ءبۇتىن ەل بولىپ مەملەكەتىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ۇلكەن ىسكە قىزۋ كىرىسەتىن ءسات تۋدى. ول – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ الەمدىك داعدارىسقا قارسى ءبىرتۇتاس بولىپ كۇرەسۋدە بالاماسى جوق, كەۋدەلى, دالەلى تۇجىرىمدى, ۇستانىمى كەسىمدى 5 حالىقتىق باعىتتان تۇراتىن ۇلت جوسپارى. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ از عانا جىلىندا كوپتەگەن مەملەكەتتەر جەتە الماعان بيىك بەلەستەردى ەڭسەرگەن قازاقستاننىڭ الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن جاساعان عاسىرلىق مەجەسى.
ۇلتتىق جوسپار – ۇلت پەن ۇلىستاردى ۇيىستىراتىن, بىرىككەن ساۋساق پەن يلىككەن ينەنىڭ كوزىنەن وتەتىن وتكىر دە ۇتقىر يدەياعا قۇرىلعان ورتاق ءىس ەكەنىنە ەشكىمنىڭ ءشۇباسى جوق. ونداعى كورسەتىلگەن 100 قادام – كوك تۋىمىزداعى تارماقتالعان ساۋلە سەكىلدى ءار تاراپقا نۇرىن توككەن ماڭگىلىك ەلدىڭ اسپانداعان ادىمى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ نۇرلى جولى, ماڭگىلىك تاقىرىپقا قۇرىلعان ناقتى يدەياسى. ۇلت جوسپارىنا قاتىستى مەملەكەت باسشىسى: «بۇل 100 قادام جاھاندىق جانە ىشكى سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بولماق, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە جاڭا تاريحي جاعدايدا 30 دامىعان ەلدىڭ قۇرامىنا ەنۋ جوسپارىنا اينالادى. ال رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ – الداعى 10 نەمەسە 15 جىلعا نەگىزدەلگەن جالپىۇلتتىق ءنومىرى ءبىرىنشى ماقسات-مىندەت بولىپ تابىلادى», – دەدى.
ەلباسى ۇسىنعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورما جالپىجۇرتتىق دەڭگەيدە بىردەن قولداۋ تاۋىپ, حالىقتىق رەفورما دەگەن لايىقتى اتقا يە بولدى. بۇل جاڭا ۇلتتىق جوسپاردىڭ كوكجيەگى كەڭ, ماڭىزى مەن ناتيجەسى وراسان زور ەكەنىن ايعاقتايدى. قازاق ەلى كۇن ساناپ كوركەيىپ, دامىپ كەلە جاتقانى اقيقات. ەلباسىنىڭ رەفورمالىق باعدارى جانە ونىڭ ورىندالۋ جولىنداعى تياناقتى 100 قادامى ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىندەگى تەزدەتكىش كاتاليزاتور ىسپەتتى. وسى جۇيەلى جوسپاردا مەملەكەت تاراپىنان حالىقتىڭ رۋحاني-مادەني دامۋىنا دا باسا نازار اۋدارىلعان. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىمەن قوسا, اتالمىش رەفورمالار ارقىلى بىرتىندەپ قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسىنىڭ قۇراعى قۇراقتالىپ, ويۋ-ورنەگى ناقىشتالىپ, قانىق بوياۋى سىڭە تۇسپەك. جەر كارتاسىنداعى وزىنشە دارا مەملەكەت, ازيانىڭ قاق ورتاسىن جايلاعان, باتىسىندا ەۋروپامەن شەكتەسكەن, قازاقستاننىڭ ۇستانىمى مەن دامۋى دا وزگەلەردەن ەرەك. ءبىزدىڭ كۇش – حالىقتا, ونىڭ – بىرلىگىندە!
الەمنىڭ ءىرى الپاۋىت ەلدەرى وسىنداي ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق دامۋ جۇيەلەرى ارقىلى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەن. بۇل – ەكونوميكالىق وسۋدەگى بىردەن-ءبىر قاعيدات. «ماڭگىلىك ەل» تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ جىل سايىن قازاقستان حالقىنا جاساعان جولداۋلارى – جارقىن بولاشاققا, دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنۋگە, قارقىندى دامىپ, الەمنىڭ وزىق تەحنولوگيالارىن يگەرىپ, جاھاندانۋ مۇحيتىندا باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ, سالت-ءداستۇر مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاپ, ەلدىگىمىزدى تانىتۋ جولىنداعى باعدارشام ەكەنى انىق. «ەگەر ەل ءوز باعىتى مەن باراتىن ايلاعىن بىلمەسە, ەشقانداي جەل وڭىنان سوقپايدى. «2050» ستراتەگياسى ايقىن شامشىراق سەكىلدى باستى ماقساتىمىزدان كوز جازباي, ازاماتتارىمىزدىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ 30-50 جىلدا ەمەس, جىل سايىن حالىق تۇرمىسىن جاقسارتاتىنىمىزدى بىلدىرەدى», دەدى بۇل تۋرالى ەلباسى.
بەس حالىقتىق رەفورمادا كورسەتىلگەندەي, «كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات قۇرۋ» – بارشاعا بىردەي وسى زامانعى مەملەكەتتىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام بولىپ سانالاتىن ەل ءۇشىن الدىمەن حالىقتىڭ جاعدايىنا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ تۇراقتىلىعىنا قىزمەت ەتەتىن مەملەكەتشىل ورتانى قالىپتاستىرۋدى ءبىلدىرەدى. وتانشىل پسيحولوگياسى مىعىم ناعىز پاتريوتتاردى سومداپ شىعارۋداعى العىشارت بولماق. ال «زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» ارقىلى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى كوپتەگەن داۋلى ماسەلەلەردى شەشپەكشى. وسى تۇرعىدا قۇقىق قورعاۋ مەن ساقتاندىرۋ جۇمىستارى كۇشەيەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق, «يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم» قازىرگى تۇراقتىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, جاڭا بەلەستەردى باعىندىرۋ, اۋە, تەڭىز, تەمىرجول جانە اۆتوكولىك قاتىناستارىن جاقسارتۋ, ەۋرازيالىق ترانسقۇرلىقتىق ءدالىز قۇرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ەنەرگيا كوزدەرىن وڭتايلاندىرۋ, قۇرىلىس سالاسىن يندۋستريالاندىرۋ ىسپەتتى باعىتتار دا نىعايتىلماق.
«بىرتەكتىلىك پەن بىرلىك» رەفورماسى – «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسى مەن «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جوباسىن جۇزەگە اسىرادى. يمەنبەي ايتۋعا مۇمكىندىگىمىز بار, بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت قۇرۋ – ءبىزدىڭ ەڭ باستى قارۋىمىز. ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ءبىز بىرلىگىمىزبەن ماقتانا الامىز. كوپۇلتتى ەلىمىزدە تاتۋلىق, رۋحاني كەلىسىم, ءبىر-بىرىمەن ۇندەسكەن مۇددە جاسامپاز بولاشاققا كەدەرگىسىز جەتەلەپ كەلەدى. حالىقارالىق قاۋىمداستىققا ۇلگى بولىپ وتىرعان ەل ىشىندەگى تاتۋلىق, دوستىق قارىم-قاتىناس, ءدىني تۇسىنىستىك ۇلكەن مانگە يە. «بىرلىك – ءبىزدىڭ بارشا تابىستارىمىزدىڭ كىلتى» دەپ ەلباسى ايتقانداي, ايرانداي ۇيىپ وتىرعان ەلدىڭ كەلەشەگى كەمەل بولماق. «تىلەگى ءبىردىڭ – جۇرەگى ءبىر», ماقساتى مەن ءىسى ءبىر جەردەن شىققان ءدۇيىم جۇرت توسىننان كەلگەن قيىندىقتى جەڭىپ, كەز كەلگەن بەلەستى باعىندىرارى ءسوزسىز.
«ەسەپ بەرەتىن مەملەكەت قالىپتاستىرۋدا» ەلباسىنىڭ كوزدەپ وتىرعان نىساناسى – حالىق مۇددەسى. ەلمەن ساناسۋ, كەز كەلگەن مەملەكەتتىك شارۋانى, ماسەلەنى شەشۋدە قاراشا حالىقپەن اقىلداسۋ, حالىققا ەسەپ بەرۋ, بوياماسىز ناقتى اتقارىلعان جۇمىستار, بولاشاققا باعدار كەلەشەكتە بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن ەلدىڭ نازارىندا بولماق. بۇل تاڭدالىپ وتىرعان باعىت ىشكى ساياسات قۇرۋداعى تىڭ ءتاسىل, ناعىز دەموكراتياعا قاراي قارىمدى قادام بولماق.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ 5 ينستيتۋتتىق رەفورما نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن مەملەكەتتى ءارى قارايعى دامىتۋدىڭ 100 ناقتى قادامىنان قۇرالعان ۇلت جوسپارى قازاقستاننىڭ جاھاندىق جانە ىشكى شاقىرتۋلارىنا, سونداي-اق, جاڭا تاريحي شارتتار بويىنشا دۇنيە ءجۇزىنىڭ وزىق ەلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ جوسپارىنا جاۋاپ بەرەتىندىگىن باسا ايتقانىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون. وسى جولدا جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان ناقتى 7 قادام بار. بۇل ەلباسىنىڭ ءبىلىم-عىلىم, تاربيە سالاسىنا بەي-جاي قارامايتىنىن ايعاقتايدى.
ماسەلەن, 78-قادامدا كورسەتىلگەندەي, «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جوو-لاردىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق دەربەستىگىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتۋ. كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارداعى جەكەمەنشىك جوو-لارىن حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس ترانسفورماتسيالاۋ» ماسەلەلەرى ۇرپاق مۇددەسى ءۇشىن اسا قۇندى. سونداي-اق, 79-قادام ناقتىلاعانداي, «ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە – جوعارى سىنىپتار مەن جوو-لاردا اعىلشىن تىلىندە وقىتۋعا كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشۋ. باستى ماقساتى – دايارلاناتىن كادرلاردىڭ باسكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سەكتورىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن كوتەرۋ. وسى باعىتتا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى بارىنشا قىزمەت اتقاراتىن بولادى.
دەگەنمەن, قالعان قادامدار بىزگە قاتىستى ەمەس دەپ ايتا المايمىز. سەبەبى, ولاردىڭ ىشىندە تىكەلەي ءارى جاناما تۇردە ۋنيۆەرسيتەتتەرگە مىندەتتەلگەن جۇكتەمەلەر وتە كوپ. بۇل جوو-لاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتى كۇشتى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرۋدە باستى رولدە وينايتىندىعىن بىلدىرەدى. سوندىقتان, حالىقتىق رەفورمانىڭ ادام كاپيتالىنا, ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە, ۇلت الەۋەتىن ارتتىرۋعا تيگىزەتىن اسەرى ولشەۋسىز دەۋگە تولىق نەگىز بار.
كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن ءبىلىمدى جاستار – ۇلت بولاشاعى. وسكەلەڭ ۇرپاق – ءومىر جالعاسى رەتىندە كەمەل كەلەشەكتىڭ تىزگىنىن ۇستار ازاماتتار ەمەس پە؟! وسى ورايدا, بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت قۇرۋدا شاڭىراق شىراقشىلارىن تاربيەلەيتىن قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اتقاراتىن ءرولى وراسان زور دەپ ەسەپتەيمىن. قاسيەتتى قاراشاڭىراق ۇلتتىق سالت-ءداستۇر, رۋحاني قۇندىلىقتارمەن قۇنارلانعان پەداگوگيكالىق باعىت ارقىلى ۇلت تاربيەلەۋشىلەرىن دايارلاۋدا بىرەگەي ءبىلىم ورداسىنا اينالدى. ارۋلار الەمىنىڭ اق جايلاۋى سانالاتىن 70 جىلدىق تاريحى بار ءبىلىم وشاعىندا ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ءتالىم الۋدا. قازاقتىڭ عانا ەمەس, قىرعىز, وزبەك اعايىنداردان باستاپ, ۇيعىر, تاجىك, كۇرد, ورىس, ۋكراين, كارىس سەكىلدى 480-نەن اسا وزگە ۇلت وكىلى ءبىلىم الىپ جاتقان تىلەگى ءبىر قىزدارعا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇلكەن تىرەككە اينالعانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز.
ۇلت جوسپارىنىڭ 87-قادامىندا «ازاماتتىق بىرتەكتىلىكتى نىعايتۋداعى «مەنىڭ ەلىم» ۇلتتىق جوباسىن ازىرلەۋ تۋرالى ايتىلىپ, ءاربىر ازاماتقا جانە شەتەلدىك تۋريسكە ەل تۋرالى بىلۋگە كومەكتەسۋ» جونىندە ايتىلعان. وسى ورايدا, ءبىز شەتەلدىك قوناقتارمەن بايلانىس جاساۋدا ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى قازاقستان تۋرالى وتە جاعىمدى ءارى نانىمدى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
ەلباسى اتاپ وتكەن بۇگىندە ىسكە اسىرىلىپ كەلە جاتقان ءۇش تۇعىرلى ءتىل باعدارلاماسى ەلىمىزدىڭ پوليمادەنيەت پەن كوپتىلدىلىك كەڭىستىگىندە ۇتقىرلىعىمىزدى, زياتكەرلىگىمىزدى, بىرلىگىمىزدى ۇشتاي تۇسەتىن قۇرالعا اينالماق. وسى تۇرعىدا ۋنيۆەرسيتەتتەر جاستار الدىندا ۇلكەن مۇمكىندىكتەردى اشۋى قاجەت. اعىلشىن تىلىندە دارىستەر وقىلىپ, شاكىرتتەرىمىزدىڭ مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا مەكتەپتە اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىرۋدى ماقسات تۇتۋ كەرەك. بەلسەندى ستۋدەنتتەر ءۇشىن مىندەتتى ءۇش تىلمەن قوسا, ءبۇتىن شىعىس الەمىنىڭ فيلولوگياسى مەن نەگىزگى ەۋروپا لينگۆيستيكاسىن ۇيرەنۋ دە باستى ماقسات بولماق.
ءبىلىم ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ باستى قۇرالى بولىپ تابىلاتىندىقتان, ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وقۋ-ءادىس-
تەمەلىك جۇمىسى كەشەندى تۇردە دامىتىلادى. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق ۇلگىسىنە ءوتۋ ارقىلى ءبىلىم دەڭگەيىن حالىقارالىق دارەجەگە جەتكىزەتىن, الەمدىك پەداگوگيكانىڭ وزىق ۇلگىلەرىن جاڭاشىلدىقپەن دامىتاتىن كاسىبي قۇزىرەتتى ۇستاز دايىنداۋ جولعا قويىلادى.
قازىرگى زامانعى عىلىمي-تەحنيكالىق ۇدەرىستىڭ قارقىنى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ الدىنا جاڭا مىندەتتەر قويىپ وتىر. بىلىمىنە, بىلىكتىلىگىنە, پاراساتىنا پايىمى ساي ۇستاز بۇگىنگى تاڭدا جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەرگە بايىپپەن قاراپ, ونىڭ زامان تالابىنا ساي ءمان-ماڭىزىن ءتۇسىنۋى حاق. سوندىقتان, جۇكتەلىپ وتىرعان اسا جاۋاپتى مىندەت, ءبىلىم سالاسىنداعى رەفورمالار, پەداگوگيكالىق ءادىس-تاسىلدەردىڭ تىڭ, ءماندى ءارى ساپالى بولۋىن تالاپ ەتىپ وتىرعان وسى ءبىر ايتۋلى كەزەڭدە, پەداگوگتىڭ جىلدار بويى جيناقتاعان ءىس-تاجىريبەسىن جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگياعا ۇشتاستىرۋىن قاجەتتى سانايدى.
ءبىلىم بەرۋدى جاڭارتۋ وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن عانا ەمەس, ولاردى قولدانۋ داعدىلارىن, اتاپ ايتقاندا, فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىعىن نەمەسە قۇزىرەتتىلىگىن قالىپتاستىرادى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ ءىسى قوعامدى جوعارى ساپالى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن نارىقتىق ەكونوميكا زامانىندا جوعارى مەكتەپ ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىن جان-جاقتى جەتىلدىرۋى, تاربيەلىك جۇمىستى دامىتۋى, ستۋدەنتتەرگە ءوز بەتىمەن ءبىلىمىن تولىقتىرۋعا, عىلىم مەن مادەنيەت جەتىستىكتەرىنە باعىتتاۋى قاجەت.
الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ جولىنان تايمايتىن ناقتى دا نىق قادامدار جوسپارلانىپ, بارلىعى ورىندالىپ كەلەدى. وسى جوسپاردى ورىنداۋدا ەلىن سۇيگەن كەز كەلگەن ازامات, ءار قازاقستاندىق ءوزىن قامشىلاپ, العا ۇمتىلسا, دىتتەگەن مەجەگە دەر كەزىندە جەتىپ, جاڭا بەلەستەردى باعىندىرۋعا, جوسپار قۇرۋعا دايىن بولاتىنىمىز ءسوزسىز. ۇلت مۇراتى دەگەندە ەل بولىپ, جۇرت بولىپ اتسالىسۋ – زامان تالابى. قازاقستاننىڭ كەمەل كەلەشەگىن ورناتۋدا وراسان زور ەڭبەكتەرى تاريح بەتتەرىندە التىن قارىپتەرمەن باسىلاتىن ەلباسى – تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگى, ۇلت بولاشاعىنىڭ قامقورشىسى. سوڭىنان ەرگەن حالىق ءۇشىن ءومىر ءسۇرۋ – ءبىزدىڭ ەلباسىنىڭ باستى قاعيداسى. ءدال وسى قاعيدا ەگەمەن ەلدى جەڭىسكە جەتەلەۋ ۇستىندە.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىز داعدارىستان دامۋعا, ياعني قيىن-قىستاۋ ۋاقىتقا قاراماستان كوركەيىپ گۇلدەنۋگە بەلدى بەكەم بۋدىق. ءبىزدىڭ نىسانا – تەك دامۋ مەن ۇتۋ تەتىگىندە تۇر. ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز باياندى بولسا, ءبىز ءۇشىن اسا المايتىن اسۋ جوق. ەندەشە, وسى ۇلتتىق جوسپارىمىز ورتاق ىسكە اينالسىن.
دينار نوكەتاەۆا,
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق
ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى.
الماتى.