وتەلباەۆ وتكەلى

«مەنىڭ عالىمدىعىم دا, پروفەسسورلىعىم دا قازاقتىعىمنان ساداعا. الدىمەن قازاقپىن, مۇسىلمانمىن, سودان كەيىن عانا عالىممىن» دەگەن مۇحتارباي وتەلباەۆتىڭ تاعدىر تاراۋىندا وتكەن وتكەلى از ەمەس. عىلىمنان باقىتىن تاپقان عالىمنىڭ ورنى – قاشاندا ءتور.

رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان ءبىلىم باسەكەسىنە ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىندا وقيتىن, ەسەپكە جۇيرىك 7-8 سىنىپتىڭ ءبىلىم الۋشىلارى قاتىستى. ولاردىڭ الدىندا ۇلكەن ءبىر سىناق, ءتۇيىپ ايتقاندا وتكەلباەۆ وتكەلى تۇرعان ەدى...

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى جانە جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنە قاراستى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ بىرلەسە ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن ءىس-شارا كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. اتاعى الىسقا تاراعان تۇلعالاردى كوزى كەتكەن سوڭ دارىپتەپ جاتاتىندار از ەمەس. وسى جولى جەرگىلىكتى بيلىك قازاقتىڭ اتىن الەمگە تانىتقان عالىمعا تىرىسىندە قۇرمەت كورسەتتى.

«The Ulytau Educational Foundation» قوعامدىق قورىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن وتكەن وليمپياداعا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن 150 وقۋشى قاتىسىپ, زياتكەرلىك دودادا باق سىنادى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم باسەكەسى وقۋشىلاردىڭ تەوريالىق ءبىلىمىن پراكتيكالىق داعدىمەن ۇشتاستىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان.

ءىس-شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ەڭبەك ەرى مۇحتارباي وتەلباەۆ, ونىڭ شاكىرتتەرى فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورلارى باقىتبەك قوشانوۆ, اقتاي بىرگەباەۆ, «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ادىسكەرى زاۋرە امانوۆا, وبلىس اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربەك ورشىبەكوۆ, شەرحان مۇرتازا اتىنداعى حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ماحمەتعالي سارىبەكوۆ قاتىسىپ, زەرەك وقۋشىلارعا ءبىلىم باسەكەسىندە ساتتىلىك تىلەدى. ءىس-شارانىڭ باسى-قاسىنان تابىلعان ارىپتەسىمىز, «Egemen Qazaqstan» باسىلىمىنىڭ ارداگەرى, قالامگەر سۇلەيمەن مامەت تە جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى.

«باقىتتى بولاشاق» وقۋشىلار سارايىندا العاش رەت وتكەن وليمپيادا بىرنەشە كۇنگە سوزىلدى. 150 وقۋشى, 50-گە جۋىق كوماندا جەتەكشىلەرى قاتىسقان ءبىلىم باسەكەسى تارتىسقا تولى بولدى. جانارىندا وت ويناعان وقۋشىلاردىڭ جۇزىنەن كەيدە قوبالجۋدىڭ تابى دا بايقالىپ تۇردى. ولاردىڭ ءبارى دە عالامدىق دەڭگەيدەگى عالىم اتىنداعى دودادا توپ جارۋدى كوزدەپ كەلگەنى انىق.

تۇڭعىش رەت تاراز تورىندە وتكەن وليمپيادانىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا جۇزدەن جۇيرىك شىققان جاس تالانتتار ماراپاتتالدى. قازىلار القاسى قازاقتىڭ ايگىلى اقىنى تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ «بايگە بەرەم جىعىلعان بالۋانعا دا, ادالدىعى سەزىلىپ تۇرار بولسا» دەگەن ولەڭ جولدارىن باستى ۇستانىمعا اينالدىرعانداي كورىندى. وليمپيادا قورىتىندىسىندا 14 وقۋشى ارنايى گراموتالارمەن ماراپاتتالعانى ءسوزىمىزدى دالەلدەي تۇسسە كەرەك. ارينە, زەرەك وقۋشىلاردى قاناتتاندىرۋ ءۇشىن جاسالعان قادام دەپ پايىمدادىق.

«ويلان, تاپ!» رەسبۋبليكالىق وليمپياداسىنىڭ قورىتىندىسىندا 31 وقۋشى جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىنعا لايىق دەپ تانىلدى. ولاردىڭ بارلىعىنا ءىىى دارەجەلى ديپلوم جانە ارنايى مەدال مەن ءپورتاتيۆتى پروەكتورلار تابىستالدى. سونداي-اق 20 وقۋشى جۇلدەلى ەكىنشى ورىن بيىگىنەن كورىندى. كۇمىس جۇلدەگە قول جەتكىزگەن 20 سايىپقىرانعا «AirPods» سىمسىز قۇلاققابى ۇلەستىرىلدى. قاتارىنان وزا شاۋىپ ۇزدىك ناتيجە كورسەتكەن 13 ءبىلىم الۋشى ءبىرىنشى ورىن يەگەرى اتاندى. ولارعا ۇيىمداستىرۋشىلار «Apple Watch» سمارت ساعاتىن تابىستادى. سونىمەن قاتار الماتىلىق دىنمۇحامەد ساۋرباەۆ, ابزال كۇنعوجين رەسپۋبليكالىق وليمپيادانىڭ ءابسوليۋتتى چەمپيونى اتانعانىن ايتا كەتكەن ءجون. قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن اقتوبە وڭىرىنەن كەلگەن وقۋشىلاردان جاساقتالعان قۇرام ۇزدىك كومانا اتاندى.

«كوزى كەتكەننەن كەيىن تالاي مىقتىلارعا قۇرمەت كورسەتىلىپ جاتادى. ونى ءبارىمىز كورىپ ءجۇرمىز. ال تارازدا وتكەن بۇل وليمپيادا الەمگە ايگىلى عالىمعا كوزىنىڭ تىرىسىندە قۇرمەت كورسەتىلۋىمەن دارالاندى دەسەك بولادى. وتكەن جىلى مۇنداي بايقاۋدى قاپشاعايدا ۇيىمداستىردىق. جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى.

وسى جىلى عالىمنىڭ تۋعان جەرىندە وتۋىنە مۇرىندىق بولعان وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ پەن جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمىنە زور ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ەربول شىراقپاي ۇلىنىڭ بۇل وليمپيادانى قولداعانى كوڭىل قۋانتتى. عالىمدى جەكە قابىلداعانى دا كوڭىلىمىزگە قوندى. اكىمنىڭ بۇل ىزگى قادامى وزگەلەرگە ۇلگى بولسا دەيمىز.

مۇحتارباي وتەلباەۆ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان تۇلعا ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. ەندى وسى وليمپيادانىڭ اياسىن كەڭەيتۋ جاعىن قاراستىرعان جوق. رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتكىزىلگەن ءىس-شارانى حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋعا دا مۇمكىندىك بار. تەك بيلىك باسىنداعى ازاماتتار ق ۇلىقتى بولسا ەكەن», دەيدى ارداگەر قالامگەر سۇلەيمەن مامەت.

ءۇش كۇنگە سوزىلعان ءبىلىم باسەكەسىندە باق سىناعان ءبىلىم الۋشىلار تەك وليمپياداعا قاتىسىپ قانا قويعان جوق. ولار تاريحى مىڭجىلدىقتارمەن ساباقتاسىپ جاتقان جامبىل ءوڭىرىنىڭ تاريحي جەرلەرىن ارالاپ, تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتتى. ۇيىمداستىرۋشى تاراپتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن وقۋشىلار ايشا ءبيبى, قاراحان كەسەنەلەرىنە بارىپ, زيارات ەتتى. سونداي-اق تەكتۇرماس ەتنو تاريحي كەشەنىنە, «كونە تاراز» ەتنومادەني كەشەنىنە ات باسىن بۇردى. وبلىس ورتالىعىنداعى مۋزەيلەرگە دە بارىپ, تاريحى تەرەڭدە جاتقان جادىگەرلەرمەن تانىستى.

اۋليەاتادا وتكەن ءبىلىم باسەكەسىن قوناقتار دا جوعارى باعالاپ جاتتى. عىلىمعا اڭسارى اۋعان ءبىلىم الۋشىلاردى باپتاپ جۇرگەن جەتەكشىلەر بۇل بايقاۋ ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلسا دەگەن تىلەگىن ايتتى. لايىم, سولاي بولسىن. رەسپۋبليكالىق دودادا وتكەلباەۆ وتكەلىنەن وتكەن سايىپقىراندار ءالى تالاي بيىكتى باعىندىرادى دەگەن سەنىم زور.

جامبىل وبلىسى