بيىلعى ەكىنشى توقساندا ەلىمىزدە رەسەيلىك قۇرىلتايشىلارى بار 728 كومپانيا قىزمەتىن توقتاتتى. بۇل 2019 جىلدان بەرگى ەڭ ءىرى كورسەتكىش. ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2024 جىلدىڭ ساۋىرىنەن بەرى ەلىمىزدە رەسەيلىك بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ سانى 2 100-گە قىسقارعان. مۇنىڭ سەبەبىنە ەكونوميست, R-Finance قارجى كەڭەسشىسى ارمان بايعانوۆپەن بىرگە ءۇڭىلىپ كورەلىك.
بيزنەس كوشىپ بارادى
بۇگىندە ەلىمىزدە رەسەيگە بايلانىستى 17,6 مىڭ كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. بىراق رەسەيلىك بيزنەس ەلدەن كەتە باستاعانىنا بەسىنشى توقسان بولدى. ساراپشىلار بۇل ءۇردىستى ۋكرايناداعى سوعىسقا بايلانىستى 2022 جىلى باستالعان رەسەيلىك بيزنەستى قازاقستانعا جاپپاي كوشىرۋ تولقىنىنىڭ اياقتالۋىمەن بايلانىستىرادى.
وسى رەتتە ەكونوميست, R-Finance قارجى كەڭەسشىسى ارمان بايعانوۆ بۇل جاعدايدىڭ بىرنەشە سەبەبىن اتاپ ءوتتى.
«رەسەيلىك كومپانيالار جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلىپ ۇلگەردى. دونالد ترامپ پەن ۆلاديمير پۋتين اراسىنداعى كەلىسسوزدەر دە سوعىستىڭ اياقتالۋى مۇمكىن دەگەن ءۇمىت تۋدىرىپ وتىر. سوعان بايلانىستى بيزنەس كوشىرۋدىڭ قاجەتى ازايدى. بۇعان قوسا, قازاقستاندا سالىق ساياساتى قاتاڭداي ءتۇستى. بۇرىن بۇل ەلدەگى سالىق جۇكتەمەسى تمد بويىنشا ەڭ جەڭىل بولاتىن. قازىر جاعداي وزگەرىپ كەلەدى», دەيدى ساراپشى.
وزبەكستان مەن قىتاي نەگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر؟
رەسەيلىك كومپانيالار ازايعانىمەن, قازاقستانعا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن شەتەلدىك بيزنەس بار. 2025 جىلدىڭ باسىنان بەرى ەلىمىزدە وزبەكستاننان 527 جاڭا كومپانيا تىركەلىپ, جالپى سانى 5 400-گە جەتكەن. ال قىتايدان كەلگەن جاڭا زاڭدى تۇلعالار سانى – 503. قىتاي كومپانيالارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى ساۋدا سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى.
ساراپشى ارمان بايعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءوسىمنىڭ باستى سەبەبى قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن كەدەن وداعىنا مۇشە بولۋى.
«قازاقستان مەن رەسەي ەاەو مەن كەدەن وداعىنا كىرەدى. سوندىقتان ءۇشىنشى ەلدەردىڭ كاسىپكەرلەرى ءۇشىن قازاقستاندا تىركەلۋ ارقىلى رەسەي نارىعىنا شىعۋ الدەقايدا وڭاي ءارى ارزان», دەيدى ول.
وسىلايشا, قىتاي مەن وزبەكستاننان كەلىپ جاتقان كومپانيالار ەلىمىزدى ايماقتىق حاب رەتىندە قاراستىرىپ وتىر. ياعني, بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ گەوساياسي جانە لوگيستيكالىق تيىمدىلىگىن پايدالانىپ, كورشىلەس نارىقتارعا جول اشىپ بەرمەك.
شەتەلدىك بيزنەس قازاقستاندىق كاسىپكەرلەرگە قاۋىپ توندىرە مە؟
كەيبىر كاسىپكەرلەر اراسىندا شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ كوبەيۋى جەرگىلىكتى نارىق ءۇشىن قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن دەگەن الاڭداۋشىلىق بار. بىراق ەكونوميست ارمان بايعانوۆ بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى.
«مۇنداي كومپانيالاردىڭ قۇرىلتايشىلارى شەتەلدىكتەر بولعانىمەن, ولار قازاقستاندا تىركەلگەن. دەمەك, ولار جەرگىلىكتى زاڭناماعا باعىنادى, سالىق تولەيدى, جۇمىس ورىندارىن اشادى. ال باسەكە بۇل تەك قاۋىپ ەمەس, ول جەرگىلىكتى بيزنەسكە ءوزىن دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى. اگروونەركاسىپ سالاسىندا ونىمدىلىك وتە تومەن. شەتەلدىك بيزنەس سول سەكتورعا كىرىپ, ساپا مەن تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا تۇرتكى بولۋى مۇمكىن», دەيدى ول.
سونىمەن ەلىمىزدە رەسەيلىك كومپانيالار سانىنىڭ ازايۋى بىرقاتار گەوساياسي جانە ىشكى ەكونوميكالىق فاكتورلارمەن بايلانىستى. ساراپشىلار بۇل ۇدەرىستى ۋاقىتشا قۇبىلىس رەتىندە باعالاي وتىرىپ, ونىڭ ورنىنا باسقا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ – اسىرەسە وزبەكستان مەن قىتايدان كەلگەن بيزنەس قۇرىلىمداردىڭ – بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ وتەدى. قازاقستاننىڭ ەاەو مەن كەدەن وداعىنا مۇشە بولۋى دا ەلىمىزدى ايماقتىق ىسكەرلىك حاب رەتىندە تانىمال ەتىپ, سىرتقى ينۆەستورلارعا تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ وتىر. ال شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ كوبەيۋى ىشكى نارىقتاعى باسەكەلەستىكتى كۇشەيتسە دە, بۇل ءۇردىس وتاندىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن جاڭاشا سەرپىن مەن دامۋ مۇمكىندىگىنە جول اشادى.