قازاق اقىن-جازۋشىلارىنىڭ اراسىندا كىتاپقۇمارلىعىمەن ايگىلى قالامگەردىڭ ءبىرى قادىر مىرزا ءالى بولعاندىعى داۋسىز عوي. قادىر اقىننىڭ ءومىر بويى كىتاپ جيناعانى, كەرەك كىتاپتى قالاي دا ىزدەپ تاباتىنى, ءوز ۇيىندەگى كىتاپحاناسىن قىزعىشتاي قوريتىنى تالاي اڭىزعا, قىزىقتى ەستەلىكتەرگە وزەك بولعان.
ءالى ەسىمدە, قادىر اعامىزعا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ورال قالاسىنان كوتتەدج سىيلاپ, الماتىدان تۋعان جەرىنە قونىس اۋدارعان كەزى ەدى. 2002 جىلدىڭ باسىندا اقىنعا جولىعىپ, سۇحبات الدىم. سوندا «قادىر اعا, ورالدا وقشاۋلانىپ قالام دەپ قورىقپايسىز با؟ ادەبي ورتادان الىستاپ كەتكەن جوقسىز با؟» دەپ سۇرادىم.
– ورالدا ەمەس, اۋدان ورتالىعىندا, ءتىپتى الىس اۋىلدا تۇرىپ تا دۇنيە جۇزىنە اتاعىڭدى شىعارۋعا بولادى. بىراق ول – وتە سيرەك قۇبىلىس. مىسالى, ستانيتسادا تۇرىپ جالعىز شولوحوۆ قانا مىقتى بولدى رەسەيدە. ماسكەۋ, پەتەربۋرگتە تۇرعانداردىڭ دا كوبى شىعارمالارىن قالادان جىراق ساياجايدا جازدى. مىسالى, الماتىدا تۇرماي-اق قازاق ادەبيەتىنىڭ دەڭگەيىنەن تۇك تە تۇسپەيتىن شىعارما جازعان ادامدار بار. بۇل – ءوزىمىزدىڭ جانعالي ءنابيۋللين. كوكشەتاۋدا ەركەش يبراھيم, قىزىلوردادا زەينوللا شۇكىروۆ بولدى. بۇل – ادامىنا بايلانىستى نارسە. مۇمكىندىگىم بولعاندا مەن دە وسىنداي جاعدايدا تۇرار ەدىم. «جازمىشتى» ەسكە الساق, اعىلشىن جازۋشىسى, «قازىنا ارالىنىڭ» اۆتورى ستيۆەنسون ءبۇتىن انگليادان كوڭىلىنە قوناتىن جەر تاپپاي, تىنىشتىق تاپپاي, جەردىڭ تۇبىندەگى تىنىق مۇحيتىنداعى ءبىر ارالعا بارىپ تۇرىپ, سوندا شىعارمالارىن جازىپ, سول جەردە ءولىپ, جەرلەندى. جاقسى شىعارما ءۇشىن كەيدە سونداي جەردى ىزدەۋگە تۋرا كەلەدى. ادەبي ورتا تۋرالى مەن دە ويلاندىم. بىراق سەن تاڭعالما, مەن ادەبي ورتانى ەكىگە بولەر ەدىم. ءبىرىنشىسى – ءتىرى ادەبي ورتا, ەكىنشىسى – ولگەندەردىڭ ادەبي ورتاسى. ەرازم روتدەردامسكيدىڭ «مەنىڭ كىتاپحانام قايدا بولسا, مەنىڭ وتانىم سوندا» دەگەنى – ماعان ەڭ جاقسى, ىستىق جەر سول دەگەنى عوي. كىتاپحاناسىندا ابايمەن, پۋشكينمەن, گەتەمەن, بايرونمەن سويلەسىپ وتىرعان ادام مىنا جەردە كۇندە اراق ءىشىپ جۇرگەن ورتانى قايتسىن؟! ونداي ادامدار جالعىزسىرامايدى, – دەپ ەدى سوندا قادىر اعا.
...قادىر اقىن 2011 جىلى قاڭتاردا قايتىس بولدى. 2015 جىلى ورال قالاسىندا قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعى اشىلدى. اقىننىڭ وسيەتى بويىنشا ءوزى ءومىر بويى سۇرىپتاپ جيناعان 7 مىڭنان استام كىتاپتىڭ باسىم بولىگى وسى ورالداعى «قادىرسارايعا» اكەلىندى. قازىر ورتالىقتىڭ مۇراجايىندا قادىر اعانىڭ مەموريالدىق كابينەتى جاساقتالعان, وندا جازۋ ۇستەلى, ورىندىعى جانە باسقا دا ءوزى پايدالانعان دۇنيەلەرى قويىلعان. ورتالىققا كەلۋشىلەر اقىننىڭ ءۇيىن ءوز كوزىمەن كورگەندەي اسەر الادى.
– قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعى اشىلاردا اقىننىڭ وتباسىمەن ءجيى كەزدەسىپ, اقىلداسىپ, سالتانات اپايمەن سويلەسۋگە بارىپ ءجۇردىم. ورالعا كوشىرەتىن كىتاپتاردى تاڭداعان كەزدە سالتانات اپاي: «مىنا جەردەن مىنا جەرگە دەيىن الاسىڭ!» دەپ قابىرعا تولى كىتاپ سورەلەرىن قولىمەن ءبىر-اق كەستى. سوعان ۋاعدالاسىپ, ورالعا بۇيىرعان كىتاپتى ساناپ كەلىپ كەتتىك. سويتسەك, تۋرا 6 767 كىتاپ بولىپ شىقتى, – دەيدى ورتالىقتىڭ بۇگىنگى باسشىسى, ول كەزدە وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىن باسقارعان داۋلەتكەرەي قۇسايىنوۆ.
وسىلايشا, 6 767 كىتاپ اقىن اتىنداعى سارايدان ماڭگى ورنىن تاپتى. ءبىز كىتاپ سانىنداعى قوسارلانعان قوس تسيفرعا كوڭىل اۋدارساق, سول كەزدەگى وبلىس باسشىسى, «قادىرسارايىن» سالۋعا مۇرىندىق بولعان نۇرلان نوعاەۆ باسقاشا تاپسىرلەپتى.
«بۇل قادىر اعامىزدىڭ 76 جىلدىق ءومىر جولىندا جيناعان قازىناسى عوي. 6 767 سانىنىڭ ورتاسىنداعى 76 تسيفرى سونى بىلدىرسە كەرەك» دەپتى رۋحانياتتىڭ جاناشىرى نۇرلان اسقار ۇلى.
شىنىندا بۇل دا قيسىنعا كەلىپ تۇر ەمەس پە؟
* * *
ءبىر قىزىعى, قادىر اقىننىڭ جەكە كىتاپحاناسىن العاش زەرتتەگەن كىتاپحانا قىزمەتكەرى ەكەن. حامزا ەسەنجانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىن كوپ جىل باسقارعان ءزىبايدا وتەشوۆا قالامگەردىڭ ءومىر بويى جيناعان قازىناسى تۋرالى بىلاي دەيدى:
«الەمدەگى ءار ەلدىڭ رۋحاني قازىناسى, وركەنيەت پەن اعارتۋشىلىق كورسەتكىشى – كىتاپحانامەن ولشەنەدى. ايگىلى قالامگەردى ەستە قالدىرۋ, بولمىسىن تەرەڭ ءتۇيسىنۋ ءۇشىن ونىڭ جەكە كىتاپحاناسى نەگىزىندە اشىلعان ادەبي مۋزەيلەر از ەمەس. انتون چەحوۆتىڭ ماسكەۋ تۇبىندەگى مۋزەي-قورىعىن, لەۆ تولستويدىڭ ياسنايا پولياناداعى, فەدور دوستوەۆسكيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگتەگى, ەرنەست حەمينگۋەيدىڭ كي-ۋەستەگى, چارلز ديككەنستىڭ لوندونداعى مۋزەي-ۇيلەرىن ايتساق تا بولادى. بۇل ءداستۇر قازاقستاندا دا بار. جيدەبايدا – ابايدىڭ, الماتىدا – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ, عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ مۋزەي-ءۇيى, سەمەيدە فەدور دوستوەۆسكيدىڭ مۋزەي-ءۇيى بار» دەپ باستاعان زەرتتەۋشى ورال قالاسىنداعى «قادىرسارايىن» دا وسى قاتارعا قوسىپتى.
ەڭ باستىسى, اۆتور قادىر اقىننىڭ كىتاپحاناسىنا ساراپتاما جاساعان. «قادىر مىرزا ءالىنىڭ جەكە كىتاپحاناسى ولكە ءومىرىنىڭ الەۋمەتتىك ادەبي قۇبىلىسى رەتىندە» اتتى ماقالادا زەرتتەۋشى اقىن جيناعان كىتاپتاردى ءار سالاعا ءبولىپ كورسەتەدى.
سونىمەن, قادىر كىتاپحاناسىنىڭ جارتىسىنان كوبى, ياعني 54%-ى – ادەبي كىتاپ ەكەن. «الەم كوركەم ادەبيەتى» بولىمىندە – 1 847 كىتاپ, «رەسەي كوركەم ادەبيەتى» بولىگىندە – 1 702 كىتاپ, «قازاقستاننىڭ كوركەم ادەبيەتى» توبىندا 1 259 كىتاپ جينالىپتى. «ادەبيەتتانۋ» دەپ ات قويىلعان بولىمدە – 437 شىعارما تىزىلگەن. ولاردىڭ اراسىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 1914 جىلى شىققان «قازاقشا الىپپەسى» دە تۇر. بوگوسلوۆسكيدىڭ تۋرگەنەۆ تۋرالى, گروسسماننىڭ پۋشكين تۋرالى شىعارمالارى دا وسىندا.
«تاريح جانە تاريحي عىلىمدار» بولىمىندە – 335 كىتاپ, «ونەر. ونەرتانۋ» بولىمىندە – 308 كىتاپ, ءتىپتى جاراتىلىستانۋ باعىتىنداعى عىلىمي كىتاپتاردىڭ سانى – 232 ەكەن. ودان بولەك, قادىر اقىن ءومىر بويى جۇمباق, ماقال-ماتەل, جاڭىلتپاش سياقتى اۋىز ادەبيەتى ۇلگىلەرىن جيناپ, مۇقيات وقىپ وتىرعان. وسىنداي شىعارمالار ىرىكتەلگەن «فولكلور. فولكلوريستيكا» بولىمىندە – 119 كىتاپ بولسا, ال «ساياسي عىلىمدار, فيلوسوفيا» بولىمىندە – 168 كىتاپ, «دەنساۋلىق ساقتاۋ. مەديتسينا عىلىمدارى» بولىمىندە 75 شىعارما جيناقتالعان.
ء«تىل ءبىلىمى» سەرياسىندا 50 كىتاپ, ولاردىڭ اراسىندا ل.ۋسپەنسكيدىڭ «سلوۆو و سلوۆاح» 1957, ورىسشا-ازەربايجانشا سوزدىك, ورىس-تاتار سوزدىگى, 1941; كراتكي سلوۆار سينونيموۆ رۋسسكوگو يازىكا. 1956; كۇلتەگىن تونىكوك: ەجەلگى تۇركى رۋن جازبالارى, ت.ب. ەڭبەكتەر بار ەكەن.
قادىر كىتاپحاناسىنداعى قالعان كىتاپتاردى بىلايشا جىكتەۋگە بولادى ەكەن: ء«دىن. ميستيكا. ەرەكشە وي» – 38 كىتاپ, «پسيحولوگيا» – 31 كىتاپ, «تەحنيكا. تەحنيكالىق عىلىمدار» – 30 كىتاپ, «عىلىم. عىلىمتانۋ» – 18 كىتاپ, «اۋىل شارۋاشىلىعى, ورمان شارۋاشىلىعى» – 16 كىتاپ, «دەنە تاربيەسى جانە سپورت» – 10 كىتاپ.
بۇدان بولەك, قادىر مىرزا ءالىنىڭ كىتاپحاناسىندا 100-دەن اسا ءتۇرلى سالاداعى ەنتسيكلوپەديا, انىقتامالىق, بيبليوگرافيالىق كورسەتكىش بار دەيدى...
* * *
دەگەنمەن, قادىر اقىننىڭ جەكە كىتاپحاناسىن تۇبەگەيلى زەرتتەۋ ەندى عانا باستالعان سياقتى. بيىلعى ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا ورتالىق باسشىسى بولىپ تاعايىندالعان داۋلەتكەرەي قۇسايىنوۆ كوپ كەشىكپەي-اق ورتالىقتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراعىندا «اقىن مۇراسى – القا نازارىندا» اتتى ايدارمەن ەرەكشە جازبالار جاريالاي باستادى.
قالامگەردىڭ ءومىر بويى جيناعان كىتاپحاناسىنداعى ءار كىتاپتى قولعا الىپ قاراعاندا, ۇلى اقىننىڭ كىتاپقا دەگەن ماحابباتى كىم-كىمدى دە قىزىقتىرماي قويمايدى. ءار كىتاپتىڭ العاشقى تيتۋل بەتى جيەگىندە «قادىر مىرزاليەۆتىڭ جەكە كىتاپحاناسى» دەگەن جازۋى, ورتاسىندا اقىننىڭ پروفيل سۋرەتى بار دوڭگەلەك ءمور باسىلسا, كىتاپتىڭ ىشكى بەتتەرىنىڭ بىرىندە كىتاپ يەسىنىڭ اتى-ءجونى جازىلعان تاعى ءبىر تاڭبا سالىنعان. سونداي-اق ىشكى مۇقابادا كىتاپتىڭ قاي كۇنى ساتىپ الىنعانى كورسەتىلگەن.
– اقىن كىتاپحاناسىنان ء«بىسسىمىللا» دەپ قولعا العان العاشقى كىتابىمىز – ماسكەۋدىڭ كوركەم ادەبيەت مەملەكەتتىك باسپاسىنان 1957 جىلى جارىق كورگەن اريستوتەلدىڭ «پوەتيكاسى» بولدى. ء«ا» دەگەندە كوزگە بىردەن شالىناتىنى, كىتاپتىڭ كەيبىر ءسوزىن قىزىل قارىنداشپەن سىزىپ تۇرىپ وقىپ, كەرەك دەپ تاپقان كەيبىر تۇستارىنا ءوزىنىڭ ويماقتاي ويلارىن جازىپ قالدىرىپ وتىرسا دا, ەشبىر بەتىن قايىرىپ بۇكتەمەگەن, – دەيدى داۋلەتكەرەي اتاۋ ۇلى.
دانىشپان اريستوتەلدىڭ «و دوپۋستيموستي لجي» دەگەنىنىڭ تۇسىنا تەرەڭىرەك شۇقشيىپ, «نەلوگيچنوە سلەدۋەت وپراۆدىۆات تەم, چتو گوۆوريات ليۋدي, مەجدۋ پروچيم ي پوتومۋ, چتو ينوگدا ونو بىۆاەت نە ليشەننىم سمىسلا: ۆەد ۆەروياتنو, چتوبى كوە-چتو پرويسحوديلو ي ۆوپرەكي ۆەروياتنوستي», دەگەن تۇسقا كەلگەندە ءوز قولىمەن باتتيتىپ: «ارينە!» دەپ قوستاپ جازىپ قويىپتى.
كىتاپتىڭ 42-بەتىندەگى «پوەزيا, نومى» دەگەن سوزدەردىڭ سوڭعىسىنا شۇيلىگىپ, توبەسىنە سۇراق بەلگىسىن قويىپتى. ول كەزدە قازىرگىدەي قول استىندا عالامتور بولماعاندىقتان, كەيىن ماعىناسىن قالايدا تاۋىپ الۋ ءۇشىن بەلگىلەگەنى ايدان انىق. بۇدان اقىن نازارى كەزدەسكەن ءسوز-سويلەم اتاۋلىنىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ وتىرعانى اڭعارىلادى.
قادىر اقىن اتاقتى تۇرىك ساتيريگى ءازيز نەسيننىڭ ماسكەۋدىڭ «ينوستراننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنان شىققان «سوباچي حۆوستى» دەگەن كىتابىن 1958 جىلى ساتىپ العان ەكەن. «بۇل ونىڭ ۋنيۆەرسيتەتتى اياقتاپ جاتقان كەزى. ال وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن وتاۋ قۇرىپ ۇلگەرگەن ەدى. ولاي بولسا, اعارىپ اتقان تاڭ مەن ۇياسىنا بەت العان قىزىل شىرايلى كۇن اراسىنداعى مويىن بۇرىلتپايتىن, مۇرىن سىڭبىرۋگە مۇرشا جوق قاربالاس تىرلىكتە كىتاپ تا جيناعان بولىپ تۇر» دەيدى داۋلەتكەرەي قۇسايىنوۆ.
اقيقات ءۇشىن ايتا كەتكەن ابزال, «قادىرسارايدا» سالت باستى, ساباۋ قامشىلى كەزىنەن-اق جانىنا سەرىك ەتكەن كىتابى كەزدەسەدى. بارىنە ءتان ءبىر نارسە: ەشبىر بەتى قايىرىلماعان, ينەنىڭ جاسۋىنداي داق تۇسپەگەن, ءجونسىز شيماي جوق. ءبارى ءبىر-بىرىنە ءماتىندى ايشىقتاعان ەگىز قوزىداي ۇقساس بەلگىمەن دارالانىپ تۇرادى. جاڭالاپ تۇپتەۋ جولىمەن «ومىرگە قايتا كەلگەن» كىتاپتار دا وزدەرىن مەيىرىممەن ايالاعان الاقان يەسى تۋرالى حابار بەرەدى.
قادىر اقىن ماسكەۋدىڭ «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنان وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى شىققان «ماكسيم گوركي ۆ ۆوسپومينانياح سوۆرەمەننيكوۆ» دەگەن قوس تومدىق كىتابىن دا جاتا-جاستانىپ وقىپتى.
قادىر اعا قالي سارسەنبايعا بەرگەن ءبىر سۇقباتىندا: ء«وز مەنشىگىڭنىڭ اتى – ءوز مەنشىگىڭ. ءوز كىتاپتارىمدى مەن ادەتتە, قىسىلماي, قىمتىرىلماي بەلگى سالىپ وتىرىپ, سىزىپ وقيمىن. جىلدار وتكەن سوڭ الگى ءوزىم ارنايى بەلگى سالعان جەرلەرگە قايتىپ ورالامىن. سانامدى, زەردەمدى جاڭعىرتامىن. ىزدەگەن نارسەلەرىمدى, وي-پىكىرلەرىمدى, مالىمەتتەردى تەز تاۋىپ, قۋانىپ قالامىن. سونداي ءبىر قاجەتتى قايتا ورالۋلاردىڭ كەزىندە «جازمىشتى» جازۋ يدەياسى تۋدى», دەپ اعىنان جارىلعان ەكەن.
شىنىندا دا وقىرمان قادىردىڭ ىزىنە تۇسكەن داۋلەتكەرەي اتاۋ ۇلى سوناۋ 1950–1960 جىلدارى-اق اقىن ءوزى وقىعان كىتاپتارىنىڭ كەي تۇسىن استىن سىزىپ, ارنايى بەلگى سالىپ, «كەرەك» دەپ تاڭبالاپ وتىرعانىن بايقاعان.
«اسىرەسە, جيىرما ءۇش جاسىندا قولىنا تيگەن نەسيننىڭ كىتابىن وتە ۇقىپتى ۇستاعانى سونشالىق, ءتىپتى توزعان جۇقا مۇقاباسىنىڭ ءوزىن اق قاعازبەن جەلىمدەپ ادەمىلەپ قايتا تىستاپ قويىپتى. كۇن كوزىنەن ازداپ سارعايعانى بولماسا ءبىر نوقات كورىنبەيدى. بۇدان بۇرىنعى جازبالارىمىزدا اعامىزدىڭ كىتاپ وقۋ مادەنيەتىنە قاتتى تاڭعالىپ كەلسەك, ەندى بۇل داعدىنىڭ التىن تامىرى سوناۋ شىبىقتى ات قىپ مىنگەن شاعىنان باستالعانىنا كوز جەتكىزدىك» دەيدى «قادىرسارايدىڭ» بۇگىنگى باسشىسى.
قادىر اعا ماسكەۋ قالاسىنداعى مەملەكەتتىك كىتاپ-جۋرنال باسپالارى بىرلەستىگى (وگيز) كوركەم ادەبيەت مەملەكەتتىك باسپاسىنان 1948 جىلى شىققان ۆ.گ.بەلينسكيدىڭ ءۇش تومدىق شىعارمالار جيناعىن جاس كەزىنىڭ وزىندە قولىنا ءتۇسىرىپتى. ال بۇل ول كەزدە وڭاي بولماعان. باسىنان اياعىنا دەيىن قىزىل قارىنداشپەن سىزىپ وقىعانىنا قاراماستان, قالىپتاسقان ادەتىنشە, ءبىر بەتىنىڭ شەتىن قايىرماي, كىر شالماعان ۇتىكتەۋلى اق كويلەكتەي كۇيىندە ساقتاعان. ءبىر قىزىعى, جاستاۋ كەزىندە قىزىل قارىنداشپەن بىرگە قاراسىن دا قاتار قولدانىپتى. قىزىلمەن استىن سىزىپ وتىرسا, قارامەن جانىنا كىشكەنتاي قوسقانات قىپ بەلگى سالادى. كەي تۇستارىندا قارامەن جازىلعان «كەرەك» دەگەن ءسوز كەزدەسەدى...
– بار بولعانى وتىز التى جىل ءومىر سۇرگەن بايروندى سول كەزدەگى جيىرما سەگىز جاستاعى قادىر اقىن قالاي وقىدى ەكەن دەگەن تولعانىسپەن «بايرون. دنەۆنيكي ي پيسما» باسىلىمىن پاراقتادىم. بىردەن كوزگە تۇسەتىنى, ەگەر قادىر اعانىڭ ەرەكشە بەلگى سالىپ وتىرعان تۇستارىن رەتتىك تارتىبىمەن ءبىر جولعا ءتىزىپ شىعار بولساق, وندا بايروننىڭ پسيحولوگيالىق پورترەتىن دە, قالىپتاسۋ جولدارىن دا اڭعارۋعا بولادى, – دەيدى داۋلەتكەرەي اتاۋ ۇلى.
وسى كىتاپتا بايروننىڭ ولەرىنەن ءۇش جىل بۇرىن قالدىرعان «وپيۋم يا تەپەر ليۋبليۋ مەنشە, چەم پرەجدە» دەگەن جازباسىن بەلگىلەپ, جانىنا قازاقشا «ك/ك» – «كەرەك» دەپ جازىپتى. وسى جولداردىڭ اۋدارماسى كوپ كەيىن جارىق كورگەن «جازمىشتا» تۇر: «ال بايروننىڭ ءوزى كەيىن «...بۇرىنعىداي اپيىنعا ءولىپ-ءوشىپ ۇمتىلمايمىن» (14 قاڭتار, 1821 ج.) – دەپ كورسەتەدى كۇندەلىگىندە. ءسىرا, ەسىرتكىنىڭ ەستەن تاندىرعان وتە ءبىر اۋىر كۇندەرىنەن ارەڭ دەگەندە قۇتىلىپ, كوزى اشىلا باستاعان كەزدەرى بولۋى كەرەك».
* * *
قادىر اعانىڭ جەكە كىتاپحاناسىن اقتارىپ وتىرىپ, ول كىسىنىڭ ابدەن قالىپتاسقان كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن كورەمىز. ءار كىتاپتى وتە ىجداعاتتىلىقپەن, زەيىن قويىپ وقۋ, استىن سىزىپ, قاجەت جەرىن ءتۇرتىپ الۋ – اقىننىڭ اينىماس ادەتى بولعان ەكەن. سودان سوڭ ءبىر بەتتى وقىپ وتىرىپ, كىتاپتىڭ باسقا بەتىنە سىلتەمە جاسايدى. كورسەتىلگەن پاراققا بارساڭىز, قارا قارىنداشپەن سالىنعان بەلگى تۇرادى. ياعني بۇل كىتاپتى اقىن ارمانسىز اۋدارىپ-توڭكەرىپ الدەنەشە رەت وقىدى دەگەن ءسوز. سويتە تۇرا ءبىر پاراعىنىڭ شەتىن بۇكتەمەيدى. جوعارىدا ءوزى ايتقانداي, بولەك كارتوتەكا اشىپ, وعان مازمۇنى مەن ويلارىن جازىپ وتىرعان. بۇل, بىلسەڭىز, كىتاپ وقۋداعى كادىمگى عىلىمي ءادىس.
«مۇنى كەيىنگى جاستار قازىر دە وسى كۇيىندە ەش وزگەرىسسىز پايدالانۋىنا بولادى عوي» دەيدى «قادىرسارايدىڭ» باسشىسى.
قادىر وقىعان كىتاپتاردى قايتا اقتارعاندا اقىننىڭ قالامگەرلىك لابوراتورياسى اقىرىنداپ التىن قاقپاسىن اشا باستايدى. جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق ءۇردىسى, وقىعان كىتاپتاردى جۇيەلەپ پايدالانۋ, كىتاپ وقۋ سياقتى تاقىرىپتارعا ارنالعان اشىق ساباق وتكىزەمىن دەۋشىلەر بولسا, «قادىرسارايداعى» قازىنا – تاپتىرمايتىن مۇمكىندىك ەكەنى داۋسىز.
– ءبىز بولاشاقتا قادىرتانۋ ماسەلەسىنە مويىن بۇرعان اعايىن ءۇشىن اقىننىڭ مول مۇراسىمەن ەمىن-ەركىن تانىسۋ جاعدايىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. وبلىستىق تەلەارنا ارقىلى ارنايى حابار جۇرگىزۋ دە ويىمىزدا بار, – دەيدى قادىر مىرزا ءالي اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى داۋلەتكەرەي قۇسايىنوۆ.
كىتاپ وقىساق, قادىر اقىنشا وقيىق, اعايىن.
باتىس قازاقستان وبلىسى