باتىس قازاقستان وبلىسى بايتەرەك اۋدانىنا قاراستى سۇلۋكول اۋىلىندا رەسپۋبليكالىق اۋقىمداعى ماڭىزدى وقيعا – «Agrofest Batys – 2025» مامانداندىرىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى كورمەسى ءوتتى. بيىلعى فەستيۆالعا 40-تان اسا اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى قاتىسقان.
اشىق اسپان استىنداعى كورمەدە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى تەحنيكا, زاماناۋي تەحنولوگيا قۇرالدارى قويىلعان. سونداي-اق اسىل تۇقىمدى مال, وسىمدىك پەن جانۋارلاردى قورعاۋ باعىتىنداعى جاڭالىقتار دا كەلۋشىلەردىڭ زور قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى.
«مەملەكەت قازىر اۋقىمدى مالىمەتتەر بازاسىن جاساقتادى, بۇل بيزنەس-شەشىمدەردى دامىتىپ, جاڭا سەرۆيس پەن IT-ءونىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزى بولماق. ءبىز اگروونەركاسىپ كەشەنىندە نەگىزگى باعىتتاردىڭ ەسەبىن ءوز موينىمىزعا الىپ وتىرمىز. سول ارقىلى بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مالىمەتتەر بازاسى قالىپتاسادى», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى باعلان بەكباۋوۆ.
قازاقستان تۇقىم وندىرۋشىلەر قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى, مايلى داقىلدار تاجىريبەلىك شارۋاشىلىعىنىڭ باس ديرەكتورى فاريد ابيتاەۆ ءوزى باسقاراتىن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتىڭ 60 جىلدان بەرى وسى سالادا تابىستى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقانىن ايتادى.
ء«بىزدىڭ ينستيتۋت كەڭەس كەزىندە قازاقستاننىڭ سولتۇستىك ءوڭىرى مەن وڭتۇستىك ءسىبىر اۋماعىندا تابيعات جاعدايىنا بەيىمدەلگەن كۇنباعىس تۇقىمىن شىعارۋ ءۇشىن قۇرىلعان ەكەن. وسى ۋاقىت ىشىندە 4 مىڭنان اسا گەنەتيكالىق جەلىنى زەرتتەپ, قايتالانباس گەنەتيكالىق بازا جاساقتادىق. ۇجىم تەك عىلىمي تۇرعىدان ەمەس, وندىرىستىك جاعىنان دا, ماماندار ساپاسىمەن دە ۇلكەن الەۋەتكە يە. وتە ساپالى وتىندىق كۇنباعىس تۇقىمدارىن دامىتىپ, بۇكىل ەلدى قامتاماسىز ەتە الامىز», دەدى فاريد ابيتاەۆ.
عالىم ورالدىق فەرمەرلەرگە كۇزدىك داقىلداردىڭ گەكتارىنان تۇراقتى تۇردە 25-30 تسەنتنەر ءونىم الۋعا بولاتىنىن, ول جازدىق داقىلدارمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە كوپ ەكەنىن ايتىپ, كەڭەس بەردى. تەك ول ءۇشىن تەحنولوگيا ساقتالۋى كەرەك, ساپالى تۇقىم, ساۋاتتى اگروتەحنولوگيا جانە ازداعان تىڭايتقىش قاجەت. «قىس كەزىندە ءارامشوپ وسپەيدى, ەگىس زيانكەستەرى ۇيىقتاپ جاتادى. تەك كوكتەمدە ەگىس القابىنداعى ءارامشوپتى جويۋ ءۇشىن ناقتى شارالاردى جاساۋ كەرەك. سان جىلعى تاجىريبەدە دالەلدەنگەن تەحنولوگيانى قاتاڭ ساقتاماي, تابىسقا جەتۋ, مول ءونىم الۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى فاريد ابيتاەۆ.
فەرمەرلەر كورمەگە قويىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن ءىس جۇزىندە تەكسەرىپ كورۋگە دە مۇمكىندىك الدى. «Agromash» زاۋىتى ماركەتينگ ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى باتىر وسپانوۆ بىلتىردان بەرى زاۋىت ايگىلى الەمدىك ءونىم شىعارۋشىلارمەن بىرىگىپ تۇقىمسەپكىش, تىڭايتقىش شاشقىش قوندىرعىلار شىعارا باستاعانىن ايتادى. كورمەگە زاۋىتتىڭ جاڭا ءونىمى – 145 ات كۇشى بار «Lovol» تراكتورى, «Lovol GK120» ماركالى روتورلى كومباينى قويىلعان. ايتپاقشى, اتالعان كومباين بىلتىر دا كورمەدە كوپشىلىكتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان ەكەن.
1930 جىلدارى ءدال وسى اقجايىق وڭىرىندە پايدا بولىپ, بۇگىندە قازاق جەرىنە كەڭىنەن تاراعان اقباس سيىردىڭ 25 بۇقاسى وسى كورمەگە جەتكىزىلىپتى. ء«ىلبىشىن» جشس بايقاۋعا 6 بۇقا قوسسا, اباي وبلىسىنان كەلگەن «داۋرەن» شارۋا قوجالىعى الىستان 4 بۇقا جەتكىزىپتى. جارما اۋدانىنان كەلگەن شارۋا قوجالىعى جەتەكشىسى نۇرتۋعان ماناپ تا 4 بۇقا اكەلگەن. ايتا كەتەيىك, كورمەدە 4 بۇقانىڭ 2-ەۋى اقتوبە وبلىسىنا, 1-ەۋى اباي وبلىسىنا ساتىلىپ كەتكەن. ال ەندى 1 بۇقانى ورالدىق ء«سابيت» شارۋا قوجالىعى 2,8 ملن تەڭگەگە ساتىپ الىپتى.
بايقاۋدا 18 ايعا دەيىنگى تايوگىزدەر اراسىنان باتىسقازاقستاندىق «وراز» شارۋا قوجالىعىنىڭ «اريتال» اتتى بۇقاسى, ء«سابيت» شق-نىڭ «نيك» نىسپىلى بۇقاسى جانە اباي وبلىسىنان كەلگەن «داۋرەن» قوجالىعىنىڭ «شويىن» اتتى بۇقاسى جۇلدەگەر اتاندى. 18 ايدان اسقان بۇقالار اراسىندا جۇلدەنى ء«ىلبىشىن» جشس-نىڭ «قورعان» اتتى بۇقاسى, «شونايبەكوۆ» شق-نىڭ «كلاسسيك» بۇقاسى جانە ء«سابيت» شق-نىڭ «ۆوسك» اتتى بۇقاسى ءبولىستى. بۇل بايقاۋدىڭ جۇلدەسى اۆتوكولىك, موتوتسيكل جانە تەلەديدار سەكىلدى قۇندى بۇيىمدار بولعانىن ايتا كەتەيىك.
«مال شارۋاشىلىعىنا مەملەكەت تاراپىنان كوپتەگەن قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا جىل سايىن 100 ملرد تەڭگەگە جۋىق سۋبسيديا بولىنەدى. بۇل قاراجات اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا, ياعني مال ساتىپ الۋعا, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋدى ارزانداتۋعا بەرىلىپ جاتىر. ودان بولەك جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر بار. بيىل ەنگىزىلگەن جاڭالىق – مال ءوسىرۋشى شارۋالارعا جىلدىق مولشەرلەمەسى 5%-بەن نەسيە بەرىلەدى. بۇل بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ اينالىمدىق قاراجاتىن تولىقتىرۋعا ارنالعان. مال شارۋاشىلىعىنىڭ ەت باعىتى بويىنشا اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مال جانە ۇساق قارا مال ساتىپ الۋعا جىلدىق مولشەرلەمەسى 5%-دان اسپايتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلەدى. باتىس قازاقستان وبلىسى – مال شارۋاشىلىعى وتە جاقسى دامىعان وبلىستىڭ ءبىرى. بيىل قازاقتىڭ اقباس سيىر تۇقىمىنا 75 جىل تولىپ وتىر. بۇل تۇقىم وسى وبلىستا زەرتتەلىپ, بۇگىندە ەلدىڭ ماقتانىشىنا اينالدى. اتاكاسىپتى دامىتىپ جۇرگەن فەرمەرلەردى وسى ايتۋلى داتامەن قۇتتىقتايمىن», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مال شارۋاشىلىعى دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرلان ءىلياسوۆ.
شارا بارىسىندا ۇزدىك ماماندارعا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ماراپاتى – مينيسترلىكتىڭ قۇرمەت گراموتاسى مەن وبلىسى اكىمىنىڭ العىسحاتى تابىستالدى.
باتىس قازاقستان وبلىسى