ۇلتتىق اسپاپ تۋرالى ءسوز قوزعالا قالسا, مۇڭلىق پەن زارلىق تۋرالى اڭىز سانانى سىلكىلەپ, ويىڭدى ونعا ءبولىپ, جۇرەك پەن جۇيكە تامىرلارىن شىرقىراتا تۇسەتىنى ءسوزسىز. قوس ىشەكتەن توگىلگەن كۇي كوڭىل پەرنەسىن ءدوپ باسقاندا, تولقىمايتىن, شالقىمايتىن ادام كەمدە-كەم شىعار. حانعا قارالى حاباردى ەستىرتكەن قاسيەتتى اسپاپتىڭ قۇدىرەتىن سەزىنبەۋ استە مۇمكىن ەمەس. كەتبۇعانىڭ «اقساق قۇلانىنان» جەتكەن ءۇن جۇرەگىڭدى جۇلقىلاي تۇسەتىنى دە داۋسىز.
دومبىرا – تۇگەل تۇركىگە ورتاق اسپاپ. قىرعىزدار كومۋز, موڭعولدار دومبور, تۇرىكتەر تومبرا, تۇرىكمەندەر دۋتار دەپ اتايدى دەمەسەڭىز, مۋزىكالىق اسپاپتىڭ ءار ۇلت بولمىسىنا ساي اتقارار ميسسياسى ءبىر ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. مىڭجىلدىق بويى قازاق شاڭىراعىنىڭ تورىندە ءىلۋلى تۇراتىن قاسيەتتى اسپاپتىڭ ءون بويىندا كوشپەلىلەردىڭ مۇڭ-شەرى, كوڭىلدى كوككە كوتەرەتىن اسەرلى اۋەنى تۇنىپ تۇر.
قازاقتىڭ قارا دومبىراسىنا اڭسارى اۋعان شەبەرلەر ەلىمىزدىڭ قاي قيىرىندا دا بارشىلىق. تۇتاس ۇلتتىڭ تولقۇجاتىنا اينالعان اسپاپتى جاساۋعا بەل بۋعان ازاماتتاردىڭ جانكەشتى ەڭبەگى كىمدى دە بولسىن تامساندىرماي قويمايدى. قاسيەتتى اسپاپتى ويداعىداي ەتىپ جاساۋ ءۇشىن اعاشتى دايىنداۋ, ونى كەپتىرۋ دەگەنىڭىز مەحناتى كوپ جۇمىس ەكەنى انىق. ۇستالار مۇنى تالاي رەت مايىن تامىزىپ ايتقان دا بولاتىن. الايدا انانىڭ قۇرساعىندا جاتىپ-اق شەرتپە كۇي مەن توكپە كۇيدى سىڭىرەتىن قازاق بالاسى ءۇشىن قاسيەتتى اسپاپتى قادىرلەۋ – ازاماتتىق بورىش.
ون ساۋساعىنان ونەر ساۋلاعان مەدەت وماروۆ 21 جاسىنان باستاپ قازاقتىڭ قاسيەتتى دومبىراسىن جاساۋعا دەن قويىپتى. قوس ىشەكتى اسپاپتى دايىنداۋدىڭ قيىندىعى مول ەكەنىن ايتقان ول 30 جىلدان بەرى ۇلتتىق اسپاپ جاساۋدان جالىقپاعان. كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنشا, ءوزى جان جۇرەگىمەن تاڭداعان ىستەن ءلاززات الادى ەكەن. سودان دا بولسا كەرەك, قوردايدىڭ قوڭىر جەلىنەن قۋات العان مەدەتتىڭ بويىنان قازاقتىڭ قاسيەتتى دومبىراسىنا دەگەن شەكسىز ماحابباتتى بايقادىق.
«بابامىزدىڭ مۇڭىسىڭ سەن, دومبىرا,
انامىزدىڭ سىرىسىڭ سەن, دومبىرا,
قازاعىمنىڭ جۇرەگىنەن جارالعان,
دالامىزدىڭ ءۇنىسىڭ سەن, دومبىرا»,
دەگەن ولەڭ جولدارى كىمنىڭ دە بولسىن جانىن تەربەيتىنى, جۇرەگىن جىلىتاتىنى داۋسىز. ۇلتتىڭ ۇنىنە اينالعان قاسيەتتى اسپاپ كەز كەلگەن قازاقتىڭ تورىندە تۇرۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىن.
مەن دومبىرانى ەمەن, شىرشا, قاراعاي سەكىلدى قاتتى اعاشتاردان دايىندايمىن. ويتكەنى ءدال وسى اعاشتاردى پايدالانۋ ارقىلى جاسالعان اسپاپتىڭ ساپالى شىعاتىنى بەلگىلى. قولىنا قاسيەتتى اسپاپتى ۇستاعان ادام ونىڭ تابيعي ءۇنىن سەزىنۋگە ءتيىس. مەن ايتقان اعاشتار سول ءۇننىڭ ساقتالۋىنا سەپ بولادى.
قاجەتتى اعاشتى الىس-جاقىن اۋىلدارعا ارنايى بارىپ الىپ كەلەمىن. دومبىرا جاساۋعا ارنالعان اعاش مىندەتتى تۇردە كۇنگە قاقتالۋى, كەبۋى كەرەك. قاجەتتى ماتەريال دايىن بولعان كەزدە عانا دومبىرانىڭ شاناعى مەن مويىن اعاشىن ازىرلەيمىز. سودان سوڭ قالىپقا كەلتىرىپ, پەشكە كۇيدىرۋ ىسىنە كىرىسەمىز. ءبىرىنشى كەزەكتە مويىن اعاشى قولعا ۇستاۋعا ىڭعايلى بولۋعا ءتيىس», دەيدى شەبەر ۇلتتىق اسپاپتى جاساۋداعى ادىسىمەن ءبولىسىپ.
شەبەردىڭ ايتۋىنشا, دومبىرانىڭ ت ۇلىبى قۇرالعان سوڭ ونىڭ قۇلاعى ورنالاساتىن باس اعاشتى بارىنشا مۇقيات ورنالاستىرعان ابزال. ونى جەلىمنىڭ كومەگىمەن جابىستىرادى ەكەن. ودان كەيىن ويۋ-ورنەكپەن ادىپتەپ, لاك جاعادى. سوڭىندا قۇلاعىن ورناتىپ, ورتا تۇسىن تەسىپ, ىشەگىن بايلايدى. بۇل جۇمىسقا ەداۋىر ۋاقىت كەتەدى. مەدەت بالتاباي ۇلىنىڭ قولىنان شىققان ساپالى اسپاپتى تاپسىرىسپەن الاتىن تۇتىنۋشىلار دا بارشىلىق.
«قولىمنان شىققان ساپالى اسپاپتى تۇتىناتىن ازاماتتار جەتكىلىكتى. دومبىرانىڭ باعاسى تۋرالى ايتاتىن بولساق, ول ەندى دايىندالعان ماتەريالىنا بايلانىستى بولادى. ادەتتە 30 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. ال ەڭ قىمباتى 100 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بارادى. ۇلتتىق اسپاپتى ساپالى جاساپ شىعارۋ ءۇشىن تاباندىلىق, جانكەشتىلىك جانە يكەمدىلىك قاجەت. وعان كوپ ادامنىڭ شىدامى جەتە بەرمەيدى. بۇل ىسكە اڭسارى اۋعان ادام ءوز جۇمىسىنىڭ جانكۇيەرى بولۋى كەرەك. سوندا عانا قولىنان ساپالى دۇنيە شىعادى.
ءاربىر ادام ءوزى قالاعان جۇمىستى ىستەيتىنى الىمساقتان ايان. ماسەلەن, مەنىڭ كاسىبي ماماندىعىم – فوتوگراف. الايدا دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىق جانىما تىنىشتىق بەرمەدى. اقىرى سۇيگەن ىسىممەن اينالىسۋدى ءجون دەپ تاپتىم. قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپابىن جاساۋ ارقىلى جانىم تىنىشتىق تابادى. ءبىر انىعى, ءار ازامات ءوزى قالاعان ىسپەن اينالىسقاندا عانا ناتيجەگە جەتەدى ەكەن. مۇنى انىق ءتۇسىندىم», دەيدى شەبەر ويىمەن ءبولىسىپ.
اتادان بالاعا ميراس بولىپ قالعان دومبىرا جاساۋ ءىسىن مەدەت وماروۆ جەكە ءجۇرىپ مەڭگەرگەن جوق. ونى اعاسى مۇرات اتا كاسىپكە باۋلىپتى. الا تاڭنان قارا كەشكە دەيىن اعاسىنىڭ قاسىندا جۇرگەن مەدەتتىڭ ءون بويىندا ۇلتتىق اسپاپتى جاساۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىق كۇن وتكەن سايىن ارتا تۇسكەن. اقىرى كاسىبي ماماندىعىن كەرى ىسىرىپ, ۇلتتىق اسپاپ جاساۋ ىسىنە بىلەك تۇرە كىرىسىپ كەتىپتى.
مەدەتتىڭ ايتۋىنشا, ءبىر دومبىرانى ساپالى ەتىپ جاساۋ ءۇشىن 10 كۇنگە جۋىق ۋاقىت كەتەدى. شەبەر ۇزاق جىلعى تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, ءداستۇرلى قوڭىر ءۇن مالدىڭ ىشەگىنەن تارتىلعان دومبىرادان عانا شىعاتىنىنا كوز جەتكىزىپتى. سودان دا بولسا كەرەك, ۇستا ءوز قولىنان شىققان اسپاپقا تەك تابيعي ىشەك تارتۋدى ادەتكە اينالدىرعان.
اعاسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ مەڭگەرگەن ءىسىن ول ەندى بالاسىنىڭ بويىنا دارىتۋعا كۇش سالىپ ءجۇر. ۇلكەن ۇلى تالعات اكە جولىن قۋعا بەكىنىپ وتىر. ول اكەسىنىڭ شەبەرحاناسىنان الىستامايدى. دومبىرا جاساۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ جۇرگەنىنە دە ءبىراز ۋاقىت بولىپتى.
مەدەت وسى جىلى اۋماعى كەڭ شەبەرحانا اشۋعا نيەتتەنىپ وتىر. ويعا العان جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا ارقا سۇيەيتىنىن ايتىپ قالدى. دومبىرادان بولەك, استاۋ, كەرسەن, توستاعان سىندى ىدىستاردى, قازاقى ساندىقتاردى ءتۇرلى اعاشتان ارلەپ جاسايتىن ۇستانىڭ جوباسىنا جەرگىلىكتى بيلىك قانشالىقتى قولداۋ كورسەتەتىنىن ۋاقىتىندا بىلە جاتارمىز. ەڭ باستىسى, ول – ىسىنە ادال. ادالدىق جولىنان اينىماعان ازاماتتىڭ الار اسۋى الدا ەكەنىنە كۇمانىمىز جوق.
جامبىل وبلىسى,
قورداي اۋدانى