ءبىز وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى مۇراتبەك زەينۋللينمەن كەزدەسىپ, «ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭنىڭ وڭىردە جۇزەگە اسۋى جونىندە اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– مۇراتبەك بەگايدار ۇلى, الدىمەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىندەر كوشباسشىلارىنىڭ V سەزىنە قاتىسۋشى رەتىندە العان اسەرلەرىڭىزبەن بولىسسەڭىز.
– قازاقستان دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە ەتنوسارالىق, كونفەسسياارالىق, رۋحاني جاڭارۋلار مەن جاڭاشىلدىقتارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. سونىڭ ناقتى دالەلىنە ەلباسىمىزدىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن 2003 جىلى استانادا العاش رەت ۇيىمداستىرىلعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءى سەزىن ايتۋعا بولادى. وعان 17 كونفەسسيالىق دەلەگاتسيا كەلسە, ءىى سەزگە – 29, ءىىى سەزگە – 77 دەلەگاتسيانىڭ قاتىسۋى ادامزاتتى تولعاندىرىپ وتىرعان مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ قاتار ءومىر ءسۇرۋى جاعدايىنداعى وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك. ءىV سەزگە تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءار قيىرىنان 87 دەلەگاتسيا قاتىسىپ, «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم–ادامزاتتىڭ تاڭداۋى» دەگەن ۇرانمەن ءوتۋى ەستە قالارلىقتاي بولدى.
بۇل جولعى القالى باسقوسۋدا ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى ارەكەتتەر شارالارىنا قازاقستاننىڭ باستاماشىلدىعى تاعى ءبىر مارتە قۋاتتالدى. سەزدىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن مەملەكەت باسشىسى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ نازارىن اشىق ۇنقاتىسۋ, سۇحبات بارىسىندا ءداستۇرلى دىندەر يدەيالارىن رۋحاني نەگىز رەتىندە ادامزات بويىنا ۇيالاتۋعا, قولداۋ تاپقان يدەيالار مەن شەشىمدەر ءدىني اداسۋشىلىقتان ساقتانۋعا كومەكتەسەتىنىنە اۋداردى. «الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى بەرەتىن ارتىقشىلىقتاردى دا پايدالانۋىمىز كەرەك. وسى اڭگىمەلەسۋ الاڭىنىڭ بازاسىندا ءدىني ىڭعايداعى داۋلاردى شەشۋدىڭ جاڭا تۇعىرناماسىن جاساۋىمىز قاجەت», دەپ ن.نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, مۇنداي ۇجىمدىق وي-پىكىرلەر توعىسى كەز كەلگەن كەلىسپەۋشىلىكتى توقتاتۋدىڭ شەشۋشى فاكتورىنا اينالىپ جاتسا, ۇتارىمىز كوپ.
– وبلىستىڭ ەتنوستاردىڭ, ءدىني كونفەسسيالاردىڭ سان الۋاندىعىمەن ەرەكشەلەنۋى باسقارما الدىنا ۇلكەن تالاپتار مەن ءمىندەتتەر جۇكتەرى انىق قوي.
– ارينە. ءوڭىر تۇرعىندارىنا دا ءوزارا سىيلاسىمدىلىق, ءتوزىمدىلىك, ءبىر-ءبىرىن قۇرمەتتەي ءبىلۋ قاسيەتتەرى ءتان. وسىنداي داستۇرلەرگە بەرىكتىكتىڭ, ادالدىقتىڭ ىزگى نيەتتەرىن ءدىني كونفەسسيالار تانىتىپ كەلەدى. بۇگىندە ادىلەت باسقارماسىنا 70-تەن استام ءدىني بىرلەستىك, 7 شەتەلدەن 45 ميسسيونەر تىركەلگەن. 169 ءدىني عيمارات, ونىڭ ىشىندە 66 مەشىت, 31 پراۆوسلاۆيە حرامى, 44 كاتوليك كوستەلى, 28 پروتەستانتتىق عيبادات ءۇيى جۇمىس ىستەيدى.
الەۋمەتتىك زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە قاراساق, وڭىردە ءدىني احۋال ورنىقتى, جاعداي تۇراقتى. تۇرعىنداردىڭ 84,8 پايىزى دىندارلارعا ۇلكەن قۇرمەتپەن قاراسا, 92,3 پايىزى ەلىمىزدەگى ءدىني احۋال مەن كونفەسسياارالىق قارىم-قاتىناستى وڭ باعالايدى, مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان كەلىسىم ساياساتىن قولدايدى.
وبلىستا قۇرىلعان 16 اقپاراتتىق-ناسيحات توبى قۇرامىنا ءداستۇرلى كونفەسسيالار وكىلدەرى, عالىمدار, ءدىنتانۋشىلار, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, ارداگەرلەر مەن جاستار تارتىلعان.
– «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» جولداۋىندا جاستارىمىزدىڭ ءبىر بولىگى جالعان ءدىني كوزقاراستى كوزسىز قابىلدايتىنى, شەتتەن كەلگەن جالعان ءدىني اسەرلەرگە يممۋنيتەتى ءالسىز كەلەتىنى ايتىلعان بولاتىن. جاس تولقىندى سوقىر فاناتيزمنەن ساقتاندىرۋدىڭ جولدارى قانداي؟
– قوعامدىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىن, حالقىمىز ءۇشىن ءداستۇرلى ەمەس ءدىني جانە جالعان ءدىني اعىمدار ماسەلەسى وتكىر تۇرعانىن مەملەكەت باسشىسى ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. اتا زاڭىمىزدا سەنىم بوستاندىعىنا تولىق كەپىلدىك بەرىلگەن. بىراق سولاي ەكەن دەپ زاڭدار تالابىن بۇزۋعا بولمايدى. اتا سالت-داستۇرلەرى مەن قۇندىلىقتاردى قاستەرلەيتىن جاستار تەرىس باعىتقا تۇسپەيتىنىن, اق جولدان اداسپايتىنىن باسا ايتقىم كەلەدى. ۇلتتىق تابيعاتىمىزعا جات كەلەڭسىزدىكتەردەن ارىلۋ ءۇشىن ەلدىڭ داستۇرلەرى مەن مادەني نورمالارىنا سايكەس كەلەتىن ءدىني سانانى قالىپتاستىرۋىمىز, ءومىر سالتىندا, تۇرمىستا زايىرلى قوعامنىڭ داستۇرلەرىن ورنىقتىرۋىمىز كەرەك. بۇل ورايدا, كەلەڭسىز جايتتاردى ەڭسەرۋدىڭ پروفيلاكتيكاسىن كۇشەيتۋدىڭ, ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن تالماي جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزى زور.
ءبىز وسى جاعىن قاتتى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىنداعى كەشەندى شارالار تىزبەگىن ءدىني سانانى قالىپتاستىرۋعا, قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى ناسيحاتتاۋعا, راديكاليزمنىڭ, ەكسترەميزمنىڭ, تەرروريزمنىڭ كەز كەلگەن تۇرلەرىنىڭ جولىن كەسۋگە باعىتتاۋىمىز ءوز ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى 29 مىڭداي ادام قامتىلعان 200-دەن استام ءتۇرلى پىشىمدەگى ءىس-شارالار وتكىزىلدى. ولاردىڭ اراسىندا «ءدىنتانۋ نەگىزدەرى» فاكۋلتاتيۆتىك كۋرس ۇستازدارىنىڭ اشىق ساباقتارى, سەمينار-پراكتيكۋمدار, شەبەرلىك سىنىپتارى, «كونفەسسياارالىق قارىم-قاتىناستاردى تالداۋ», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءدىني احۋال», «راديكالدى ءدىني اعىمدار» تاقىرىپتارىنداعى دارىستەر جۇرتشىلىقتىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. اۋدانداردا كوشپەلى سەمينارلار ۇيىمداستىرىلىپ, جالعان ءدىني ۇيىمدار, تەرروريزم, ەكسترەميزم جايلى كەڭ ماعلۇماتتار بەرىلدى. اقپاراتتىق-ادىستەمەلىك قامتۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى جەتىلدىرىلىپ, دەرەكتى فيلمدەر, بەينەروليكتەر, DVD ديسكىلەر جانە ەلەكتروندىق ءپىشىمدەگى دارىستەر توپتامالارى ۇسىنىلدى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك-كونفەسسيالىق قارىم-قاتىناستار» تاقىرىبىندا وتكىزىلگەن وقىتۋ سەمينارىنا جاستار باستاماسى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىلەرى, مەكتەپ ديرەكتورلارى, وبلىستىق, قالالىق گازەت رەداكتورلارى قاتىسىپ, ءدىن سالاسىنداعى قۇقىقتىق جانە دىنتانۋشىلىق ءبىلىمدى ارتتىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 38 قاتىسۋشىعا سەرتيفيكات تاپسىرىلدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن, اسكەري ءبولىمشەلەرمەن جۇمىس جاساۋ بارىسىندا اسكەرگە شاقىرىلۋشىلارعا, ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلارعا, ولاردىڭ اتا-انالارىنا ايبىندى مەملەكەتىمىزدىڭ ءدىني ەكسترەميزممەن, تەرروريزممەن كۇرەس جونىندەگى باعدارلامالارى, ۇلتتى ساقتاندىرۋ شارالارى, توزىمدىلىك ەركىندىگى قاعيدالارى, بىرلىك پەن تاتۋلىق قۇندىلىقتارى, قازاقستاندىق ەرەكشە تولەرانتتىلىق جان-جاقتى ءتۇسىندىرىلدى. قۇقىقتىق جانە ءدىني ءبىلىمدى ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرلەسكەن ءىس-شارالار جوسپارى نەگىزىندە باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, جازاسىن وتەۋشىلەرمەن وتكىزگەن اشىق سۇحبات بارىسىندا دەسترۋكتيۆتى ءدىني قوزعالىستاردىڭ ازاماتتاردىڭ رۋحاني ومىرىنە تەرىس اسەرى تۋرالى كەڭ تۇسىنىكتەر بەرىلدى. ءداستۇرلى كونفەسسيالاردىڭ, ءدىني قىزمەتشىلەردىڭ تۇزەۋ مەكەمەلەرىنە بارۋ كەستەسىندە بابالارىمىز ۇستانعان ۇلتتىق سالت-داستۇرلەر ماسەلەلەرى مولىنان قامتىلعان. راديكالدى ءدىني كوزقاراسقا دۋشار بولعان ادامدارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە يسلامداعى ءداستۇرلى كوزقاراستى جەتىك بىلەتىن ازاماتتار كوپتەپ قاتىستىرىلادى. سولاردىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە «اقنيەت» وڭالتۋ ورتالىعى ۇسىنعان جوبانى ايتۋعا بولادى.
– الەۋمەتتىك, ەتنوستىق, ءدىني شيەلەنىستەردى ەڭسەرۋدىڭ سەنىمدى تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋعا كونفەسسياارالىق بىرلەستىكتەر قانشالىقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى؟
– ەلباسىنىڭ «ءوز ەلىنە پايداسىن تيگىزۋ, ءوز وتانىنىڭ تاعدىرىنا جاۋاپتى بولۋ – ءاربىر جاۋاپتى ساياساتكەر ءۇشىن, ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن پارىز جانە ابىروي» دەگەن ءسوزى بار. جەرگىلىكتى كونفەسسياارالىق ۇيىمدار دا قوعامعا كەرەعار ءدىني كەلەڭسىزدىكتەرگە قاتتى الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءدىن سالاسىنداعى زاڭناماسىن بۇزىپ, زاڭسىز ميسسيونەرلىك قىزمەتپەن اينالىسقانى ءۇشىن «يەھوۆا كۋاگەرلەرى» ءدىني بىرلەستىگىنىڭ 4 وكىلى جانە «ەحب شىركەۋلەرىنىڭ حالىقارالىق كەڭەسى» جدب وكىلى اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلدى.
قازىرگى ۋاقىتتا شەتەلدىك تەولوگيالىق وقۋ ورىندارىندا – 4, «نۇر» قازاق-ەگيپەت يسلام ۋنيۆەرسيتەتىندە – 7, مەدرەسەلەردە 13 ستۋدەنت وقيدى. ونداعى ماقسات – قاتارىمىزدى ساۋاتتى دا بىلىكتى ءدىن ماماندارمەن تولىقتىرۋ.
ءدىني ادەبيەت پەن ءدىني مازمۇنداعى وزگە دە اقپاراتتىق ماتەريالداردى, ءدىني ماقساتتاعى زاتتاردى تاراتۋعا ارنالعان ستاتسيونارلىق ءۇي-جايلاردى ورنالاستىرۋ بىرىزدەندىرىلگەن. قازىر وبلىستا 3 ستاتسيونارلىق ءۇي-جاي بار, جاقىن ارادا تاعى 5-ەۋىن اشۋ جوسپارلانعان. 11 عيبادات عيماراتى سالىنۋدا. كۇزدە قاراساي اۋىلىندا مەشىت قولدانىسقا بەرىلەدى. سلاۆيان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ باستاماسىمەن قۇداي يەنىڭ اسپانعا كوتەرىلۋىنە ورايلاستىرىلعان مەرەكە وتكىزۋ بەلگىلەنگەن. رۋحاني كەلىسىم كۇنى قارساڭىندا «دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ الدىن الۋداعى پراۆوسلاۆيەنىڭ ءرولى», «قازاق مادەنيەتىنىڭ داستۇرلەرى جانە يسلام», «قازىرگى ازاماتتىق قوعامداعى ءدىن جانە ەتنوس» تاقىرىپتارى بويىنشا رەسپۋبليكالىق, ايماقتىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلادى. مۇنداي ماڭىزدى شارالار اۋدانداردا دا جالعاستىرىلادى.
اڭگىمەلەسكەن
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.