مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىعى قالاي قورعالادى؟

بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتە 84 مىڭنان اسا وتانداسىمىز جۇ­مىس ىستەيدى. ولاردىڭ ورتاشا جاسى 40-تا جانە ەڭبەك ءوتىلى 12 جىلعا جۋىقتايدى. سالا­دا ايەل قاۋىمىنىڭ ۇلەسى باسى­مىراق, شامامەن 55%-دان جوعا­رى. دەگەنمەن باسشىلىق لاۋازىم كوبىنە ەرلەردىڭ موينى­نا جۇكتەلگەن. ال ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار 900-دەن اسا مامان بار.

بيلىك تارماقتارىنداعى بار­لىق وسى مەملەكەتتىك قىزمەت­شى­لەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەت­تەرى بىرنەشە زاڭنامالىق اكتى­مەن رەتتەلەدى. بۇل – اتا زاڭ, ەڭبەك كودەكسى, «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمە­تى تۋرالى» زاڭى, سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى زاڭ, اكىمشىلىك راسىمدىك-پروتسەستىك كودەكس. اتالعان قۇجاتتار نەگىزىندە ازاماتتاردىڭ كاسىبي جانە ەڭبەك ەتۋ قۇقىعى ناقتى بەكىتىلىپ, ولار ادىلەتتى كونكۋرس ارقىلى جۇمىسقا ورنالاسۋعا, لاۋازىمدىق وسۋگە, جالاقى مەن الەۋمەتتىك قولداۋعا, دەمالىس پەن مەديتسينالىق كومەك الۋعا كەپىلدەندىرىلەدى. سونىمەن قاتار نەگىزسىز ايىپتاۋدان, ساياسي نەمەسە اكىمشىلىك قىسىمنان, قىزمەت بابىنداعى قۋدالاۋدان قورعالادى.

الايدا بۇل قۇقىقتىق نەگىزدەر زاڭمەن بەكىتىلگەنىمەن, پراكتيكادا ءتۇرلى تۇيتكىلدەر كەزدەسىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەر الدىمەن تىكەلەي باسشىلىققا نەمەسە ىشكى كادر قىزمەتىنە جۇگىنەدى. ەگەر ناتيجە بولماسا, ادەپ جونىندەگى ۋاكىلگە ارىزدانۋعا قۇقىلى.

– ءوز قۇزىرەتىمىز شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ەڭ­بەك قۇقىقتارىن, مورالدىق نور­مالارىن جانە كاسىبي ادەپتى قور­عاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگى­زىپ, نورمالاردى ناسيحاتتايمىز. ولار­دىڭ شاعىمدارىن دا قاراستى­رامىز. زەرتتەپ, قاجەت بولعان جاعدايدا ادەپ نورمالارىن بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك مەكەمەلەردەن مالىمەتتەر مەن قۇجاتتاردى سۇراتا الامىز. بۇعان قوسا لاۋازىمدى ادامدارعا قىز­مەتتىك ادەپ نورمالارىن بۇزۋ­عا جول بەرگەن مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەردىڭ جاۋاپتىلىعىن قاراۋ تۋرالى ۇسىنىستار جاسايمىز. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇ­قىق­تارى مەن زاڭدى مۇددەلەرى بۇ­زىل­عان جاعدايدا قورعاۋعا جانە قالپىنا كەلتىرۋگە جۇمىس­­تا­نامىز. مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەر جەكەلەگەن جاعدايدا جۇ­مىس بەرۋشى مەن جۇمىسشى ارا­­سىن­دا ءوزارا ماسەلەلەرمەن جۇگى­نە­دى. ماسەلەن, وسىعان دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ارىزى قاراستىرىلىپ, ونىڭ قۇقىعى شەكتەلۋى بويىنشا سوت پروتسەسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق قىزمەتكەرلەردىڭ باسشىلىق تاراپىنان قىسىم كورگەن جاعدايلارى دا كەزدەسەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا باسشىمەن قارىم-قاتى­ناسىنا بايلانىستى جەكەلەگەن جاعداي ورىن الىپ, قازىرگى تاڭدا سوت پروتسەسى ءجۇرىپ جاتىر. جالپى, بۇزۋشىلىقتار بولعان جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگانعا ادەپ جونىندەگى كەڭەس قاراۋىنا جىبەرىلىپ وتىرادى, – دەيدى استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ ادەپ جونىندەگى ۋاكىلى عالىمجان امانتاي.

نەگىزى مەملەكەتتىك قىزمەتكەر­دىڭ قۇقىعى – ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ بولىگى عانا ەمەس, بۇكىل باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسىن ايقىندايتىن باستى ولشەم. سوندىقتان اگەنتتىك قۇزىرەتىندەگى ادەپ جونىندەگى كەڭەس كەز كەلگەن ماسەلەنى ءجىتى قادا­عالاپ, تالداۋ جۇرگىزىپ وتىرادى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ استانا قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتى باقىلاۋ بارىسىندا ۇجىم ىشىن­دەگى قىزمەتتىك قاتىناستار, مەم­لەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن ازا­­مات­تار تاراپىنان قارىم-قا­تى­ناس قۇرۋدا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ايقىندالعان ادەپ تالاپتارىن بۇزۋ, باعىنىشتى قىزمەتكەرگە دورەكى نەمەسە كەمسىتە سويلەۋ, ەڭبەك قاتىناستارى, تارتىپ­تىك ءىس جۇرگىزۋدەگى پروتسەدۋرالىق بۇزۋشىلىقتار ءجيى كەزدەسەتىنىن انىقتاعان.

– استانا قالاسى بويىنشا مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشى­لارى تاراپىنان دا ادەپ نور­مالارىنىڭ بۇزىلۋى فاك­تىلە­رى تىركەلەدى. مۇنداي جاع­دايلاردا كەڭەس باسشىلارعا قاتىستى جەكە جاۋاپكەرشىلىك شارا­لارىن ۇسىنادى. سونىمەن قاتار دەپار­تامەنت تاراپى­نان جۇيەلى تۇردە ەسكەرتۋ, پرو­فيلاكتيكالىق اڭگىمەلەسۋ, ال قاجەت بولعان جاع­دايدا تار­تىپتىك شارا قولدانۋ ارقىلى ادەپ تالاپتاردىڭ ساقتالۋى قام­تاماسىز ەتىلەدى. كەيىنگى جىل­دارى كەڭەستە قارالاتىن ىستەر­دىڭ شامامەن 30-40%-ى مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن ار-نامىسىن قور­عاۋعا قاتىستى باستاماسىمەن قارالدى. بۇل ءبىر جاعىنان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتىق ساناسىنىڭ ارتقانىن جانە كەڭەستىڭ ولارعا دەگەن سەنىمىنىڭ نىعايعانىن كورسەتەدى, – دەيدى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ استانا قالاسى بويىنشا دەپارتامەنت باسشىسى, ادەپ جونىندەگى كەڭەس توراعاسى ەربول جولدانعار.

بىراق كوپ جاعدايدا مەملەكەت­تىك قىزمەتكەردىڭ ارىز ايتۋى – مان­ساپتىق ءوسۋ مۇمكىندىگىن جوعالتۋعا پارا-پار سانالاتىن «قاۋىپتى» قا­دامعا اينالىپ كەتەتىنى دە جاسىرىن ەمەس. بۇل – فورمالدى ەمەس, پسيحولوگيالىق قورقىنىش. ءتىپتى زاڭگەر كومەگىنە جۇگىنۋگە دە ەكىنىڭ ءبىرى باتا بەرمەيدى. ويتكەنى جۇيە ىشىندە ء«ۇنسىز ءجۇرۋ» «اقىلدى ارەكەت» دەپ قالىپتاسىپ كەتكەن. وسى تۇستا سوتقا شاعىم بەرۋ – ەڭ زاڭدى ءارى ءادىل جول. دەگەنمەن بۇل – ۋاقىت, جۇيكە جانە قارجىلىق شىعىن تالاپ ەتەتىن ۇزاق ۇدەرىس. سوتتان ادىلدىك تاپقانىمەن, قاي­تادان سول مەكەمەدە نەمەسە سالالىق قۇرىلىمدا جۇمىس ىستەۋ دە كەيدە مۇمكىن بولماي جاتا­دى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ءوز قۇقىقتارىن قورعاۋى ىشكى مادەنيەت پەن مورالدىق كليماتقا دا تىكەلەي بايلانىستى. ياعني ول ءوزىن زاڭمەن عانا ەمەس, قوعام مەن ۇجىم تاراپىنان دا قورعالاتىنىن سەزىن­سە, ونىڭ جۇمىسىنا دەگەن سەنىمى كۇشەيىپ, ادىلدىك قاعيداتى ورنى­عادى. ال قۇقىق قورعالماعان جەر­دە كادرلىق تۇراقسىزدىق, ىشكى قى­سىم مەن سەنىمسىزدىك بەلەڭ الادى.

– بۇگىندە دەپارتامەنت مەم­لە­كەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىق­تىق قورعالۋىن ارتتىرۋدى, ءادىل جانە بەيتاراپ قىزمەتتىك تەرگەپ-تەكسەرۋلەردى قامتاماسىز ەتۋدى, سونداي-اق ولاردىڭ كاسى­بي بەدەلىن قورعاۋدى باستى مىن­دەت رەتىندە بەلگىلەپ وتىر. بۇل باعىتتا مەملەكەتتىك قىزمەتشى­لەرگە پسيحولوگيالىق جانە قۇقىق­تىق قولداۋ كورسەتۋ, ولار­دىڭ وتىنىشتەرىن جەدەل جانە ءتيىمدى قاراۋ تەتىكتەرىن دامىتۋ سترا­تەگيالىق ماڭىزعا يە. كەڭەس تەك بۇزۋشىلىقتاردى قاراۋمەن شەكتەلمەي, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اشىق­تىعى مەن سەنىمدىلىگىن ارتتى­رۋشى ينستيتۋت رەتىندە قالىپ­تاسىپ ۇلگەردى. مۇنداعى شەشىم­دەرىنىڭ ورىندالۋى دەپارتا­مەنتپەن جۇيەلى تۇردە باقىلا­نادى. ءار ۇسىنىستىڭ ورىندالۋ مەرزىمى مەن ساپاسى بويىنشا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاننان ەسەپتەر قابىلدانادى. تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, كەيبىر قىزمەتشىلەر ءوز قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى جونىندە تولىق بىلە بەرمەيدى. وسىعان بايلانىستى قۇقىقتىق اعارتۋ جانە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ, دەپارتامەنت تاراپىنان تۇراقتى تۇردە سەمينارلار, ترەنينگتەر جانە بۇقارارالىق اقپارات قۇرالدارىندا (Instagram, facebook ت.ب.) قۇقىقتىق دارىس­تەر وتكىزىلىپ تۇرادى. سونىمەن قاتار ادەپ جونىندەگى ۋاكىلدەر­مەن بىرلەسىپ, ۇجىمداردا پروفيلاك­تيكالىق جۇمىستار, جەكە قابىل­داۋلار جانە ءتۇسىندىرۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلادى, – دەيدى ە.جولدانعار.

ودان بولەك, ادەپ جونىن­دەگى ۋاكىل قىزمەتتىك ادەپ نورما­لارىنىڭ ساقتالۋىن, سونداي-اق ۇجىمداعى مورالدىق-پسيحولو­گيالىق احۋالدىڭ جاي-كۇيىن مونيتورينگتەۋ ماقساتىندا ۋاكىلەتتى ورگان بەكىتكەن نىسان بويىنشا ءانونيمدى ساۋالناما جۇرگىزىپ وتىرادى. وسىنداي ءارتۇرلى رەفورمالىق قادامدار – تەك رەگلامەنت ەمەس, ونداعى مامانداردىڭ كاسىبي ەركىندىگى مەن قۇقىعى جانە سەنىمدىلىگى ناتيجەسىنەن مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسى قالىپتاساتىنىن اڭعارتادى.