جەر ءجۇزىن تىتىرەتكەن سوعىستىڭ الاۋى سونگەنىنە بيىل 80 جىل تولدى. ەرلىك پەن ەلدىك سىنعا تۇسكەن ساتتە جاسانعان جاۋعا قارسى تۇرعان قاھارماندار قاتارى دا جىل وتكەن سايىن سيرەپ بارادى.
سۇراپىل سوعىسقا سىر وڭىرىنەن مىڭداعان ازامات اتتانىپتى. وق-جالىننان امان ورالعاندارى ەلگە كەلىپ, قيراعان تىرشىلىكتى قالىپقا كەلتىرۋگە تىرىستى. سولاردىڭ ءبىرى كەزىندە جاۋ تىلىنا تەرەڭدەي ەنىپ, تالاي قاۋىپتى ساپاردان امان ورالعان داۆيد – ءداۋىتباي ەدى. ەڭگەزەردەي قازاق بالاسىنىڭ ەرلىگىنە سۇيسىنگەن قارۋلاستارى ونى «پارتيزان داۆيد» اتاندىرىپتى.
قازىر مايدانگەرلەر ءومىرىن زەرتتەپ جۇرگەن جەرگىلىكتى ولكەتانۋشى جۇماباي بايزاق ۇلى مايدانگەر ءداۋىتباي بايداۋلەتوۆتىڭ 1917 جىلى پەروۆسك ۋەزى كەڭتۇپ بولىسىندا دۇنيەگە كەلگەنىن جازادى. ولكەتانۋشىنىڭ دەرەگىنشە, پارتيزان تۇرعان قوعالىكول اۋىلىنىڭ وزىنەن 600-دەن اسا ادام مايدانعا اتتانىپتى. العاشقى لەكتە بارعان ءداۋىتباي جاۋ تىلىنا تۇتقيىلدان شابۋىل جاساپ, دۇشپانعا ۇلكەن شىعىن كەلتىرگەن اتاقتى س.كوۆپاك باستاعان پارتيزاندىق قوزعالىستىڭ وكىلى اتانعان ەكەن.
جەرلەسىمىزدىڭ جانقيارلىق ەرلىگى بەلگىلى جۋرناليست ل.موناستىرسكايانىڭ وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن «پريكاسپيسكايا كوممۋنا» گازەتىندە جارىق كورگەن «راتنىي پودۆيگ كازاحستانتسەۆ» اتتى ماقالاسىندا دا اتالىپ وتىلەدى. «ۆ پارتيزانسكوم سوەدينەني دۆاجدى گەرويا سوۆەتسكوگو سويۋزا سيدورا ارتەمەۆيچا كوۆپاكا, سوۆەرشيۆشەگو پيات بوەۆىح رەيدوۆ پو گلۋبوكيم تىلام ۆراگا وبششەي پروتياجەننوستيۋ بولەە 10 تىس. كم, ۆ توم چيسلە وت پۋتيۆليا دو كارپات, ۆ بوربە س وككۋپانتامي نەودنوكراتنو وتليچالسيا كازاح د.بايداۋلەتوۆ يز كزىل-وردينسكوي وبلاستي. زا پروياۆلەننوە مۋجەستۆو ۆ پياتي كرۋپنىح وپەراتسياح ۆ 1942 گ. 17 مارتا 1943 گ. ون بىل ناگراجدەن مەداليۋ «پارتيزانۋ وتەچەستۆەننوي ۆوينى» I-ي ستەپەني, ا زا وتۆاگۋ ۆ پوسلەدۋيۋششيح بوياح ۋكازوم پرەزيديۋما ۆەرحوۆنوگو سوۆەتا سسسر وت 5 يانۆاريا 1944 گ. ون ناگراجدەن وردەنوم «وتەچەستۆەننوي ۆوينى II-ي ستەپەني» دەگەن جولدار سىر بويىنان بارعان ازاماتتىڭ سوعىس سوقپاعىن سۋرەتتەيدى. وسى ماقالادا پارتيزاندار قۇرامىندا وزگە دە قازاقستاندىق ساربازدارمەن بىرگە قانشاما قاۋىپتى تاپسىرمانى تاپ-تۇيناقتاي ورىنداپ, سوعىستا ەرلىگىمەن ەرەكشەلەنگەن قازالىلىق رىسماعامبەت يبراگيموۆ تۋرالى دا جازىلىپتى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان مايدانگەرلەر جايلى «بەسارىقتان بەرلينگە دەيىن», «قوعالىكول قاھارماندارى» اتتى قوس كىتاپ شىعارعان ولكەتانۋشى سوعىس باستالعانشا پۋتيۆل قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولعان س.كوۆپاك باستاعان پارتيزاندار 26 ايلىق كۇرەستە ۋكراينانىڭ, رەسەيدىڭ, جانە بەلورۋسسيانىڭ 18 وبلىسىن باسىپ ءوتىپ, ون مىڭ شاقىرىم جول جۇرگەنىن ايتادى. وسى ۋاقىت ىشىندە 18 مىڭ ءفاشيستىڭ كوزى جويىلىپ, 62 تەمىرجول ەشەلونى قيراتىلادى. جاۋدىڭ ءىزىن اڭدىعان باتىرلار 256 كوپىر مەن ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەك جانە وق-ءدارى ساقتالعان 96 قويمانى, 2 مۇناي كاسىپورنىن تالقانداپتى. ەكى ءجۇز شاقىرىمنان ارتىق تەلەگراف, تەلەفون سىمدارىن ءۇزىپ, 50 بايلانىس تورابىن, 500-گە جۋىق اۆتوكولىكتى جويادى.
1941 جىلدىڭ 22 قىركۇيەگىندە №1 بۇيرىقپەن قۇرىلعان پارتيزان وتريادى قۇرامىندا نەبارى 40-قا تارتا جاۋىنگەر بولىپتى. كوپ ۇزاماي ولاردىڭ قاتارى كوبەيە بەرگەن. وسى قاتارداعى پارتيزان داۆيد-ءداۋىتبايدىڭ جاۋ قۇرعان تالاي تۇزاقتان سىتىلىپ شىققان ەپتىلىگى, ۇرىس قيمىلدارىن ۇيىمداستىرۋداعى باتىلدىعى قارۋلاستارىنا ۇلگى بولعان ەكەن.
مايداننان كەيىن تۋعان اۋىلىنا ورالىپ, ەڭبەككە كىرىسكەن قاھارمان سوعىس تۋرالى سوزگە ساراڭ بولعان دەسەدى. توماعا-تۇيىق عۇمىر كەشىپ 1978 جىلى دۇنيەدەن وزىپتى.
سىن ساعاتتا سىنباعان قاھارماندار بۇرىن قۇرمەت تورىنەن تۇسپەيتىن. وسى قوعالىكول اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى دا ءداۋىتباي ەرلىگىن دارىپتەپ, ء«بىز داڭقتى پارتيزاننىڭ اۋىلىنانبىز» دەگەندى ماقتان تۇتاتىن. بىراق قازىرگى ۇرپاق اراسىنان ولاردىڭ ەسىمىن دە بىلە بەرمەيتىندەر از ەمەس. ەشكىم دە, ەشتەڭە دە ۇمىتىلمايتىنى راس بولسا, ەكى مايداندا دا ەرلىك تانىتقان مىڭداعان مايدانگەر رۋحى داۋىرلەر وتسە دە جاڭعىرا بەرۋى كەرەك.
قىزىلوردا