىندە قوزعالىستا بارلىعى 10 مىڭنان اسا بەلسەندى بار», دەيدى ا.ءابىلوۆ.
تۇيىندەسەك, «جاڭا ادامدار» قوزعالىسىنىڭ باستامالارى جاي بەلسەندىلىك ەمەس, قوعامداعى كۇردەلى تۇيتكىلدەرگە ناقتى جاۋاپ ەكەنىن كورسەتەدى. ءارى ولار ءۇنسىز قالماي, جاۋاپتىلاردان ارەكەت كۇتپەي, كەرىسىنشە, كرەاتيۆ پەن ازاماتتىق ۇستانىمدى ۇيلەستىرە وتىرىپ, باستاماشىلىق جاسايدى. قوعامدا جاڭا قۇندىلىقتار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەپ, وڭتايلى شەشىم ۇسىنادى. وسىلايشا, بۇل قوزعالىس ءبىر جاعىنان بۇگىنگى جاستاردىڭ ەكولوگيا, ادىلەت, زاڭ ۇستەمدىگى مەن ادام قۇقىعىنا دەگەن كوزقاراسىنىڭ وزگەرگەنىن, بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ جاڭا بولمىسىن ايعاقتايدى.